Venezuela trở lại: Dầu mỏ, Thổ Nhĩ Kỳ và canh bạc với Mỹ

Mới đây, hãng thông tấn Anadolu đã đăng tải bài viết phân tích về chuyến thăm Thổ Nhĩ Kỳ của Tổng thống lâm thời Venezuela Delcy Rodríguez hôm 8/6, trong đó giải mã về sự phát triển của quan hệ song phương.

Bài viết của GS. TS Mehmet Özkan, giảng dạy môn Quan hệ Quốc tế tại Viện Chiến tranh Liên hợp (Joint War Institute) thuộc Đại học Quốc phòng Thổ Nhĩ Kỳ ở Istanbul, nhận định, chuyến thăm thoạt nhìn có thể được xem là bước tiếp nối thông thường trong quan hệ song phương, song trên thực tế, đây là phản ứng chiến lược của cả Ankara và Caracas trước những chuyển dịch của cục diện quốc tế.

Việc bà Rodríguez dẫn đầu một phái đoàn gồm nhiều bộ trưởng cho thấy hai nước không chỉ muốn duy trì các mối quan hệ hiện có, mà còn đang tìm cách thích ứng với những thực tế địa chính trị mới.

Những thay đổi trong thị trường năng lượng toàn cầu, sự điều chỉnh chiến lược năng lượng của Mỹ cũng như nỗ lực tái hội nhập của Venezuela vào hệ thống quốc tế đã khiến chuyến thăm mang ý nghĩa đặc biệt.

Chuyến thăm mang thông điệp gì?

Theo GS. TS Mehmet Özkan, cần nhìn nhận ý nghĩa của chuyến thăm từ hai góc độ của cả Thổ Nhĩ Kỳ và Venezuela.

Với Ankara, một trong những mục tiêu quan trọng là thích ứng với giai đoạn chính trị mới đang hình thành tại Caracas và tái định hình quan hệ song phương.

Trong hơn một thập niên qua, quan hệ Thổ Nhĩ Kỳ-Venezuela phần lớn được xây dựng trên nền tảng mối quan hệ chính trị gần gũi với chính quyền Tổng thống Nicolás Maduro.

Thổ Nhĩ Kỳ là một trong số ít quốc gia vẫn duy trì hợp tác kinh tế và ngoại giao với Venezuela trong giai đoạn phần lớn phương Tây giữ khoảng cách với Caracas. Tuy nhiên, bối cảnh khu vực và quốc tế hiện nay đã thay đổi đáng kể, buộc Ankara phải điều chỉnh chính sách đối với Venezuela cho phù hợp với những thực tế mới.

Năng lượng là trọng tâm của sự điều chỉnh này.

Dù sở hữu một trong những trữ lượng dầu mỏ lớn nhất thế giới, Venezuela trong nhiều năm không thể phát huy vai trò tương xứng trên thị trường năng lượng toàn cầu do các lệnh trừng phạt, khủng hoảng chính trị và sự suy giảm năng lực sản xuất.

Tuy nhiên, đà phục hồi sản lượng gần đây cùng triển vọng quay trở lại thị trường quốc tế đang mở ra những cơ hội mới cho Thổ Nhĩ Kỳ. Với mục tiêu đa dạng hóa nguồn cung năng lượng, Ankara đang theo dõi sát những diễn biến tại Venezuela.

Sự tham gia đông đảo của các quan chức hoạch định chính sách năng lượng trong phái đoàn Venezuela cũng cho thấy đây sẽ là nội dung trọng tâm của các cuộc trao đổi. Ankara muốn tạo nền tảng cho các khoản đầu tư năng lượng, hợp tác trong lĩnh vực lọc dầu và những quan hệ đối tác chiến lược dài hạn.

Một khía cạnh quan trọng khác của chuyến thăm là yếu tố ngoại giao và địa chính trị.

Việc chuyến thăm diễn ra ngay trước Hội nghị Thượng đỉnh Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO), trong bối cảnh Tổng thống Mỹ Donald Trump một lần nữa trở thành nhân tố chi phối trên chính trường quốc tế, khiến các cuộc tiếp xúc khó có thể chỉ được nhìn nhận dưới lăng kính song phương.

Chính quyền Caracas có thể xem khả năng duy trì kênh liên lạc trực tiếp giữa Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdoğan với ông Trump là một lợi thế ngoại giao đáng kể.

Vì vậy, chương trình nghị sự của bà Rodríguez nhiều khả năng không chỉ xoay quanh thương mại và năng lượng, mà còn bao gồm những thông điệp muốn chuyển tới Washington.

Đặc biệt, Caracas dường như đang cân nhắc vai trò trung gian mà Thổ Nhĩ Kỳ có thể đảm nhận trong tiến trình bình thường hóa quan hệ giữa Venezuela và Mỹ trong tương lai.

Ngoài ra, theo tác giả bài viết, đối với Ankara, chuyến thăm còn phản ánh sự điều chỉnh trong chính sách đối với Mỹ Latinh.

Những năm gần đây, cục diện chính trị khu vực đã thay đổi đáng kể. Làn sóng cánh tả từng chiếm ưu thế đang dần nhường chỗ cho các chính phủ trung hữu và cánh hữu. Bức tranh đó mở ra những cơ hội mới cho Thổ Nhĩ Kỳ. Trong bối cảnh đó, việc duy trì quan hệ với Venezuela nhưng đồng thời tái cấu trúc quan hệ để phù hợp với thực tế mới có thể giúp Ankara gửi đi một thông điệp rõ ràng tới toàn khu vực.

Thông điệp đó là chính sách Mỹ Latinh của Ankara không mang màu sắc ý thức hệ mà dựa trên chủ nghĩa thực dụng. Thổ Nhĩ Kỳ sẵn sàng hợp tác trên cơ sở lợi ích kinh tế và chiến lược, bất kể khuynh hướng chính trị của chính phủ đương nhiệm.

Vì thế, chuyến thăm của bà Rodríguez không chỉ liên quan Venezuela mà còn mang ý nghĩa biểu tượng đối với tương lai chính sách Mỹ Latinh của Thổ Nhĩ Kỳ.

Góc nhìn từ Caracas

Đối với Venezuela, theo GS.TS Mehmet Özkan, ý nghĩa của chuyến thăm lại nằm trong một khuôn khổ khác.

Chính quyền Caracas hiện đang tìm cách biến tiến trình bình thường hóa quan hệ với Mỹ thành một bước mở rộng ngoại giao và kinh tế sâu rộng hơn.

Đặc biệt, bầu không khí mới hình thành sau ngày 3/1, ngày lực lượng vũ trang Mỹ đột nhập và bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro, tạo cơ hội cho quốc gia Nam Mỹ chuyển từ hình ảnh một quốc gia bị cô lập sang một nền kinh tế đang tìm đường tái hòa nhập với thế giới.

Trong tiến trình đó, mục tiêu của Caracas không chỉ là cải thiện quan hệ với Washington mà còn mở rộng các kênh ngoại giao mới thông qua những quốc gia có quan hệ tốt với Mỹ.

Thổ Nhĩ Kỳ nổi lên như một đối tác phù hợp. Ankara vừa duy trì quan hệ với Washington, vừa có nền tảng hợp tác lâu năm với Caracas. Vì vậy, Venezuela xem Thổ Nhĩ Kỳ không chỉ là đối tác kinh tế mà còn là cầu nối chiến lược trong quá trình tái hội nhập vào hệ thống quốc tế.

Thích ứng với một thế giới đang thay đổi

Theo tác giả bài viết, địa chính trị năng lượng là yếu tố trung tâm của quá trình chuyển đổi này. Những căng thẳng liên quan Iran, các rủi ro tại eo biển Hormuz và những bất ổn của thị trường năng lượng toàn cầu đã làm gia tăng đáng kể giá trị chiến lược của Venezuela. Khi nền kinh tế thế giới tìm kiếm các nguồn cung mới, quốc gia Nam Mỹ này một lần nữa thu hút sự chú ý.

Trong bối cảnh cạnh tranh năng lượng giữa Mỹ và Nga tiếp tục diễn ra, việc dầu mỏ Venezuela quay trở lại thị trường quốc tế được xem là phù hợp với lợi ích không chỉ của Caracas mà cả Washington.

Chính quyền Tổng thống Trump từ lâu đã thúc đẩy các đồng minh giảm phụ thuộc vào nguồn năng lượng Nga. Theo logic này, sự trở lại của dầu mỏ Venezuela có thể góp phần đa dạng hóa nguồn cung toàn cầu và hạn chế ảnh hưởng của Moscow trên thị trường năng lượng.

Chuyến thăm 5 ngày tới Ấn Độ của bà Rodríguez trước khi tới Thổ Nhĩ Kỳ cũng là một phần trong bức tranh địa chính trị năng lượng đó.

Là một trong những quốc gia tiêu thụ năng lượng lớn nhất thế giới, Ấn Độ đang nỗ lực đa dạng hóa nguồn cung. Đối với New Delhi, Venezuela không chỉ là lựa chọn thay thế cho nguồn cung từ Trung Đông mà còn phù hợp với mong muốn của Washington trong việc giảm sự phụ thuộc của Ấn Độ vào dầu mỏ Nga.

Vì vậy, các chuyến thăm Ấn Độ và Thổ Nhĩ Kỳ không nên được nhìn nhận như những hoạt động riêng lẻ, mà là các mắt xích trong cùng một chiến lược tổng thể.

Ngoài ra, việc cả Thổ Nhĩ Kỳ và Ấn Độ đều duy trì quan hệ tích cực với chính quyền Trump cũng mang ý nghĩa đặc biệt đối với Venezuela. Caracas đang tìm cách mở rộng dư địa hành động trong hệ thống quốc tế bằng cách củng cố quan hệ với những đối tác có ảnh hưởng tại Washington, song song với các cuộc tiếp xúc trực tiếp với Mỹ.

Nhìn tổng thể, chuyến thăm Thổ Nhĩ Kỳ của bà Delcy Rodríguez không đơn thuần là lời khẳng định lại tình hữu nghị truyền thống mà là bước chuẩn bị cho những chuyển động địa chính trị trong tương lai.

Trong khi Ankara tìm cách bảo vệ các lợi ích kinh tế và chiến lược của mình trong giai đoạn mới của Venezuela, Caracas lại muốn tận dụng sức mạnh năng lượng để thúc đẩy quá trình trở lại hệ thống quốc tế.

Vì thế, ý nghĩa thực sự của chuyến thăm không nằm ở quan hệ song phương đơn thuần, mà ở nỗ lực của cả Thổ Nhĩ Kỳ và Venezuela nhằm tạo dựng vị thế mới trong một trật tự thế giới đang thay đổi. Cuộc gặp này là minh chứng rõ nét cho quyết tâm thích ứng của hai quốc gia trước những biến động của môi trường quốc tế.