VCCI kiến nghị hoàn thiện thể chế để nâng sức chống chịu của khu vực kinh tế tư nhân

Kỳ vọng vào chất lượng thể chế kinh tế

Ngày 15/6, tại Hà Nội, VCCI đã có buổi làm việc với Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội. Phát biểu khai mạc, PGS. TS Hồ Sỹ Hùng, Chủ tịch VCCI cho rằng Việt Nam đang bước vào giai đoạn cải cách thể chế kinh tế với nhịp độ và tinh thần chưa từng có. Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác định kinh tế tư nhân là một trong những động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia. Cùng với đó, tư duy lập pháp đang chuyển mạnh từ kiểm soát sang kiến tạo phát triển, bộ máy hành chính được sắp xếp theo hướng tinh gọn, hiệu quả hơn.

Trong tiến trình này, vai trò của Ủy ban Kinh tế và Tài chính được đánh giá đặc biệt quan trọng bởi phần lớn các đạo luật liên quan đến môi trường đầu tư, kinh doanh đều phải qua quá trình thẩm tra, cho ý kiến của cơ quan này. Chất lượng thể chế kinh tế trong những năm tới phụ thuộc rất lớn vào chất lượng của các đạo luật được ban hành.

VCCI kiến nghị hoàn thiện thể chế để nâng sức chống chịu của khu vực kinh tế tư nhân.

Theo ông Hồ Sỹ Hùng, cộng đồng doanh nghiệp hiện kỳ vọng vào ba yếu tố quan trọng. Thứ nhất là tính ổn định và khả năng dự báo của pháp luật. Thứ hai là tính thống nhất, rõ ràng, hạn chế tình trạng chồng chéo, mâu thuẫn giữa các quy định. Thứ ba là thu hẹp khoảng cách giữa chính sách và thực thi để các quy định thực sự đi vào cuộc sống. "Mỗi quyết sách lập pháp đúng và kịp thời đều có giá trị nâng đỡ rất lớn đối với sức chống chịu của cộng đồng doanh nghiệp", Chủ tịch VCCI nhấn mạnh.

Doanh nghiệp tư nhân đối mặt sức ép kép

Theo báo cáo tổng hợp của VCCI, khu vực kinh tế tư nhân hiện đang đứng trước nhiều thách thức. Tính đến năm 2025, cả nước có hơn 1 triệu doanh nghiệp đang hoạt động, chiếm 96,6% tổng số doanh nghiệp và tạo việc làm cho khoảng 9,27 triệu lao động.

Tuy nhiên, sự gia tăng về số lượng chưa đồng nghĩa với cải thiện về chất lượng. Vẫn có khoảng 35,8 nghìn doanh nghiệp giải thể, tăng gần 67%, cùng 112,7 nghìn doanh nghiệp tạm ngừng hoạt động.

Đặc điểm nổi bật của khu vực doanh nghiệp tư nhân vẫn là quy mô nhỏ. Gần 70% doanh nghiệp có vốn dưới 10 tỷ đồng, hơn 81% sử dụng dưới 10 lao động. Năng lực đổi mới sáng tạo, ứng dụng công nghệ và quản trị doanh nghiệp còn hạn chế.

Khó khăn lớn nhất hiện nay đã chuyển từ phía sản xuất sang thị trường đầu ra khi có tới 60,2% doanh nghiệp gặp khó khăn trong tìm kiếm khách hàng, tương đương giai đoạn căng thẳng nhất của đại dịch Covid-19. Hơn một nửa số doanh nghiệp dự kiến giữ nguyên quy mô hoạt động trong thời gian tới.

Tiếp cận tín dụng vẫn là điểm nghẽn mang tính cấu trúc. Khoảng 75,5% doanh nghiệp không thể vay vốn nếu không có tài sản bảo đảm và 93,5% khoản vay yêu cầu thế chấp.

Đối với khu vực hộ kinh doanh, khoảng 6,1 triệu hộ đang tạo việc làm cho gần 10 triệu lao động. Tuy nhiên, phần lớn hộ kinh doanh đang có xu hướng phòng thủ. Có tới 81,5% hộ bị giảm doanh thu trong năm 2025 và hơn 73% cho rằng những khó khăn về pháp lý ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Bên cạnh các điểm nghẽn nội tại, doanh nghiệp còn chịu tác động từ những biến động bên ngoài. Từ đầu tháng 3/2026, xung đột tại Trung Đông đã khiến chi phí nhiên liệu, logistics, nguyên vật liệu tăng mạnh. Chi phí vận tải quốc tế tăng gấp 2-3 lần, trong khi hơn một nửa số doanh nghiệp sản xuất bị sụt giảm đơn hàng xuất khẩu.

Theo VCCI, nguy cơ lớn nhất trong năm 2026 là tốc độ tăng chi phí vượt xa tăng trưởng doanh thu, làm suy giảm lợi nhuận, dòng tiền và khả năng duy trì việc làm.

Báo cáo của VCCI cho thấy, dù Quốc hội và Chính phủ đã có nhiều nỗ lực sửa đổi đồng bộ các luật liên quan đến đất đai, đầu tư, đấu thầu, quy hoạch, kinh doanh bất động sản..., song những điểm nghẽn về thể chế vẫn tồn tại.

Trong lĩnh vực đầu tư, quy hoạch vẫn được coi là rào cản lớn nhất. Tình trạng chậm phê duyệt, chồng chéo giữa các loại quy hoạch và sự thiếu đồng bộ trong cập nhật dữ liệu địa chính khiến nhiều dự án bị đình trệ ngay từ đầu.

Khâu giải phóng mặt bằng, xác định giá đất và nghĩa vụ tài chính đất đai cũng phát sinh nhiều vướng mắc. Việc chậm phê duyệt giá đất cụ thể được xem là một trong những "nút thắt" phổ biến nhất hiện nay.

Một số mâu thuẫn giữa các quy định pháp luật mới cũng đang gây khó khăn cho cả doanh nghiệp và cơ quan thực thi. Trong khi đó, thủ tục hành chính tuy đã được cắt giảm đáng kể nhưng vẫn tồn tại khoảng cách giữa quy định và thực tiễn.

Theo phản ánh của doanh nghiệp, có tới 33,3% trường hợp thời gian giải quyết thủ tục kéo dài hơn quy định; 38,18% doanh nghiệp vẫn phải chi trả chi phí không chính thức và hơn 24% phải hủy bỏ hoặc trì hoãn kế hoạch kinh doanh.

Từ thực trạng này, VCCI kiến nghị chuyển trọng tâm cải cách từ "đếm số lượng thủ tục được cắt giảm" sang nâng cao chất lượng cải cách; đẩy mạnh hậu kiểm trên nền tảng dữ liệu số; tăng tính ổn định và khả năng dự báo của chính sách; coi doanh nghiệp là đối tác trong quá trình xây dựng chính sách và tập trung chỉnh đốn khâu thực thi ở các cấp.

Đề nghị luật hóa các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp

Một nội dung được cộng đồng doanh nghiệp đặc biệt quan tâm là Dự thảo Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (sửa đổi).

Theo VCCI, dự thảo đã có nhiều điểm tiến bộ như cho phép cấp tín dụng dựa trên dữ liệu và dòng tiền; áp dụng cơ chế "hướng dẫn trước, xử phạt sau" đối với hộ kinh doanh chuyển đổi lên doanh nghiệp; hỗ trợ thông qua phiếu (voucher) và cộng điểm ưu tiên trong đấu thầu đối với doanh nghiệp sử dụng nhà thầu phụ là doanh nghiệp nhỏ và vừa.

VCCI đề nghị tiếp tục hoàn thiện nhiều nội dung quan trọng như nâng ngưỡng doanh thu đối với một số ngành đặc thù; mở rộng ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp; xây dựng cơ chế định giá tài sản vô hình; tăng hỗ trợ chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và tuân thủ các tiêu chuẩn ESG.

Đặc biệt, VCCI kiến nghị các mức hỗ trợ cần được lượng hóa cụ thể về tỷ lệ, thời hạn và mức trần ngay trong luật hoặc nghị định hướng dẫn, tránh quy định mang tính nguyên tắc nhưng khó triển khai trên thực tế.

Chủ tịch VCCI Hồ Sỹ Hùng cho rằng, một chính sách hỗ trợ tốt phải là chính sách mà doanh nghiệp có thể tự đọc, tự hiểu và tự thụ hưởng, thay vì phải phụ thuộc vào nhiều khâu trung gian.

VCCI cũng đề xuất thiết lập cơ chế hợp tác chặt chẽ hơn với Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội nhằm tăng cường tham vấn cộng đồng doanh nghiệp trong quá trình xây dựng chính sách, cung cấp các cơ sở dữ liệu thực chứng phục vụ công tác lập pháp.

Theo VCCI, khi tiếng nói từ thực tiễn sản xuất, kinh doanh được phản ánh đầy đủ và kịp thời vào quá trình xây dựng pháp luật, chất lượng các đạo luật sẽ được nâng lên, qua đó góp phần hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường, tạo động lực mới cho tăng trưởng và hiện thực hóa mục tiêu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.