Về nơi 18 liệt sĩ hy sinh bảo vệ biên giới Tây Nam

Dâng hương tưởng niệm các anh hùng, liệt sĩ đã hy sinh trong cuộc chiến tranh bảo vệ chủ quyền an ninh biên giới Tây Nam tại khu vực Đồn Biên phòng Đắk Đam

Kiên cường giữ vững biên cương

Sau ngày đất nước thống nhất, từ tháng 5/1975, hệ thống đồn biên phòng công an nhân dân vũ trang trên tuyến biên giới tỉnh Quảng Đức cũ được củng cố, để đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ mới. Tháng 7/1975, Đồn Công an Nhân dân vũ trang Đắk Đam được thành lập, phiên hiệu 679, có nhiệm vụ quản lý, bảo vệ 13,7 km đường biên giới giáp khu vực Mondulkiri - Campuchia.

Đất nước vừa thoát khỏi chiến tranh, tình hình biên giới Tây Nam diễn biến phức tạp, tập đoàn Pôn Pốt - Iêng Xa Ri liên tiếp tổ chức các hoạt động khiêu khích, tập kích, đánh phá những đồn biên phòng dọc tuyến biên giới của ta. Sau các đợt tiến công không thành công tại Đồn Trương Tấn Bửu và Đồn Bu Prăng, chúng chuyển hướng, tập trung bao vây, pháo kích Đồn Đắk Đam.

Xác định vị trí di tích lịch sử Đồn Biên phòng Đắk Đam (1975 - 1979)

Ngày 8/2/1978, quân Pôn Pốt huy động 1 trung đoàn, chia thành 4 mũi bao vây đồn, sử dụng gần 100 quả đạn cối, pháo cỡ 82 - 100 mm tập kích, mở đường cho bộ binh ồ ạt tiến công. Trước sự xâm lấn trắng trợn, cán bộ, chiến sĩ Đồn Đắk Đam kiên cường bám trụ, đánh trả quyết liệt, chiến đấu suốt 34 giờ, đánh lui 16 đợt tiến công, tiêu diệt 31 tên địch và làm nhiều tên khác bị thương. Bằng tinh thần quả cảm, ý chí quyết tâm bảo vệ từng tấc đất biên cương, trong trận chiến đấu ác liệt này, 18 cán bộ, chiến sĩ đã anh dũng hy sinh.

Khảo sát thực địa di tích lịch sử Đồn Biên phòng Đắk Đam

Ngày 28/2/1978, chúng tiếp tục sử dụng 1 tiểu đoàn tiến công Đồn Đắk Đam, nhưng bị ta phối hợp lực lượng đánh trả, buộc chúng phải bỏ chạy về bên kia biên giới. Ghi nhận thành tích xuất sắc trong chiến đấu bảo vệ chủ quyền, ngày 24/8/1978, Đồn Biên phòng Đắk Đam được Chủ tịch nước tặng thưởng Huân chương Chiến công hạng Nhì.

Trong suốt gần 5 năm (1975 - 1979), cán bộ, chiến sĩ của Đồn đã chống trả nhiều đợt tấn công của chúng, kiên cường bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới, giữ gìn cuộc sống bình yên cho Nhân dân trong điều kiện đất nước còn nhiều khó khăn.

Vỏ đạn Catut M79 tìm thấy tại di tích lịch sử Đồn Biên phòng Đắk Đam.

Những dấu tích còn lại

Trải qua gần nửa thế kỷ, khu vực Đồn Biên phòng Đắk Đam hiện vẫn còn nhiều dấu tích của hệ thống đường hào, hầm, công sự, hố bắn và phuy chứa nước… gắn với quá trình sinh hoạt, chiến đấu bảo vệ đồn của cán bộ, chiến sĩ. Tuy nhiên, tác động của thời tiết, khí hậu và môi trường tự nhiên khiến một số dấu tích bị bào mòn, biến dạng theo thời gian.

Khu vực này còn dấu tích nơi chôn cất các liệt sĩ hy sinh trong những trận chiến đấu tại đồn. Gần đó có 1 am miếu nhỏ do cán bộ, chiến sĩ biên phòng lập nên, thường xuyên hương khói tưởng nhớ đồng đội đã ngã xuống.

Khu vực suối Đắk Đam, bên cạnh di tích, nơi các chiến sĩ Đồn Biên phòng Đắk Đam (1975 - 1979) lấy nước sinh hoạt

Năm 2004, chính quyền địa phương và cán bộ, chiến sĩ Đồn Biên phòng Đắk Đam đã xây dựng nhà bia tưởng niệm 18 cán bộ, chiến sĩ hy sinh trong cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới giai đoạn 1978 - 1979. Công trình cách di tích 5 km về phía Đông Nam.

Di tích hiện nằm trong khu vực thuộc Ban Quản lý rừng phòng hộ vành đai biên giới, với tổng diện tích khoanh vùng bảo vệ là 6,2 ha. Trong đó, khu vực bảo vệ I rộng 3,5 ha, khu vực bảo vệ II rộng 2,7 ha. Việc xác định phạm vi bảo vệ giúp tạo cơ sở quản lý, gìn giữ các yếu tố gốc và hạn chế những tác động có thể làm hư hại di tích.

Ông Hoàng Ngọc Huy - Giám đốc Bảo tàng Lâm Đồng cho rằng, giá trị nổi bật của di tích là những dấu tích còn lại cùng những tư liệu trực quan quý giá về lịch sử bảo vệ biên giới Tây Nam. Việc bảo tồn sẽ dựa trên kết quả khảo sát thực địa và nhân chứng, bảo đảm tính xác thực của di tích. Qua đó, góp phần giúp thế hệ hôm nay hiểu rõ hơn những gian khổ, hy sinh của người lính biên phòng trong công cuộc bảo vệ chủ quyền đất nước.

Hệ thống giao thông hào xung quanh Đồn Biên phòng Đắk Đam bị thời gian bào mòn

Việc xếp hạng di tích lịch sử cấp tỉnh Đồn Biên phòng Đắk Đam là cơ sở để thực hiện đồng bộ các giải pháp bảo tồn, phát huy giá trị trong nghiên cứu lịch sử, giáo dục truyền thống và các hoạt động tưởng niệm, tri ân.

Phát huy giá trị, giáo dục truyền thống

Thời gian tới, Bảo tàng Lâm Đồng nhanh chóng tiến hành các công việc như cắm mốc, xác định ranh giới khu vực bảo vệ, xây dựng biển chỉ dẫn và bảng giới thiệu thông tin lịch sử. Tại khu vực bảo vệ I sẽ ưu tiên bảo tồn, gìn giữ các dấu tích gốc; việc nghiên cứu phục hồi, tái hiện một số hạng mục tiêu biểu sẽ căn cứ vào tư liệu lịch sử và kết quả khảo sát, bảo đảm không làm ảnh hưởng đến hiện trạng di tích.

Ông Trần Văn Dương và ông Nguyễn Hữu Hiền là 2 nhân chứng lịch sử từng sống, chiến đấu tại Đồn Biên phòng Đắk Đam (1975 - 1979), chụp ảnh lưu niệm tại suối Đắk Đam trong đợt thăm lại chiến trường xưa, năm 2024 (ảnh nhân vật cung cấp)

Đối với khu vực bảo vệ II, cùng với việc chỉnh trang cảnh quan, bảo vệ môi trường và hệ sinh thái; việc nghiên cứu bố trí các hạng mục phụ trợ cần thiết như bãi đỗ xe, nhà vệ sinh và điểm dừng chân phù hợp với cảnh quan tự nhiên, không làm ảnh hưởng đến không gian lịch sử cũng sẽ được tiến hành.

Bên cạnh giá trị lịch sử, di tích nằm giữa cảnh quan thiên nhiên tươi đẹp của những cánh rừng phòng hộ, cách không xa là các bon của đồng bào M’nông sinh sống ở vùng biên giới. Trong tiếng M’nông, “Đắk” nghĩa là nguồn nước, dòng suối; “Đam” là tên gọi của dòng suối (có thể gắn với tên gọi nhân vật, vì Đam - Đăm còn là từ xưng hô chỉ các chàng trai Tây Nguyên khỏe mạnh, dũng cảm. Đó là những yếu tố để nghiên cứu kết nối hoạt động tham quan tìm hiểu lịch sử với trải nghiệm văn hóa truyền thống và du lịch sinh thái.

Suối Đắk Đam vào mùa khô

Ông Lường Xuân Thành - Phó Chủ tịch UBND xã Thuận An cho biết, việc xếp hạng di tích tạo điều kiện để xã phối hợp với các cơ quan chuyên môn trong quản lý, bảo vệ địa điểm lịch sử. Đưa di tích Đồn Biên phòng Đắk Đam trở thành địa chỉ đỏ, nơi về nguồn giáo dục truyền thống, để các thế hệ sau hiểu rằng sự bình yên hôm nay được đánh đổi bằng sự hy sinh của nhiều thế hệ. Từ đó, lòng biết ơn sẽ được chuyển hóa thành ý thức gìn giữ chủ quyền, chung tay xây dựng vùng biên cương vững mạnh và phát triển.

Đường đến Di tích Đồn Biên phòng Đắk Đam (1975 - 1979)