Kết hợp công nghệ với bảo tồn và giáo dục di sản

Thời gian qua, việc ứng dụng công nghệ giúp lưu giữ những vẻ đẹp có nguy cơ mai một, tái hiện những không gian đã biến đổi, kết nối các tư liệu phân tán để đưa di sản văn hóa đến gần hơn với công chúng. Hiệu quả từ quá trình giáo dục di sản qua các ứng dụng công nghệ chính là biểu hiện rõ nhất giá trị nhân văn của quá trình chuyển đổi số.

Học sinh Trường trung học cơ sở Nhân Chính (phường Thanh Xuân) trong tiết học ứng dụng số hóa về lịch sử, văn hóa trên địa bàn phường. (Ảnh: GIANG NAM)

Giáo dục di sản không dừng lại ở cung cấp kiến thức, mà sâu hơn là giúp người học hiểu nguồn gốc các giá trị văn hóa, phát triển tư duy phản biện và nuôi dưỡng trách nhiệm với cộng đồng. Hiện nay, tại nhiều bảo tàng, khu di tích, các chương trình tham quan, học tập di sản được thiết kế hết sức chi tiết, hoàn toàn trên các ứng dụng công nghệ. Người học được tiếp cận bản đồ số, các hồ sơ, tư liệu về di sản, hình ảnh, video và đặt câu hỏi trên nền tảng trực tuyến.

Tại điểm đến, thông qua các thiết bị di động, người học có thể khám phá, so sánh dấu tích hiện còn với mô hình phục dựng, nghe hoặc xem chia sẻ của nghệ nhân, sau đó xây dựng bản đồ câu chuyện, dựng video thuyết trình.

Không gian của di tích trở thành một môi trường học tập thú vị, kết nối liên ngành các môn học. Qua đó, người học hiểu rằng di sản là hệ thống tri thức sống, luôn vận động trong quan hệ xã hội và con người.

Kết hợp công nghệ với bảo tồn và giáo dục di sản là hướng đi được triển khai ở nhiều quốc gia trên thế giới. Tổ chức UNESCO đã triển khai mô hình “Culture and Digital Technologies” sử dụng dữ liệu số, ứng dụng công nghệ 3D và nền tảng trực tuyến để bảo vệ, giới thiệu và trao truyền di sản.

Trong đó, nền tảng “Dive into Heritage” cho phép người tham quan có thể khám phá các di sản thế giới và các giá trị văn hóa phi vật thể liên quan bằng cách kết hợp hồ sơ khoa học, hình ảnh không gian, nội dung diễn giải và trải nghiệm tương tác.

Tại Việt Nam, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cũng đang tiến hành số hóa hồ sơ khoa học, xây dựng cơ sở dữ liệu, hướng tới kiến tạo hệ sinh thái giáo dục di sản thông minh, bền vững.

Tại nhiều điểm di tích ở Hà Nội như: Văn Miếu-Quốc Tử Giám, Hoàng thành Thăng Long, Nhà tù Hỏa Lò đã sử dụng các công nghệ mới nhất để giới thiệu di tích, lồng ghép giáo dục truyền thống cho giới trẻ. Hệ sinh thái trường học-bảo tàng-di tích-cộng đồng địa phương cũng đang dần hình thành.

Dù vậy, theo các chuyên gia, giáo dục di sản bằng công nghệ đang tồn tại không ít điểm nghẽn như chất lượng và tính liên thông của dữ liệu còn kém, đầu tư cho công nghệ và nhân lực chưa đáp ứng, các thiết kế công nghệ chưa phù hợp, tính xác thực, quyền văn hóa và đạo đức