Về Hòn Thiên khám phá hương sắc vùng đầm

Nằm bên bờ Đầm Nại, làng Hòn Thiên (xã Xuân Hải) hấp dẫn du khách bởi những con đường bích họa rực rỡ sắc màu, cảnh sắc bình dị của làng chài và những trải nghiệm gắn với đời sống ngư dân. Không chỉ có cảnh đẹp, nơi đây còn níu chân du khách bằng những món ngon từ sản vật vùng đầm nước lợ.

Bình yên làng chài

Buổi sớm ở Hòn Thiên bắt đầu bằng tiếng máy thuyền vọng từ phía đầm. Khi nắng vừa trải trên mặt nước, những chiếc thuyền nhỏ lần lượt trở về sau chuyến đánh bắt. Xa xa, những bè nuôi hàu, cá nằm giữa mặt đầm mênh mang. Sau lưng làng, ngọn núi Hòn Thiên in bóng xuống mặt nước, tạo nên khung cảnh yên bình.

Vẻ đẹp yên bình của Hòn Thiên bên Đầm Nại. 

Cách khu vực Phan Rang - Tháp Chàm khoảng 10km về phía bắc, Hòn Thiên là làng chài có lịch sử hơn 100 năm. Theo tư liệu địa danh xưa, núi Hòn Thiên từng được gọi là Bình Thiên, nằm bên đầm Hương Cựu, tức Đầm Nại ngày nay. Qua nhiều thế hệ, người dân nơi đây vẫn gắn bó với nghề đánh bắt, nuôi trồng thủy sản, gìn giữ nếp sinh hoạt đặc trưng của cư dân ven đầm.

Từ cuối năm 2020, Hòn Thiên được nhiều du khách biết đến qua dự án làng bích họa do anh Nguyễn Thái Lai, một người con của địa phương, khởi xướng. Hơn 40 bức tranh tường đã mang diện mạo mới đến những bức tường cũ, cổng ngõ và không gian sinh hoạt của người dân. Hình ảnh ngư dân kéo lưới, cảnh sinh hoạt thường ngày, thiên nhiên cùng những thông điệp bảo vệ môi trường được thể hiện sinh động qua từng nét vẽ. Dạo bước trên những con đường nhỏ, du khách vừa có thể lưu lại những bức ảnh đẹp, vừa cảm nhận nét duyên của ngôi làng qua những bức tranh gần gũi với đời sống.

Rời những con đường tranh, du khách có thể tiếp tục khám phá không gian sông nước ngay trước làng. Chèo kayak len qua những rặng đước, mắm xanh mát, tìm hiểu hệ sinh thái vùng đầm hay khoác chiếc áo bà ba, lội đìa bắt cá, tôm, ốc là những trải nghiệm thú vị. Đặc biệt, vào buổi chiều, từng đàn chim, cò tìm về trú ngụ trên những tán rừng ngập mặn, tạo nên khung cảnh sinh động giữa vùng đầm yên ả.

Nhìn từ trên cao, làng Hòn Thiên hiện ra thanh bình bên mặt nước Đầm Nại mênh mang.

Với những người yêu thích vận động, hành trình lên núi Hòn Thiên cao khoảng 100m cũng là trải nghiệm đáng thử. Từ trên cao, toàn cảnh ngôi làng hiện ra với những mái nhà san sát, những ô đìa nuôi thủy sản và mặt nước Đầm Nại trải rộng. Khi hoàng hôn buông xuống, ánh nắng cuối ngày nhuộm vàng mặt đầm, tạo nên khung cảnh thơ mộng, thu hút những người yêu nhiếp ảnh. 

Từ những bức tranh làm đẹp đường làng, Hòn Thiên từng bước phát triển du lịch cộng đồng. Người dân tham gia hướng dẫn trải nghiệm, phục vụ ăn uống và giới thiệu sản vật địa phương, mở ra hướng sinh kế mới từ những lợi thế sẵn có của quê hương.

Các hàng quán ven Đầm Nại ở làng Hòn Thiên lên đèn, tạo nên không gian ẩm thực gần gũi khi chiều xuống.

Đậm đà hương vị vùng đầm

Sau hành trình khám phá Hòn Thiên, thưởng thức những sản vật tươi ngon của Đầm Nại là trải nghiệm khó bỏ qua. Từ nguồn thủy sản đánh bắt, nuôi trồng ngay trước làng, người dân chế biến thành nhiều món ăn dân dã, mang hương vị riêng của vùng nước lợ.

Nhắc đến đặc sản nơi đây, trước hết phải kể đến cua Đầm Nại, món ngon được nhiều người sành ăn biết đến. Cua tươi đem hấp hoặc luộc là cách chế biến đơn giản, giúp giữ trọn vị ngọt tự nhiên của thịt. Ngoài ra, cua còn có thể chế biến thành các món rang me, rang muối hoặc nấu lẩu. Thú vị hơn cả là được thưởng thức cua tươi ngay bên vùng đầm, nơi sản vật được đánh bắt, nuôi trồng.

Cua Đầm Nại, hàu tươi cùng những sản vật vùng đầm làm phong phú trải nghiệm ẩm thực của du khách khi đến Hòn Thiên.

Cùng với cua, hàu Thái Bình Dương là sản vật gắn với sinh kế của cư dân Hòn Thiên. Trên mặt đầm trước làng, những bè nuôi hàu được bố trí thành từng cụm. Người dân sử dụng phương pháp treo dây, tận dụng nguồn thức ăn tự nhiên trong nước để hàu sinh trưởng. Sau khoảng 4 tháng, hàu được thu hoạch, cung cấp cho thị trường và phục vụ nhu cầu ẩm thực. Du khách có thể tìm hiểu nghề nuôi hàu, từ cách chăm sóc, thu hoạch đến sơ chế. Hàu tươi được chế biến thành nhiều món như nướng mỡ hành, hấp, nấu cháo. Trong đó, hàu nướng vừa chín tới, thịt béo mềm, thơm mùi hành phi là món ăn được nhiều thực khách yêu thích.

Ẩm thực vùng đầm còn có nét riêng với những sản vật xuất hiện theo mùa. Khoảng tháng 11, khi những cơn gió mùa trở về, tiết trời bắt đầu se lạnh, người dân lại mong chờ mùa chình huyết. Đây là sản vật hiếm của Đầm Nại, không phải năm nào cũng xuất hiện. Có năm ngư dân đánh bắt được, có năm lại vắng bóng. Chính sự thất thường của thiên nhiên khiến chình huyết trở thành thức ngon không dễ thưởng thức; vì thế, những ai có dịp nếm thử đúng mùa càng thêm ấn tượng với hương vị vùng đầm.

Bên cạnh cua, hàu và các sản vật theo mùa, những món dân dã như: Bánh căn, bánh xèo, bún sứa, bánh tai vạc... cũng góp phần làm phong phú ẩm thực Hòn Thiên. Du khách có thể tìm đến làng bích họa Hòn Thiên để tham quan, đăng ký các hoạt động trải nghiệm, sau đó thưởng thức món ăn địa phương tại những hộ phục vụ du lịch trong làng. Đây cũng là dịp để trò chuyện với người dân, nghe kể chuyện nghề, chuyện mùa nước và những đổi thay của quê hương.

Từng đàn chim, cò về trú ngụ trên những tán rừng đước, mắm ở Hòn Thiên khi chiều xuống.

Dành trọn một ngày ở Hòn Thiên, du khách sẽ có dịp hiểu hơn về cuộc sống của cư dân vùng đầm, từ những nghề mưu sinh quen thuộc đến cách người dân từng bước phát triển du lịch trên chính quê hương mình. Một hành trình không quá xa nhưng có đủ trải nghiệm mới mẻ để khám phá.