Vẻ đẹp đình làng Phong Cốc

Không gian đình làng Phong Cốc.

Nằm yên bình bên tả ngạn sông Chu, làng Phong Cốc mở ra một không gian đậm chất quê với vẻ đẹp mộc mạc, gần gũi. Những con đường nhỏ uốn mình qua rặng tre xanh, thấp thoáng mái ngói cũ xen lẫn những ngôi nhà xây mới, phía xa là những thửa ruộng nối nhau theo nhịp mùa... Tất cả hòa quyện, gợi nên một bức tranh quen thuộc của làng quê Bắc Trung bộ.

Dạo quanh làng, không khó để nhận ra diện mạo của vùng đất này đã đổi thay, nhưng nếp sống cộng đồng ở Phong Cốc vẫn được gìn giữ một cách tự nhiên. Người dân vẫn giữ thói quen hỏi han nhau mỗi sáng, vẫn tụ họp mỗi khi làng có việc chung. Trẻ con vẫn chơi đùa trên những khoảng sân rộng, dưới những tán cây quen thuộc. Trong những cuộc gặp gỡ ấy, đình làng luôn là điểm hẹn quen thuộc, nơi mọi khoảng cách dường như được xóa nhòa.

Đình Phong Cốc nằm ở vị trí trung tâm, mặt hướng ra không gian thoáng đãng. Xung quanh là những cây cổ thụ lặng lẽ như những người canh giữ ký ức. Phía trước đình là khoảng sân rộng nơi từng diễn ra sinh hoạt cộng đồng. Mái đình phủ màu thời gian, những hàng cột gỗ vững chãi, không cầu kỳ nhưng toát lên vẻ trầm mặc, cổ kính.

Dẫn chúng tôi tham quan đình, các cụ cao niên trong làng giới thiệu, đình Phong Cốc không chỉ là nơi thờ thành hoàng làng, người có công với làng mà đây còn là “nhân chứng lịch sử”, một điểm đến tự hào của người dân. Nơi đây từng là địa điểm gắn với nhiều sự kiện quan trọng, ghi dấu một thời kỳ hào hùng của phong trào cách mạng ở địa phương.

Từ những năm đầu thế kỷ XX, nơi đây đã diễn ra các cuộc họp bí mật, quy tụ những người yêu nước. Vào đêm ngày 4/5/1930, dưới mái đình này, một cuộc họp kín gồm 10 đồng chí chuyển hóa từ hoạt động Tân Việt sang hoạt động cộng sản đã đánh dấu bước chuyển quan trọng trong hoạt động cách mạng của vùng. Giai đoạn 1936-1939, đình làng là nơi vận động, tuyên truyền giác ngộ quần chúng trong thời kỳ vận động dân chủ. Tháng 7/1941 đình làng là nơi họp thành lập ban cán sự vũ trang, là nơi đưa lính về đóng tại đình. Giai đoạn 1944-1945 đình làng là nơi thành lập Mặt trận Việt Minh tổng và tiến hành các công việc chuẩn bị cho khởi nghĩa cướp chính quyền, đồng thời là trụ sở của Ủy ban Cách mạng lâm thời xã Minh-Nghĩa. Năm 1946, đình là nơi đặt máy in tiền của Chính phủ. Giai đoạn 1947-1952 là xưởng quân nhu của bộ đội...

Những dấu tích vật chất có thể đã phai nhạt, nhưng những câu chuyện ấy vẫn được gìn giữ, nhắc lại như một phần không thể tách rời của đời sống tinh thần. Ngồi lặng dưới mái đình, ông Trịnh Văn Ân, một người cao niên trong làng cho biết: “Đình không chỉ là không gian linh thiêng mà còn là nơi chất chứa những kỷ niệm sâu sắc. Những buổi họp làng dưới ánh đèn dầu, những ngày cả làng cùng chia sẻ khó khăn hay những câu chuyện không có sách vở nhưng người làng vẫn nhớ. Đình làng đã chứng kiến bao đổi thay, thăng trầm của đất và người nơi đây”.

Chính những ký ức ấy đã tạo nên “hồn” cho đình làng Phong Cốc và sự gắn bó của người dân địa phương. Trong đời sống hiện đại, việc giữ gìn đình làng không chỉ là bảo tồn một công trình mà còn là giữ gìn bản sắc văn hóa. Bà Mai Thị Ảnh, Bí thư chi bộ, trưởng thôn Phong Cốc, chia sẻ: “Đình là niềm tự hào của người dân trong thôn, bởi vậy mọi người đều có ý thức bảo vệ và phát huy vai trò của đình làng. Hằng nằm, người dân thường tổ chức hội làng rằm tháng Giêng để tưởng nhớ thành hoàng làng và giỗ thành hoàng làng vào ngày 10/12 âm lịch. Đồng thời, thôn vẫn tổ chức các hoạt động văn hóa tại đình, nhằm tạo sự gắn kết giữa các thế hệ và giúp đình luôn gắn bó với đời sống của người dân”.

Đình Phong Cốc thuộc cụm di tích cách mạng quốc gia Xuân Minh - một không gian lịch sử có ý nghĩa đặc biệt của địa phương. Hiện nay, đình đang trong quá trình phục dựng, dự kiến cuối năm 2026 sẽ hoàn thành. Đây không chỉ là sự đầu tư cho một công trình, mà là nỗ lực gìn giữ một phần ký ức, một “địa chỉ đỏ” gắn với quá trình đấu tranh cách mạng của quê hương.

Bảo tồn đình Phong Cốc không chỉ dừng lại ở việc gìn giữ một di tích, mà còn mở ra hướng phát huy giá trị di tích gắn với phát triển du lịch cộng đồng. Xã Xuân Lập hiện có 12 di tích, trong đó có 1 di tích quốc gia đặc biệt là đền thờ Lê Hoàn, 2 di tích cấp quốc gia và 8 di tích cấp tỉnh. Bên cạnh đó, lễ hội đền thờ Lê Hoàn đã được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể, cùng với nhiều lễ hội truyền thống khác vẫn đang được người dân gìn giữ, thực hành trong đời sống.

Với kho tàng di sản giàu giá trị, địa phương đang từng bước định hướng và thực hiện công tác bảo tồn gắn với phát triển du lịch. Trong bức tranh chung ấy, đình Phong Cốc với chiều sâu lịch sử và không gian văn hóa đặc trưng, có thể trở thành một điểm nhấn, kết nối với các di tích khác để hình thành không gian trải nghiệm văn hóa làng quê đặc trưng, hấp dẫn.

Bài và ảnh: Thùy Linh