Vật liệu xanh mở lối vào chuỗi cung ứng toàn cầu

Áp lực chuyển đổi ngày càng lớn

Nhu cầu đầu tư hạ tầng, đô thị, khu công nghiệp và nhà ở tại Việt Nam được dự báo tiếp tục tăng. Điều này đặt ra bài toán cho ngành xây dựng không chỉ đáp ứng nhu cầu phát triển mà còn phải giảm phát thải, tiết kiệm năng lượng và sử dụng tài nguyên hiệu quả hơn.

Ông Giandomenico Zappia, Chủ tịch EuroCham Việt Nam, nhận định Việt Nam sẽ tiếp tục đầu tư mạnh vào hạ tầng trong nhiều năm tới. Vì vậy, ngành xây dựng cần hướng tới phát thải thấp hơn, sử dụng tài nguyên hiệu quả và tạo ra giá trị lâu dài cho nền kinh tế.

Doanh nghiệp sản xuất gạch áp dụng chuyển đổi xanh trong sản xuất. Ảnh minh họa

Áp lực chuyển đổi cũng gia tăng khi cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM), các tiêu chuẩn về môi trường, xã hội và quản trị doanh nghiệp (ESG) cùng yêu cầu minh bạch chuỗi cung ứng ngày càng được chú trọng trên thị trường quốc tế.

PGS.TS. Nguyễn Ngọc Hà, Viện trưởng Viện Nghiên cứu sáng tạo, giảng viên Khoa Luật, Trường Đại học Ngoại thương, cho biết nhiều nền kinh tế đang thúc đẩy các chính sách liên quan đến định giá carbon hoặc kiểm soát phát thải. Theo đó, hàm lượng carbon ngày càng trở thành yếu tố cần tính đến đối với hàng hóa xuất khẩu.

Những ngành vật liệu có mức phát thải cao như xi-măng, thép, nhôm chịu áp lực chuyển đổi rõ rệt, trong khi nhiều loại vật liệu khác cũng phải đáp ứng yêu cầu cao hơn về minh bạch môi trường và vòng đời sản phẩm.

Không chỉ là yêu cầu tuân thủ, chuyển đổi xanh còn mở ra cơ hội cạnh tranh. Người tiêu dùng, nhà đầu tư và đối tác quốc tế ngày càng quan tâm đến sản phẩm thân thiện với môi trường, được sản xuất theo tiêu chuẩn phát triển bền vững và có khả năng truy xuất nguồn gốc.

Với doanh nghiệp vật liệu xây dựng, chuyển đổi xanh còn giúp giữ thị trường xuất khẩu, tối ưu chi phí sản xuất trong dài hạn và nâng cao năng lực quản trị. ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị) vì thế đang dần trở thành một phần trong chiến lược kinh doanh thay vì chỉ dừng ở trách nhiệm xã hội.

“Xanh” phải được đo lường

Ông Vũ Hồng Phong, chuyên gia kỹ thuật EDGE của Tổ chức Tài chính quốc tế (IFC), cho rằng vật liệu xanh chỉ có thể phát triển mạnh khi hiệu quả môi trường được lượng hóa bằng các tiêu chuẩn thống nhất.

Hệ thống chứng nhận EDGE đánh giá hiệu quả công trình thông qua các tiêu chí về tiết kiệm năng lượng, nước và giảm năng lượng hàm chứa trong vật liệu. Việc lượng hóa các chỉ tiêu này giúp ngân hàng, nhà đầu tư có thêm cơ sở đánh giá chất lượng và mức độ bền vững của dự án. Đây cũng là điều kiện quan trọng để doanh nghiệp mở rộng khả năng tiếp cận nguồn vốn xanh.

Khi chứng minh được hiệu quả sử dụng tài nguyên và giảm tác động môi trường, doanh nghiệp không chỉ nâng cao uy tín mà còn có thêm cơ hội tiếp cận các nguồn tài chính với điều kiện cạnh tranh hơn.

Giá trị của vật liệu xanh cũng không dừng ở giảm phát thải. Các giải pháp tiết kiệm năng lượng, nước và sử dụng vật liệu hiệu quả có thể giảm chi phí vận hành công trình, nâng cao giá trị tài sản và tăng sức hấp dẫn với nhà đầu tư.

Tạo thị trường cho vật liệu xanh

Dù xu hướng đã rõ, phát triển vật liệu xanh tại Việt Nam vẫn gặp nhiều khó khăn. Nhiều doanh nghiệp thiếu vốn, công nghệ và nhân lực để đổi mới dây chuyền sản xuất, xây dựng hệ thống quản trị và thực hiện kiểm kê phát thải.

TS.KTS. Phan Đăng Sơn, Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam, cho rằng Việt Nam cần bắt đầu từ chính sách, giáo dục và nâng cao nhận thức cộng đồng để thúc đẩy kiến trúc xanh. Theo ông, kiến trúc xanh gồm năm yếu tố cốt lõi: thiết kế đáp ứng sinh khí hậu, vật liệu xanh, hiệu quả năng lượng và nước, môi trường lành mạnh và hài hòa với cảnh quan. Trong đó, vật liệu xanh là một mắt xích quan trọng.

Bà Nguyễn Thị Thanh Tâm, Trưởng Ban Phát triển bền vững Prime Group, cho biết trong bối cảnh các thị trường ngày càng siết yêu cầu về dấu chân carbon và tiêu chuẩn môi trường, vật liệu xanh đang trở thành yêu cầu quan trọng với doanh nghiệp sản xuất.

Prime Group đặt mục tiêu đến năm 2030 giảm 25-30% phát thải khí nhà kính so với năm 2020, nâng tỷ lệ năng lượng tái tạo lên trên 30% tổng tiêu thụ năng lượng và tái chế, xử lý 100% nước thải

Theo bà Tâm, chi phí công nghệ xanh cao, thiếu nhân lực ESG và áp lực cạnh tranh về giá vẫn là những rào cản lớn. Bà cho rằng ESG cần được nhìn nhận như một chiến lược dài hạn thay vì gánh nặng đối với doanh nghiệp

Còn ông Dương Văn Tú, Giám đốc Kinh doanh miền Bắc, Công ty TNHH Cách âm, Cách nhiệt Phương Nam (Phương Nam Panel), cho rằng những yêu cầu mới đang tạo động lực để doanh nghiệp nhìn lại toàn bộ chuỗi giá trị, từ nguyên liệu đầu vào, công nghệ sản xuất đến thị trường.

Phương Nam Panel xem chuyển đổi xanh là cơ hội tái cấu trúc chiến lược. Doanh nghiệp chủ động tiếp cận công nghệ sản xuất tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải từ châu Âu, đồng thời phát triển các dòng panel cách nhiệt, cách âm thân thiện với môi trường.

Để quá trình này được nhân rộng, theo các chuyên gia, Việt Nam cần đồng bộ chính sách hỗ trợ doanh nghiệp, từ hoàn thiện tiêu chuẩn kỹ thuật, phát triển tín dụng xanh đến thúc đẩy đổi mới công nghệ và xây dựng hệ thống đo lường, kiểm kê, xác minh phát thải.

Đặc biệt, việc khuyến khích sử dụng vật liệu phát thải thấp trong các dự án đầu tư công, công trình hạ tầng và đô thị mới có thể góp phần tạo thị trường đủ lớn. Khi nhu cầu ổn định, doanh nghiệp sẽ có thêm động lực đầu tư công nghệ và phát triển sản phẩm xanh.

Trong kỷ nguyên Net Zero, lợi thế cạnh tranh sẽ ngày càng thuộc về những doanh nghiệp tạo ra nhiều giá trị hơn với mức phát thải thấp hơn. Khi tiêu chuẩn xanh dần trở thành “giấy thông hành” của hàng hóa trên thị trường quốc tế, phát triển vật liệu xanh không chỉ là yêu cầu môi trường mà còn là điều kiện để ngành xây dựng Việt Nam nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu.