Về quê ăn Tết

Ảnh: THÀNH ĐẠT

Tết thường về với tôi trong ký ức. Hôm nay cũng vậy. Tôi nhớ cánh đồng xưa xao xác bóng cò bay, con đường lầy lội lúp xúp cỏ may, mái lều chợ phơi xác lá bàng và nhớ cả những câu thơ nao lòng một thủa: “Có con thì gả chồng gần/Có bát canh cần nó cũng đem cho”. Tôi nhớ những cái Tết nghèo xơ nghèo xác nhưng đầy háo hức. Nhớ tấm áo mới mẹ mua mỗi dịp xuân về. Nhớ mùi thơm nồng của rạ rơm, lúa mới. Nhớ con đường lầy lội vết chân trâu. Nhớ bữa cơm tất niên thiêng liêng của mẹ. Nhớ cả tiếng lợn kêu eng éc trong đêm tháng chạp và nhớ cả mùi hoai hoai của cánh đồng mùa ải.

Tôi nhớ những đêm trời rét căm căm, cả nhà xúm xít quanh bếp lửa nghe mẹ tôi kể “Sự tích trầu cau”, truyện “Bánh chưng, bánh giày” với chàng Lang Liêu hiếu thảo và háo hức chờ đến sáng mai, mẹ cho ăn nếm chiếc bánh bé nhất trong nồi.

Tôi nhớ những lần đụng lợn, chia nhau từng bát nước xuýt (nước luộc lòng) và câu thành ngữ “Đánh nhau chia phần, mời nhau ăn cỗ”. Tôi nhớ phiên chợ Tết rực rỡ sắc màu với những cô yếm thắm má hồng với nụ cười bẽn lẽn. Tôi nhớ những ông đồ áo the, khăn xếp vừa vuốt râu vừa lẩm nhẩm đọc thơ xuân. Tôi nhớ những hạt sương rơi ướt đầm ngọn cỏ cùng lũ chim sâu lách chách chuyền cành.

Tôi nhớ những buổi lễ tiễn đưa trai làng nhập ngũ vào dịp đầu xuân. Nhớ hàng cây kỷ niệm các chị, các anh tôi trồng trong ngày lên đường ra trận…

Tôi nhớ về những sáng mồng một Tết ngày mẹ tôi còn sống. Người thường đưa chúng tôi ra đình thắp hương lễ tạ Thành hoàng làng vì một năm mưa thuận, gió hòa làm ăn suôn sẻ. Làng tôi tên chữ là Thượng Liệt, tên Nôm là làng Giắng, có cây đa, bến nước, có Khu di tích Đình - Chùa - Lăng cấp quốc gia với điệu múa “Giáo cờ, giáo quạt”. Tôi yêu và tự hào về làng của tôi như mọi người Việt Nam yêu và tự hào về làng của mình: “Những người con sống lang thang/Vẫn còn có một cái làng để yêu”.

Những ý nghĩ vụn vặt đưa tôi về đến chợ đầu làng. Chợ vẫn như thường ngày, nghĩa là ăm ắp các mặt hàng từ cao cấp thời trang hàng hiệu, phấn son Hàn Quốc tới mặt hàng bình dân như củ khoai hay mớ rau hái ở vườn nhà. Điều này khiến tôi vui buồn lẫn lộn. Vui bởi làng mình giàu lên, dân mình sống đầy đủ hơn nhưng buồn vì nó không còn cái háo hức của những phiên chợ Tết.

Thấy tôi về, bà thím hỏi: “Năm nay cháu về sớm nhỉ. Làng giờ vắng lắm. Thanh niên đi làm công ty hết, chỉ có người già và trẻ con thôi”. Câu nói của thím lại dẫn tôi về ký ức của thời “Tay bị, tay gậy khắp nơi tung hoành”. Ngày ấy, ăn Tết xong là người làng tôi lại đội nón lá, toòng teng gánh bị đi tha hương, cầu thực lên Thái Nguyên, Tuyên Quang để làm thuê chờ cho đến vụ chiêm mới về thu hoạch để rồi tháng năm, tháng sáu lại “toòng teng” khăn gói ra đi cho đến gần Tết mới về.

Đang lang thang trên đường làng, chợt từ chiếc loa công cộng vang lên bài hát “Quê hương”. Giọng ca sĩ Anh Thơ khiến tôi bất giác bật cười với ý nghĩ ngồ ngộ: “Quê hương là chùm khế ngọt - Cho con trèo hái mỗi ngày”. Biết rằng cái “chùm khế ngọt” là tình cảm, là cái gì lớn hơn vật chất nhưng chợt nghĩ tại sao quê hương không là “cây khế ngọt, để con chăm sóc mỗi ngày” có tốt hơn không nhỉ?

Tôi đi trên con đường vắng lặng chạy dọc làng. Làng vắng thật. Cả con đường dài trăm mét không một bóng người. Nhưng tôi biết, chỉ lát nữa thôi hết giờ làm việc, dòng người đi làm công ty sẽ về và từ khi ấy đến sáng hôm sau, làng sẽ đầy ắp tiếng người.

Và tôi biết, chỉ ít ngày nữa thôi, người làng tôi sau một năm lăn lộn xứ người cũng sẽ về quê ăn Tết. Làng sẽ tấp nập vào xuân. Trên sân đình rộn rã điệu múa Giáo cờ giáo quạt. Ngoài sân bãi sẽ tưng bừng tiếng trống tiếng chiêng và chợ làng tôi sẽ ăm ắp hàng hóa và người.

Một mùa xuân mới đang về với rất nhiều niềm vui và dự định. Làng tôi ngày một giàu lên, cái đói nghèo của “tháng ba, ngày tám” đã mãi mãi đi vào quá khứ. Thế nhưng trong tôi, ký ức buồn vui về làng vẫn mãi in sâu.

BÙI HOÀNG TÁM