Vi khuẩn thường gặp trong miệng có thể là 'thủ phạm' âm thầm gây hẹp van tim?

Tại hội nghị khoa học của Hiệp hội Tim mạch Mỹ (AHA) diễn ra ở thành phố Boston gần đây, một báo cáo nghiên cứu sơ bộ đã thu hút sự quan tâm đặc biệt của cộng đồng y học quốc tế.

Các nhà nghiên cứu đã phát hiện vi khuẩn Porphyromonas gingivalis (viết tắt là P. gingivalis) - tác nhân chính gây ra bệnh viêm quanh răng và tổn thương nướu nghiêm trọng - có thể là nhân tố trực tiếp thúc đẩy quá trình vôi hóa van động mạch chủ.

Đây là dạng bệnh lý van tim phổ biến nhất ở người lớn tuổi, đặc trưng bởi tình trạng tích tụ canxi khiến van tim bị xơ cứng, và hiện tại vẫn chưa tìm ra loại thuốc nào có khả năng ngăn chặn hoặc làm chậm lại tiến trình xơ hóa này.

"Sát thủ thầm lặng" từ khoang miệng

Bệnh hẹp van động mạch chủ do vôi hóa thường tiến triển một cách vô cùng thầm lặng trong nhiều năm trời mà không xuất hiện các triệu chứng lâm sàng rõ rệt. Khi các mảng canxi bám ngày càng dày, làm cho van tim bị mất đi sự đàn hồi và thu hẹp lỗ van, dòng máu giàu oxy đi từ tim ra nuôi cơ thể sẽ bị cản trở nghiêm trọng.

Người bệnh lúc này mới bắt đầu đối mặt với hàng loạt triệu chứng nặng nề như mệt mỏi kéo dài, đau thắt ngực, khó thở khi gắng sức, ngất xỉu đột ngột và cuối cùng là nguy cơ suy tim tiến triển. Ở giai đoạn muộn, phương pháp điều trị duy nhất có thể cứu sống bệnh nhân là phẫu thuật thay van tim nhân tạo - một can thiệp ngoại khoa rất phức tạp và tốn kém.

Hẹp van động mạch chủ do vôi hóa thường tiến triển một cách vô cùng thầm lặng trong nhiều năm trời. Hình minh họa: iStock

Để đi tìm lời giải cho mối liên hệ này, nhóm các nhà khoa học đã tiến hành phân tích các mẫu mô van tim được thu thập trực tiếp từ những bệnh nhân đang trải qua phẫu thuật thay van động mạch chủ.

Kết quả phân tích sinh học phân tử cho thấy một sự thật bất ngờ, khi mật độ vi khuẩn P. gingivalis hiện diện ở những chiếc van tim bị vôi hóa cao hơn rõ rệt so với nhóm van tim bị tổn thương do các nguyên nhân bệnh lý khác.

Phát hiện mang tính khơi gợi này đã thôi thúc nhóm nghiên cứu thực hiện thêm các mô hình thực nghiệm chuyên sâu hơn nhằm chứng minh mối quan hệ nhân quả.

Trong các thử nghiệm được tiến hành trên chuột, nhóm nghiên cứu đã cho những cá thể chuột khỏe mạnh tiếp xúc lặp đi lặp lại với vi khuẩn sống P. gingivalis. Kết quả ghi nhận loài vi khuẩn này không chỉ khu trú ở khoang miệng mà nhanh chóng di chuyển theo dòng máu, tích tụ trực tiếp ngay tại van động mạch chủ.

Sự hiện diện của chúng kích hoạt quá trình vôi hóa diễn ra mạnh mẽ, hình thành các biểu hiện bệnh lý tương đồng với chứng hẹp van tim ở người. Đáng chú ý, việc sử dụng kháng sinh dự phòng trước khi cho chuột tiếp xúc với vi khuẩn đã làm giảm đáng kể các tổn thương vôi hóa này, củng cố thêm giả thuyết về vai trò chủ chốt của vi khuẩn răng miệng đối với van tim.

Sự hiện diện của vi khuẩn P. gingivalis kích hoạt quá trình vôi hóa diễn ra mạnh mẽ, hình thành các biểu hiện bệnh lý tương đồng với chứng hẹp van tim ở người. Hình minh họa: London Daily News

Đi sâu vào cơ chế phân tử, các nhà khoa học đã làm sáng tỏ con đường kích hoạt viêm do vi khuẩn gây ra. Cụ thể, sự tấn công của P. gingivalis đã kích thích cơ thể sản sinh mạnh mẽ một loại protein gây viêm có tên là Interleukin-1 beta (IL-1β).

Để kiểm chứng, khi các nhà khoa học tiến hành vô hiệu hóa gen chịu trách nhiệm sản xuất IL-1β ở chuột thử nghiệm, kết quả vô cùng khả quan: ngay cả khi cơ thể chuột vẫn có sự xâm nhập của vi khuẩn, quá trình vôi hóa van tim vẫn giảm đi một cách rõ rệt.

Điều này khẳng định IL-1β chính là chiếc "chìa khóa" sinh học trung gian truyền dẫn phản ứng viêm, dẫn đến sự hủy hoại và xơ cứng mô van tim.

Vai trò mới của các nha sĩ

Tiến sĩ Lý Thần Dương, đồng tác giả của nghiên cứu đến từ Bệnh viện Phụ Ngoại Trung Quốc nhấn mạnh tầm quan trọng của phát hiện này trong bối cảnh lâm sàng hiện nay.

Theo ông Lý, do chưa có bất kỳ giải pháp dược phẩm nào giúp đảo ngược hay trì hoãn quá trình vôi hóa van tim, phát hiện mới này được kỳ vọng sẽ mở ra một chương mới cho các nghiên cứu phát triển thuốc điều trị đích nhắm vào các phản ứng viêm do vi khuẩn khởi phát.

Hình minh họa vi khuẩn miệng P. gingivalis góc nhìn toàn cảnh 360 độ. Ảnh: iStock

Đồng quan điểm, Tiến sĩ Eduardo Sanchez, đại diện chuyên môn của AHA nhận định, những bằng chứng khoa học ngày càng củng cố mối liên kết chặt chẽ và không thể tách rời giữa sức khỏe răng miệng và hệ tim mạch.

Ông Sanchez cũng gợi mở một góc nhìn mới về vai trò của các bác sĩ nha khoa. Theo đó, các nha sĩ không chỉ dừng lại ở việc chăm sóc răng miệng thông thường, mà hoàn toàn có thể trở thành những "người gác cổng y tế" quan trọng, giúp phát hiện sớm các dấu hiệu viêm nhiễm hệ thống và kịp thời hướng dẫn người bệnh đến các chuyên khoa tim mạch để tầm soát nguy cơ.

Tuy nhiên, các chuyên gia y tế cũng lưu ý đây mới chỉ là những kết quả nghiên cứu ở giai đoạn sơ bộ.

Do báo cáo này mới được trình bày dưới dạng tóm tắt tại một hội nghị khoa học thường niên, chưa trải qua quá trình phản biện kín nghiêm ngặt bởi hội đồng chuyên gia của các tạp chí chuyên ngành danh tiếng, cũng như chưa được kiểm chứng qua các thử nghiệm lâm sàng quy mô lớn trên cơ thể người, giới y khoa cần thêm thời gian để đưa ra kết luận cuối cùng.

Để giải quyết rào cản này, nhóm nghiên cứu cho biết họ đã chính thức khởi động các dự án nghiên cứu lâm sàng trên bệnh nhân thực tế nhằm thu thập những dữ liệu chính xác và thuyết phục hơn.

Các nha sĩ sẽ có thếm vai trò phát hiện sớm các dấu hiệu viêm nhiễm hệ thống và kịp thời hướng dẫn người bệnh đến các chuyên khoa tim mạch để tầm soát nguy cơ. Ảnh minh họa: AHA

Trong lúc chờ đợi những kết quả tiếp theo từ các công trình nghiên cứu chuyên sâu, các chuyên gia tim mạch khuyến cáo người dân không nên chủ quan với việc chăm sóc răng miệng hàng ngày. Những thói quen đơn giản nhưng vô cùng hiệu quả chính là "lá chắn" tự nhiên giúp bảo vệ không chỉ nụ cười rạng rỡ mà còn cả một trái tim khỏe mạnh bền lâu.

Việc thực hiện chải răng đều đặn ít nhất 2 lần/ngày, kết hợp sử dụng chỉ nha khoa hoặc tăm nước sau các bữa ăn, sẽ giúp loại bỏ triệt để mảng bám và thức ăn thừa tại các kẽ răng - nơi bàn chải thông thường không thể tiếp cận.

Bên cạnh đó, duy trì lịch khám răng định kỳ tối thiểu 2 lần/năm là biện pháp thiết yếu để kịp thời phát hiện và điều trị triệt để các dấu hiệu viêm nướu ngay từ giai đoạn sớm.