Về Chi Lăng cùng bạch mã tung vó trên cao nguyên Quan Sơn

Đàn bạch mã rảo bước trên cao nguyên Quan Sơn xuân Bính Ngọ. Ảnh: Bảo Hân

Những chiến mã huyền thoại

Bạch mã ví như “vàng trắng” của người dân cao nguyên Khâu Sao khi giữ được gen thuần chủng. Hiểu rõ giá trị đó, huyện Chi Lăng cũ (nay là xã Quan Sơn) từ lâu đã xây dựng đề án "Bảo tồn và phát triển nguồn gen ngựa bạch thuần chủng".

Ông Nông Quốc Mao (ở thôn Suối Mạ, xã Quan Sơn) cho biết, gia đình ông là một trong những hộ đầu tiên nuôi ngựa bạch. Bắt đầu chỉ với 2 con, đến nay đã duy trì ổn định 21 con ngựa sinh sản. Mỗi năm, gia đình ông Mao xuất chuồng bán 12 - 14 ngựa con, thu về hơn 600 trăm triệu đồng.

Bạch Mã ví như "vàng trắng" của người dân Quan Sơn. Ảnh: Bảo Hân

"Những giống ngựa bà con đang nuôi có từ lâu đời, từng được sử dụng để cưỡi và thồ hàng khi chưa có xe máy và các phương tiện hiện đại", ông Nông Quốc Mao nói.

Tiến sĩ Đinh Đức Tiến, giảng viên Khoa Lịch sử, Trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) cho biết, trong lịch sử dựng nước và giữ nước, cùng với thủy binh, bộ binh, kỵ binh cũng là đội quân làm nên nhiều chiến công hiển hách. Huyền sử nước ta có Phù Đổng Thiên Vương, một trong “tứ bất tử” cưỡi ngựa sắt đánh giặc và cùng chiến mã bay về trời khi đất nước đã sạch bóng quân thù.

Hình tượng ngựa từ lâu gắn với tiềm thức người Việt. Ảnh: Bảo Hân

“Sau này kỵ binh đóng vai trò quan trọng trong lịch sử quân sự Việt Nam, nổi bật với sự cơ động cao và khả năng đột kích, tập kích nhanh. Đặc biệt, dưới thời Trần, Lê và Nguyễn là các đội kỵ binh tiêu biểu bao gồm, kỵ binh nhà Trần, 5.000 thiết kỵ binh của chúa Trịnh, Ty Kỵ Xạ thời Lê và kỵ binh ngự lâm quân thời Nguyễn… Với câu chuyện danh tướng Trần Lựu (tướng giữ ải Nam Quan) của nghĩa quân Lam Sơn trực tiếp cưỡi chiến mã chém đầu tướng giặc tại ải Chi Lăng đã khẳng định, ông cha từ lâu đã thuần hóa và làm chủ kỹ năng cưỡi ngựa điêu luyện” - Tiến sĩ Đinh Đức Tiến khẳng định.

Tiến sĩ Đinh Đức Tiến cũng đưa ra giả thiết, rất có thể với thổ nhưỡng, địa hình đồng cỏ quanh ải Chi Lăng, giống bạch mã thuần chủng hôm nay là hậu duệ lâu đời của những chiến mã trong lịch sử.

Bạch mã Quan Sơn là giống ngựa thuần chủng có nguồn gen quý đang được bảo tồn. Ảnh: Bảo Hân

Trên cao nguyên Khâu Sao, bà con vẫn chăn nuôi giống bạch mã thuần Việt - nơi hiện có trữ lượng bạch mã lớn nhất cả nước. Ngựa được người dân thả theo đàn trên các đồng cỏ, thảo nguyên rộng lớn hoặc các triền núi đá vôi ở độ cao từ 700 đến 1.000m.

Theo các nhà nghiên cứu, dù vó vóc dáng nhỏ bé so với các giống ngựa trên thế giới nhưng bạch mã xứ Lạng lại có sức dẻo dai, vượt núi băng rừng không kém các giống ngựa quý trên thế giới.

Phát huy những giá trị truyền thống

Ông Lương Duy Doanh, Trưởng ban phát triển Đông - Tây Bắc, Câu lạc bộ Lữ hành UNESSCO Hà Nội cho biết, từ lâu, những vùng thảo nguyên Quan Sơn, nơi có đàn bạch mã thuần chủng lên tới hàng nghìn con luôn được du khách chọn để trải nghiệm, khám phá. Năm mới Bính Ngọ, du khách được cắm trại qua đêm, chụp ảnh cùng đàn ngựa tinh khôi, rồi tìm hiểu những nét văn hóa, phong tục tập quán của người dân tộc Tày, Nùng.

Thảo nguyên Khâu Sao gắn với hình ảnh bạch mã. Ảnh: Bảo Hân

Ông Nguyễn Hữu Hải, Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến đầu tư thương mại và du lịch, tỉnh Lạng Sơn cho biết, mươi năm trở lại đây, địa danh huyện Chi Lăng cũ (nay là xã Quan Sơn) được biết đến qua các trang mạng xã hội với hình ảnh những đồng cỏ xanh ngút ngàn cùng với đàn ngựa thong dong gặm cỏ xanh. Quan Sơn diện tích chủ yếu là đồng cỏ, có nhiều tiềm năng phát triển kinh tế và du lịch.

Ông Nông Quốc Mao một trong những người dân đầu tiên nuôi ngựa bạch ở Quan Sơn. Ảnh: Bảo Hân

Theo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lạng Sơn, nhiều năm trở lại đây, bình quân mỗi năm có từ 4.000 đến 5.000 du khách ở trong và ngoài nước đến thăm quan, dã ngoại, cắm trại. Việc chăn nuôi kết hợp làm du lịch đã tạo hiệu quả kinh tế cho người dân.

Bạch mã gắn với Quan Sơn tạo thành điểm nhấn để du khách tìm đến. Ảnh: Bảo Hân

Với sự hỗ trợ của các chuyên gia nông nghiệp và chính quyền địa phương, người dân xã Quan Sơn đã tập trung vào "chất lượng" chăn nuôi chứ không chạy theo số lượng. Ông Nguyễn Văn Vui, Phó Chủ tịch Hội Nông dân xã Quan Sơn cho biết, tổng số ngựa trên địa bàn xã có 2.748 con. Các hộ dân tham gia dự án được chuyển giao toàn diện các quy trình công nghệ chăn nuôi. Đặc biệt, dự án còn xây dựng mô hình tự chủ thức ăn rộng hơn 10.000m2 và hướng dẫn kỹ thuật chế biến, dự trữ thức ăn cho mùa đông.

Xuân Bính Ngọ lại về với khí thế phát triển mới từ những câu chuyện cũ rất đỗi tự hào. Ảnh: Bảo Hân

Một ngày trên cao nguyên Quan Sơn, nghe bao huyền thoại bạch mã tạc ghi vào đá núi cây rừng, ngắm vó ngựa tung trời, chân chạm trên những thảm cỏ vô tận… chợt thấy chạm vào hương xuân đang hiện hữu. Cảm giác bình yên với khung trời xanh, thảm cỏ xanh cùng với sự hiếu khách của bà con như chẳng muốn rời.

Ngân Hạ - Bảo Hân