Về thăm ngôi chùa nuôi giấu cán bộ cách mạng tiền khởi nghĩa

Nhà lưu niệm Tổng Bí thư Trường Chinh được xây dựng tại chùa Đồng Kỵ.

Ngôi chùa nuôi giấu cán bộ cách mạng

Ông Dương Văn Khúc, khu phố Nghè, phường Đồng Nguyên, tỉnh Bắc Ninh, là thành viên Ban Quản lý di tích chùa Đồng Kỵ cho biết: Trong thời kỳ tiền khởi nghĩa (1940 - 1945), cũng giống như nhiều địa phương khác trên đất nước, Đồng Nguyên là nơi bị giặc Pháp chiếm đóng. Trong làng, ngoài xóm, trương tuần, lính tráng đi lùng sục cán bộ Việt Minh khắp nơi. Giữa lúc này, Trung ương chủ trương mở rộng an toàn khu xuống địa bàn tỉnh Bắc Ninh. Lực lượng cách mạng Trung ương được phân công xây dựng cơ sở ở nhiều nơi tại Bắc Ninh.

Tại huyện Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh trước đây (nay là phường Đồng Nguyên và phường Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh) có nhiều địa điểm, gia đình yêu nước nuôi giấu cán bộ cách mạng như nhà cụ Đám Thi, chùa Đồng Kỵ… Đến nay, những ký ức về những năm tháng cán bộ tiền khởi nghĩa đã đến sinh hoạt và hoạt động tại ngôi chùa Đồng Kỵ vẫn được người dân tự hào lưu truyền như một phần lịch sử không thể thiếu ở địa phương.

Ông Dương Văn Khúc chia sẻ: Mặc dù địa phương này là nơi giặc Pháp chiếm đóng nhưng chùa Đồng Kỵ được xây dựng khép kín, cách xa khu dân cư, xung quanh được bao bọc bởi nhiều tầng, lớp các bụi tre, lau, sậy, mương nước nên là nơi trú ẩn an toàn. Cùng với sự giúp đỡ của sư trụ trì Phạm Thông Hòa, công tác giao liên, vận chuyển tài liệu được dễ dàng, tạo điều kiện tốt nhất để các cán bộ cách mạng yên tâm công tác, làm nên thắng lợi của Cách mạng tháng Tám năm 1945.

Với danh nghĩa là các nhà sư, chú tiểu về chùa để “an cư kiết hạ”, Tổng Bí thư Trường Chinh và các nhà hoạt động cách mạng khác đã về chùa. Trong quá trình hoạt động, cơ sở cách mạng được tổ chức rất chặt chẽ, bảo đảm bí mật. Mặc dù thường xuyên đi lại, sinh hoạt trong chùa gần 4 năm (từ năm 1941 - 1945) nhưng ngoài nhà sư Phạm Thông Hòa, không ai biết về hoạt động của tổ chức. Từ Đồng Kỵ, phong trào cách mạng tại Bắc Ninh ngày càng phát triển mạnh mẽ với hoạt động công khai, bán công khai như đấu tranh chống thuế, không nộp thóc tạ...

Bác Dương Văn Khúc, khu phố Nghè, phường Đồng Nguyên, tỉnh Bắc Ninh, ban quản lý di tích chùa Đồng Kỵ (bên phair) giới thiệu bộ quần áo nhà sư mà Tổng Bí thư Trường Chinh mặc khi hoạt động cách mạng.

Ngày 9/3/1945, phát xít Nhật bất ngờ đảo chính, lật đổ bộ máy cai trị của thực dân Pháp tại Đông Dương, tạo ra một cuộc khủng hoảng chính trị sâu sắc. Ngay trong đêm Nhật đảo chính Pháp, dưới sự chủ trì của Tổng Bí thư Trường Chinh, Trung ương tổ chức hội nghị tại chùa Đồng Kỵ, sau đó họp tiếp tại làng Đình Bảng (nay thuộc phường Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh). Sau hội nghị, đồng chí Trường Chinh đã hoàn chỉnh bản Chỉ thị của Ban Thường vụ Trung ương Đảng. Đó là Chỉ thị “Nhật - Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta”, được ban hành ngày 12/3/1945. Chỉ thị đã quyết định chuyển hướng toàn diện về chiến lược cách mạng: từ giai đoạn tiền khởi nghĩa sang khởi nghĩa từng phần, nhằm chuẩn bị lực lượng và tinh thần cho tổng khởi nghĩa.

Sau Cách mạng tháng Tám năm 1945, các đồng chí lãnh đạo cách mạng rời chùa để thực hiện nhiệm vụ mới. Ngôi chùa tiếp tục gắn bó mật thiết với các tầng lớp nhân dân, cùng đấu tranh kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ. Từ đó đến nay, ngôi chùa cổ kính, uy nghiêm tại phường Đồng Nguyên và hình ảnh các đồng chí lãnh đạo của Trung ương Đảng từng ở, hoạt động cách mạng những tháng năm tiền khởi nghĩa, vẫn luôn được người dân Đồng Kỵ ghi nhớ, tự hào.

Phát huy giá trị di tích cách mạng

Bà Lê Thị Thanh Thư, cán bộ Phòng Văn hóa, phường Đồng Nguyên cho biết: Nhằm khẳng định giá trị lịch sử to lớn và giáo dục truyền thống cách mạng địa phương, tại vị trí trang trọng trong khuôn viên chùa Đồng Kỵ, Ban Quản lý di tích đã xây dựng Nhà lưu niệm đồng chí Trường Chinh. Tại đây còn lưu lại xác nhận của Tổng Bí thư Trường Chinh trong giấy chứng nhận, trong thời gian từ năm 1940-1945, đã cùng các đồng chí Hoàng Văn Thụ, Hoàng Quốc Việt, Nguyễn Lương Bằng qua lại các chùa Đồng Kỵ, Đồng Hương, Phù Ninh, chùa Lã và Chùa Dân (thuộc địa bàn huyện Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh trước đây) để hoạt động và chỉ đạo cách mạng. Trong số đó, nơi ăn ở, đi lại, họp hành của các đồng chí phần nhiều là ở chùa Đồng Kỵ.

Những vật dụng ghi lại dấu ấn Tổng Bí thư Trường Chinh đã từng hoạt động cách mạng ở chùa Đồng Kỵ.

Đặc biệt, những hiện vật, tranh, ảnh về thời gian hoạt động tại chùa của các nhà cách mạng như: bộ quần áo nhà sư, bộ ấm chén, mâm gỗ, chiếc làn, ấm nước, những bức ảnh họp bàn và hầm trú ẩn là nơi các đồng chí cách mạng tránh sự truy kích của quân địch vẫn còn, được trưng bày, bảo quản cẩn thận. Đó là minh chứng cho thời kỳ lịch sử hào hùng của dân tộc. Mặc dù đẩy hiểm nguy, gian nan, thiếu thốn nhưng những nhà hoạt động cách mạng vẫn luôn bền bỉ, kiên cường hoạt động, đưa phong trào cộng sản vào từng thôn, xóm đưa đến cách mạng tháng Tám thành công.

Nhằm gìn giữ giá trị di tích lịch sử cách mạng, chùa Đồng Kỵ đã được tu bổ, xây dựng lại khang trang nhưng vẫn giữ kiến trúc cổ, với nhiều công trình như: Gác chuông, Tam bảo, Hậu đường, nhà Tổ, nhà khách, vườn tháp, hệ thống tượng thờ phong phú. Chùa Đồng Kỵ đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng là Di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia vào năm 1974. Đến nay, phường Đồng Nguyên đang lập hồ sơ đề nghị công nhận ngôi chùa là An toàn khu thời kỳ tiền khởi nghĩa.

Ông Ngô Quang Huy, Phó Chủ tịch Thường trực UBND phường Đồng Nguyên cho biết: Từ vùng đất lịch sử cách mạng với truyền thống yêu nước, Đại hội đại biểu Đảng bộ phường Đồng Nguyên lần thứ nhất xác định xây dựng Đảng bộ phường Đồng Nguyên trong sạch, vững mạnh toàn diện cả về chính trị, tư tưởng, tổ chức và đạo đức; tiếp tục đổi mới phương pháp lãnh đạo của cấp ủy đảng, chính quyền, hoạt động của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị- xã hội; lãnh đạo xây dựng, sắp xếp tổ chức bộ máy trong hệ thống chính trị thật sự tinh gọn, hoạt động hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả.

Phường tập trung đẩy mạnh phát triển công nghiệp, thương mại, dịch vụ, đô thị; phát triển đồng bộ và hài hòa giữa kinh tế với văn hóa, xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh; xây dựng môi trường văn hóa, đạo đức xã hội lành mạnh, văn minh; phát triển vì mục tiêu nâng cao đời sống vật chất, tinh thần và chất lượng cuộc sống của nhân dân. Trong đó, vấn đề phát huy truyền thống văn hóa cách mạng được địa phương đặc biệt chú trọng.

Cửa hầm thoát hiểm trong chùa Đồng Kỵ vẫn được bảo tồn, là nơi giáo dục truyền thống cách mạng.

Với di tích cách mạng chùa Đồng Kỵ, nhằm tuyên truyền, giáo dục toàn thể nhân dân, nhất là các thế hệ trẻ về giá trị lịch sử, văn hóa của ngôi chùa, địa phương tổ chức các đoàn học sinh, trước mắt là tại địa phương đến tham quan, tìm hiểu. Địa phương chủ trương tham mưu cho ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh thành lập tour du lịch kết nối các di tích cách mạng nhằm tuyên truyền, giáo dục truyền thống cách mạng của quê hương Kinh Bắc - Bắc Ninh...

Bài và ảnh: Thanh Thương (TTXVN)