Về Cao Bằng, nghe bản làng kể chuyện di sản

Những bản làng kể chuyện bằng di sản

Sáng sớm ở Khuổi Ky, xã Đàm Thủy, những tia nắng đầu ngày len qua mái ngói âm dương, phủ vàng lên những bức tường đá xám đã tồn tại hàng trăm năm. Dòng suối Khuổi Ky róc rách chảy qua bản như bao đời nay, phản chiếu bóng những ngôi nhà sàn đá độc đáo của người Tày. Từng đoàn du khách thong thả bước trên con đường lát đá, dừng lại trước những ngôi nhà cổ để nghe câu chuyện về lịch sử hình thành bản làng. Không gian yên bình khiến nhiều người có cảm giác như đang bước vào một “bảo tàng sống” giữa lòng Công viên địa chất Non nước Cao Bằng.

Chị Nguyễn Thu Hà, du khách đến từ Đà Nẵng chia sẻ: Tôi từng đến nhiều điểm du lịch cộng đồng ở vùng núi phía Bắc nhưng Khuổi Ky mang một cảm giác rất riêng. Những ngôi nhà đá cổ, dòng suối trong xanh và nhịp sống bình yên của người dân khiến tôi có cảm giác như được sống chậm lại. Điều ấn tượng nhất là bà con vẫn giữ được nhiều nét văn hóa truyền thống trong cuộc sống hằng ngày.

Theo người dân trong bản, trước đây người dân Khuổi Ky chủ yếu sống bằng sản xuất nông nghiệp, cuộc sống gặp nhiều khó khăn. Khi du lịch cộng đồng phát triển, những ngôi nhà đá cổ trở thành tài sản văn hóa quý giá. Chị Triệu Thị Khánh, chủ Homestay Lan rừng chia sẻ: Trước đây gia đình chỉ làm ruộng. Từ khi phát triển du lịch cộng đồng, chúng tôi cải tạo nhà ở để đón khách. Du khách ngoài tham quan cảnh đẹp còn muốn tìm hiểu văn hóa của người Tày, thưởng thức các món ăn truyền thống và trải nghiệm cuộc sống của bà con trong bản.

Không chỉ Khuổi Ky, nhiều bản làng trong vùng Công viên địa chất hôm nay đang kể câu chuyện riêng bằng chính những giá trị văn hóa được gìn giữ qua thời gian.

Du khách trải nghiệm làm giấy bản ở Dìa Trên, xã Quảng Uyên.

Từ nghề truyền thống đến sản phẩm du lịch

Rời Khuổi Ky, chúng tôi đến xóm Dìa Trên, xã Quảng Uyên - nơi vẫn lưu giữ nghề làm giấy bản truyền thống của người Nùng An. Trong căn nhà nhỏ thơm mùi vỏ cây dó, những người phụ nữ cần mẫn bên bể ngâm nguyên liệu. Từng công đoạn từ bóc vỏ, ngâm, giã, lọc bột đến seo giấy đều được thực hiện thủ công như cách cha ông truyền lại từ nhiều thế hệ trước. Tiếng chày giã nguyên liệu vang đều giữa không gian yên tĩnh của bản làng. Với người dân nơi đây, làm giấy bản không chỉ là nghề mưu sinh mà còn là cách gìn giữ một phần ký ức văn hóa của dân tộc mình.

Những năm gần đây, cùng với sự phát triển của du lịch cộng đồng, nghề làm giấy bản trở thành sản phẩm trải nghiệm hấp dẫn đối với du khách. Nhiều du khách thích thú khi được thực hiện các công đoạn làm giấy, lắng nghe câu chuyện về lịch sử làng nghề và mang về những tờ giấy bản như một món quà đặc biệt của Cao Bằng. Lần đầu tiên được tự tay thực hiện công đoạn seo giấy, anh Trần Minh Đức, du khách đến từ Thành phố Hồ Chí Minh tỏ ra thích thú: Trước đây tôi chỉ biết giấy bản qua sách báo, nhưng khi trực tiếp trải nghiệm mới thấy để làm ra một tờ giấy phải trải qua rất nhiều công đoạn. Điều đặc biệt là người dân nơi đây kiên trì giữ nghề truyền thống giữa cuộc sống hiện đại.

Cách đó không xa là làng hương Phja Thắp - nơi những nén hương truyền thống gắn bó với đời sống người Nùng An suốt hàng trăm năm. Mỗi độ nắng lên, trước sân nhà, ven lối đi, những bó chân hương đỏ rực xòe tròn như những bông hoa khổng lồ “nở rộ” giữa núi rừng. Từ nguyên liệu hoàn toàn tự nhiên như tre, lá bầu hắt và các loại thảo mộc, người dân Phja Thắp tạo nên những nén hương mang hương thơm đặc trưng của núi rừng. Chị Hoàng Thị Bày, người làm hương lâu năm ở Phja Thắp cho biết: Trước đây chúng tôi chủ yếu bán hương cho thị trường trong tỉnh. Bây giờ nhiều đoàn khách đến tham quan, trải nghiệm nên nghề truyền thống được biết đến nhiều hơn. Người dân vừa giữ được nghề vừa có thêm thu nhập từ du lịch.

Từ những nghề truyền thống từng chỉ phục vụ nhu cầu sinh hoạt của cộng đồng, hôm nay giấy bản Dìa Trên và hương Phja Thắp trở thành những sản phẩm du lịch mang đậm dấu ấn văn hóa địa phương.

Khách du lịch trải nghiệm, tìm hiểu về nghề làm hương Phja Thắp, xã Quảng Uyên.

Gìn giữ bản sắc để phát triển bền vững

Điểm đặc biệt của du lịch cộng đồng trong vùng Công viên địa chất Non nước Cao Bằng không nằm ở những công trình hiện đại hay các dịch vụ quy mô lớn. Điều hấp dẫn du khách chính là nét nguyên bản của đời sống văn hóa bản địa. Đó là những ngôi nhà đá hàng trăm năm tuổi ở Khuổi Ky. Là tiếng chày giã nguyên liệu làm giấy bản ở Dìa Trên. Là sắc đỏ của những bó chân hương phơi đầy sân ở Phja Thắp. Là những làn điệu Then, tiếng đàn tính ngân vang trong đêm lửa trại. Là mâm cơm truyền thống với những món ăn mang hương vị riêng của miền non nước. Những giá trị ấy tạo nên sức hấp dẫn khác biệt của du lịch cộng đồng Cao Bằng giữa hàng trăm điểm đến trên cả nước.

Cùng với việc phát triển du lịch, công tác bảo tồn văn hóa truyền thống luôn được đặt lên hàng đầu. Nhiều hộ gia đình gìn giữ nguyên kiến trúc nhà ở truyền thống, duy trì nghề thủ công, truyền dạy tiếng nói, dân ca và các phong tục tập quán cho thế hệ trẻ. Thực tế cho thấy, khi người dân trở thành chủ thể của hoạt động du lịch, văn hóa không còn là ký ức được lưu giữ trong sách vở mà trở thành nguồn lực phát triển. Mỗi ngôi nhà, mỗi nghề truyền thống, mỗi phong tục tập quán đều có thể trở thành sản phẩm du lịch nếu được khai thác đúng cách và gắn với bảo tồn bền vững.

Anh Lê Hoàng Nam, du khách đến từ Đà Nẵng trải nghiệm ở làng đá Khuổi Ky chia sẻ: Điều khiến tôi nhớ nhất sau chuyến đi không chỉ là cảnh đẹp mà còn là sự thân thiện của người dân. Đây là những trải nghiệm mà các khu du lịch hiện đại khó có được. Những cảm nhận ấy cũng là điều mà du lịch cộng đồng trong vùng Công viên địa chất Toàn cầu UNESCO Non nước Cao Bằng đang hướng tới. Không chỉ khai thác cảnh quan thiên nhiên hay tạo ra những sản phẩm du lịch đơn thuần, các bản làng đang mở “cánh cửa” để du khách bước vào đời sống văn hóa bản địa, cảm nhận nhịp sống chân thực của cộng đồng dân cư.

Giữa miền di sản Non nước Cao Bằng, hành trình để bản làng trở thành điểm đến không chỉ là câu chuyện phát triển du lịch. Đó còn là hành trình gìn giữ hồn cốt văn hóa dân tộc, để mỗi du khách khi rời đi không chỉ mang theo những bức ảnh đẹp mà còn mang theo những ký ức về một vùng đất giàu bản sắc, thân thiện và nghĩa tình nơi địa đầu Tổ quốc.