Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) - lực lượng quyền lực chỉ trực tiếp nghe lệnh lãnh tụ Iran

Trong bối cảnh căng thẳng quân sự tại Trung Đông gia tăng, một trong những lực lượng được nhắc đến nhiều nhất là Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran, thường được gọi tắt là IRGC.

Đây là tổ chức quân sự đặc biệt của Iran, hoạt động song song với quân đội chính quy nhưng chỉ báo cáo trực tiếp cho Lãnh tụ Tối cao của quốc gia này.

Nguồn gốc của lực lượng này bắt đầu từ cuộc Cách mạng Hồi giáo năm 1979 tại Iran, khi chế độ quân chủ của quốc vương Mohammad Reza Pahlavi bị lật đổ.

Sau khi nắm quyền, giáo chủ Ruhollah Khomeini cho rằng chính quyền mới cần một lực lượng trung thành tuyệt đối để bảo vệ hệ thống Hồi giáo và các thành quả của cuộc cách mạng.

Từ yêu cầu đó, lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo được thành lập dựa trên các nhóm bán quân sự từng tham gia lật đổ chế độ cũ.

Hiến pháp Iran quy định lực lượng này có nhiệm vụ bảo vệ cách mạng và hệ thống chính trị Hồi giáo.

Điều khiến IRGC trở nên đặc biệt là họ không thuộc sự quản lý của chính phủ hay tổng thống, mà chỉ chịu sự chỉ huy trực tiếp từ Lãnh tụ Tối cao. Chính cấu trúc quyền lực này khiến tổ chức có vị thế chính trị rất lớn trong bộ máy nhà nước Iran.

Iran duy trì mô hình “quân đội song song”, trong đó quân đội chính quy đảm nhiệm nhiệm vụ bảo vệ biên giới và quốc phòng truyền thống, còn Vệ binh Cách mạng tập trung bảo vệ chế độ và các lợi ích chiến lược của Tehran.

Hai lực lượng này có hệ thống chỉ huy riêng và hoạt động độc lập với nhau. (Đồ họa về quy mô của quân đội Iran và lực lượng IRGC).

Trong những năm đầu tồn tại, IRGC chủ yếu hoạt động trong phạm vi nội địa. Tuy nhiên, chiến tranh Iran - Iraq giai đoạn 1980/1988 đã khiến lực lượng này nhanh chóng phát triển thành một tổ chức quân sự hoàn chỉnh.

Khi đó, lãnh đạo Iran trao cho IRGC các nhánh lục quân, hải quân và không quân riêng, giúp tổ chức này trở thành một cấu trúc quân sự gần tương đương quân đội truyền thống.

Ngày nay, quân số của IRGC ước tính khoảng 190.000 người. Trong đó có lực lượng mặt đất, hải quân, lực lượng hàng không vũ trụ và lực lượng bán quân sự Basij.

Lực lượng Basij có thể huy động tới 600.000 người khi cần thiết, chủ yếu phục vụ nhiệm vụ an ninh và kiểm soát xã hội trong nước.

Lực lượng mặt đất của IRGC được triển khai tại toàn bộ 31 tỉnh của Iran, bao gồm cả thủ đô Tehran.

Trong khi đó, hải quân IRGC đảm nhiệm các nhiệm vụ tại Vịnh Ba Tư và eo biển Hormuz - tuyến vận tải dầu mỏ quan trọng nơi khoảng 1/3 lượng dầu toàn cầu đi qua.

Một trong những nhánh quan trọng nhất của tổ chức này là lực lượng hàng không vũ trụ IRGC, với khoảng 15.000 quân nhân.

Đây là đơn vị phụ trách chương trình tên lửa đạn đạo và nhiều hoạt động không gian của Iran, cũng như các năng lực tác chiến điện tử và chiến tranh mạng.

Ngoài phạm vi lãnh thổ Iran, IRGC còn vận hành lực lượng đặc nhiệm Quds chuyên thực hiện các chiến dịch ở nước ngoài.

Lực lượng này được triển khai tại nhiều quốc gia Trung Đông như Iraq, Syria, Lebanon và Yemen từ những năm 1980.

Nhiệm vụ của họ là hỗ trợ, huấn luyện và cung cấp vũ khí cho các nhóm vũ trang thân Iran nhằm mở rộng ảnh hưởng của Tehran trong khu vực.

Mạng lưới các lực lượng vũ trang do Iran hậu thuẫn thường được Tehran gọi là “Trục Kháng chiến”, được xem là công cụ quan trọng để đối phó ảnh hưởng của Mỹ và Israel tại Trung Đông.

Không chỉ có sức mạnh quân sự, IRGC còn có ảnh hưởng lớn trong đời sống chính trị Iran. Nhiều cựu thành viên của lực lượng này đã tham gia chính quyền và giữ các vị trí quan trọng trong quốc hội, nội các và chính quyền địa phương.

Một số phân tích cho rằng quyền lực của IRGC đôi khi còn vượt qua cả chính phủ dân sự do sự trung thành trực tiếp với Lãnh tụ Tối cao.

Với mạng lưới quân sự rộng lớn, năng lực tên lửa mạnh và ảnh hưởng chính trị sâu rộng, Vệ binh Cách mạng Hồi giáo được nhiều nhà phân tích đánh giá là lực lượng quyền lực nhất của Iran hiện nay.

Trong bối cảnh căng thẳng khu vực tiếp tục gia tăng, vai trò của tổ chức này được dự báo sẽ ngày càng quan trọng trong chiến lược an ninh của Tehran.

Việt Hùng