'Vé thông hành' cho nông, lâm sản vào châu Âu

QTO - Quy định chống mất rừng và suy thoái rừng của Liên minh châu Âu sẽ chính thức có hiệu lực thực thi kể từ ngày 30/12/2026. Đây là một trong những rào cản kỹ thuật khắt khe nhất mà châu Âu từng đặt ra với hàng hóa nông, lâm sản nhập khẩu, tác động trực tiếp đến 3 ngành hàng xuất khẩu chủ lực của tỉnh, gồm: Cà phê, cao su và gỗ rừng trồng. Trước sức ép đó, tỉnh Quảng Trị đã sớm vào cuộc với các chỉ đạo, kế hoạch hành động cụ thể, quyết liệt.

Nắm chắc các yêu cầu cốt lõi

EUDR (European Union Deforestation Regulation) là quy định do Liên minh châu Âu ban hành nhằm ngăn chặn tình trạng phá rừng và suy thoái rừng trên toàn cầu do nhu cầu tiêu dùng của khối này đặt ra. Quy định "cấm cửa" 7 nhóm mặt hàng nếu có nguồn gốc từ diện tích bị mất rừng hoặc suy thoái rừng sau ngày 31/12/2020, gồm: Gia súc chăn thả, ca cao, cà phê, dầu cọ, cao su, đậu nành, gỗ và các sản phẩm chế biến từ những nguyên liệu này.

Cao su là 1 trong 3 ngành hàng xuất khẩu chủ lực của Quảng Trị được xác định sẽ chịu ảnh hưởng trực tiếp bởi EUDR - Ảnh: V.M

Để một lô hàng được thông quan vào châu Âu, doanh nghiệp phải chứng minh đồng thời 3 yêu cầu cốt lõi: Không gây mất rừng (sản phẩm phải đến từ diện tích không bị chuyển đổi từ đất rừng sau mốc 31/12/2020); sản xuất hợp pháp (toàn bộ quá trình canh tác, khai thác phải tuân thủ pháp luật Việt Nam về đất đai, môi trường, lao động, thuế); có báo cáo thẩm định (cung cấp được tọa độ địa lý của lô đất sản xuất, hồ sơ pháp lý và thông tin truy xuất theo chuỗi cung ứng).

Theo đánh giá của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Việt Nam hiện được châu Âu xếp vào nhóm "quốc gia rủi ro thấp". Đây là một lợi thế lớn giúp hàng hóa Việt Nam thuận lợi hơn khi xuất khẩu, nếu tuân thủ tốt các yêu cầu của EUDR. Ngược lại, nếu để xảy ra vi phạm, nguy cơ hàng hóa bị nâng mức rủi ro, bị trả về hoặc chịu các biện pháp kiểm soát ngặt nghèo tương tự như "thẻ vàng" IUU của ngành thủy sản là hoàn toàn hiện hữu.

Nhiều địa phương ở tỉnh đang tổ chức lại sản xuất nông, lâm nghiệp theo hướng minh bạch, bền vững, trách nhiệm để thích ứng EUDR - Ảnh: V.M

Đối với các lô sản xuất trên 4ha, doanh nghiệp phải cung cấp tọa độ dạng đa giác (polygon); với lô dưới 4ha, chỉ cần một điểm tọa độ. Hiện nay, trên địa bàn tỉnh Quảng Trị còn gặp phải một số khó khăn như cơ sở dữ liệu không gian, số hóa vùng trồng cà phê, cao su (đặc biệt là cao su tiểu điền) chưa đầy đủ và chậm hoàn thành, chưa có bản đồ không gian vùng trồng cà phê, cao su với các thuộc tính cơ bản (chủ lô, diện tích, giống, năm trồng, thông tin quyền sử dụng đất, tọa độ địa lý, địa điểm...) để chồng lớp so sánh đối chiếu với bản đồ rừng năm 2020 để đánh giá mức độ tuân thủ EUDR. Đây chính là "nút thắt" lớn nhất mà nhiều địa phương, trong đó có tỉnh Quảng Trị đang phải tập trung tháo gỡ.

“Chạy nước rút” đón cơ hội từ EUDR

Là tỉnh có diện tích cà phê, cao su và rừng trồng nguyên liệu gỗ lớn, các ngành hàng xuất khẩu chủ lực của Quảng Trị được xác định sẽ chịu ảnh hưởng trực tiếp bởi EUDR.

Ông Nguyễn Công Chung, Trưởng phòng Quản lý bảo vệ rừng và Bảo tồn thiên nhiên, Chi cục Kiểm lâm tỉnh cho biết: Với sự chủ động tham mưu của ngành Nông nghiệp và Môi trường, từ cuối năm 2025 đến nay, UBND tỉnh đã ban hành các văn bản chỉ đạo nhằm thực hiện giải pháp thích ứng sớm với EUDR, như: Kiện toàn khung kế hoạch hành động; xây dựng, cập nhật cơ sở dữ liệu bản đồ hiện trạng rừng thời điểm 31/12/2020; đẩy mạnh truyền thông, đối thoại; bố trí nguồn lực và phối hợp liên ngành.

Gỗ rừng trồng là 1 trong 3 ngành hàng xuất khẩu chủ lực của Quảng Trị được xác định sẽ chịu ảnh hưởng trực tiếp bởi EUDR - Ảnh: V.M

Cuối tháng 12/2025, UBND tỉnh chính thức ban hành kế hoạch triển khai khung hành động thích ứng với EUDR trên địa bàn tỉnh để thay thế các kế hoạch cũ trước sáp nhập địa giới hành chính. Theo đó, UBND tỉnh xác định rõ 9 nhóm nhiệm vụ trọng tâm và phân công cụ thể cho từng sở, ngành, địa phương từ xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về rừng, vùng trồng, chuẩn hóa bản đồ ranh giới rừng, hỗ trợ chuyển đổi sinh kế cho người dân vùng xen kẽ, tiếp giáp rừng.

Kể từ đầu tháng 5/2026 đến nay, UBND tỉnh tiếp tục có văn bản chỉ đạo nghiêm cấm mọi hành vi lấn, chiếm, phá rừng tự nhiên để trồng cao su, trồng rừng, nghiêm cấm lấn chiếm rừng, đất rừng các loại để trồng cà phê; rà soát, xây dựng bản đồ phân loại vùng trồng theo 2 nhóm vùng đáp ứng và vùng chưa đáp ứng yêu cầu xuất khẩu vào châu Âu; chỉ đạo thành lập tổ công tác cấp tỉnh về rà soát, số hóa bản đồ diện tích cà phê, cao su, rừng trồng gỗ...

UBND tỉnh yêu cầu Chủ tịch UBND cấp xã phải chịu trách nhiệm trực tiếp về tính minh bạch dữ liệu vùng trồng cao su, cà phê, rừng trồng gỗ trên địa bàn. Các xã trọng điểm về cà phê như Hướng Phùng, Khe Sanh, Tân Lập, A Dơi được yêu cầu thành lập tổ công tác cấp xã, huy động lực lượng đã qua tập huấn để hỗ trợ người dân định vị tọa độ, thu thập dữ liệu vùng trồng…

Gỗ rừng trồng là 1 trong 3 ngành hàng xuất khẩu chủ lực của Quảng Trị được xác định sẽ chịu ảnh hưởng trực tiếp bởi EUDR - Ảnh: V.M

Song song với các chỉ đạo từ UBND tỉnh, thời gian qua, Sở Nông nghiệp và Môi trường, Chi cục Kiểm lâm đã liên tục ban hành các văn bản triển khai, phân công rõ vai trò đầu mối phụ trách ngành hàng gỗ, cà phê, cao su. Nhiều lớp tập huấn về EUDR và công cụ thu thập dữ liệu vùng trồng (trong đó có phần mềm Open Foris Ground do Tổ chức Nông Lương Liên hợp quốc (FAO) phát triển) đã được tổ chức tại Đồng Hới, Khe Sanh, Đông Hà, giúp hàng trăm cán bộ cơ sở, khuyến nông viên, địa chính viên, kiểm lâm địa bàn nắm vững kỹ năng hỗ trợ người dân...

Chủ động khoanh vùng "xanh, vàng" để tránh rủi ro

Bên cạnh những kết quả bước đầu, các cơ quan chuyên môn ở tỉnh cũng thẳng thắn thừa nhận nhiều khó khăn, như: Dữ liệu bản đồ ranh giới rừng mốc 31/12/2020 toàn quốc đang trong quá trình chuẩn hóa, vẫn chưa được công bố, đây là tình trạng chung của toàn quốc. Dữ liệu vùng trồng còn phân tán, thiếu dữ liệu số không gian đối với cao su cà phê, thiếu nền tảng số thống nhất; nhiều diện tích đất sử dụng ổn định nhưng chưa có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất; năng lực và chi phí tuân thủ đối với nông hộ nhỏ lẻ, đặc biệt là cao su tiểu điền, còn hạn chế.

Lực lượng chức năng triển khai nhiều giải pháp nhằm thích ứng với EUDR - Ảnh: V.M

Một điểm đáng chú ý trong cách triển khai của tỉnh là hướng đến việc phân tách rõ vùng trồng theo 2 nhóm, gồm: "Vùng xanh"-vùng nguyên liệu an toàn, đáp ứng yêu cầu EUDR, có thể đưa vào chuỗi xuất khẩu sang châu Âu; "Vùng vàng"-vùng có nguy cơ vi phạm, cần khuyến cáo không tham gia chuỗi xuất khẩu cho đến khi được xác minh, xử lý. Cách phân loại này giúp việc quản lý rủi ro trở nên cụ thể, trực quan, dễ áp dụng ở cấp cơ sở; đồng thời, trách nhiệm trong chuỗi cung ứng cũng được xác định rõ theo từng mắt xích.

Cụ thể, các chủ rừng, người khai thác phải cung cấp bằng chứng quyền sử dụng đất hợp pháp và tọa độ địa lý lô khai thác; thương lái, xưởng sơ chế có trách nhiệm quản lý sổ sách, không để trộn lẫn nguồn gốc; doanh nghiệp chế biến xây dựng hệ thống truy xuất nội bộ; doanh nghiệp xuất khẩu phải tổng hợp, kiểm tra và chuyển giao toàn bộ hồ sơ cho nhà nhập khẩu châu Âu. Trách nhiệm được chuyển giao và tích lũy qua từng khâu, sai sót ở bất kỳ mắt xích nào cũng có thể ảnh hưởng đến cả lô hàng.

Văn Minh

Tất cả ảnh Video Text Cập nhật