Vi phạm xây dựng trên đất nông nghiệp: Ngăn ngừa từ sớm, xử lý tận gốc

Nhận diện rõ những áp lực trong quản lý, ngoài việc kiên quyết cưỡng chế sai phạm, các địa phương và ngành chức năng đang tập trung đẩy mạnh tuyên truyền pháp luật, đồng thời siết chặt giám sát hiện trạng để chủ động ngăn chặn ngay từ sớm, từ xa.

Siết chặt kỷ cương, quyết liệt xử lý vi phạm

Nhằm lập lại kỷ cương quản lý đất đai, trật tự xây dựng, trung tuần tháng 5 vừa qua, UBND phường Tân An đã triển khai cưỡng chế buộc 2 trường hợp vi phạm đất đai tại tổ dân phố Sơn Thượng phải khắc phục hậu quả.

Hai trường hợp bị cưỡng chế gồm bà Dương Thị Mai và Nguyễn Thị Yên, nơi ở tại thôn Chiến Thắng, xã Bắc Lũng. Địa điểm xảy ra vi phạm thuộc tổ dân phố Sơn Thượng, nơi có vị trí tiếp giáp với thôn Chiến Thắng, xã Bắc Lũng.

Lực lượng chức năng phường Tân An tổ chức cưỡng chế vi phạm đất đai tại tổ dân phố Sơn Thượng.

Theo UBND phường Tân An, các hộ này xây dựng công trình trái phép trên khu vực đất sông, ngòi (ngòi Mân), không nằm trong quy hoạch, thuộc địa phận phường quản lý. Trước đó, khi phát hiện vi phạm, lãnh đạo phường cùng các lực lượng chức năng nhiều lần gặp gỡ tuyên truyền, vận động, yêu cầu tự giác tháo dỡ công trình song các hộ không chấp hành.

Trước thực trạng đó, Chủ tịch UBND phường quyết định tổ chức thực hiện cưỡng chế, buộc thực hiện biện pháp khắc phục hậu quả đối với 2 hộ bà Nguyễn Thị Yên và Dương Thị Mai. Lực lượng chức năng đã tiến hành tháo dỡ toàn bộ công trình vi phạm, di chuyển toàn bộ tài sản, vật liệu xây dựng trên diện tích đất chiếm, trả lại hiện trạng như ban đầu.

Trước đó, đầu tháng 4/2026, UBND phường Đồng Nguyên tổ chức tháo dỡ 2 công trình xây dựng vi phạm trái phép trên đất nông nghiệp của hộ ông Nguyễn Văn Thuận ở tổ dân phố Tân Thành và hộ ông Chử Văn Huy ở tổ dân phố Nghè. Tại hiện trường, lực lượng chức năng đã tiến hành tháo dỡ toàn bộ phần tường bao xây dựng trái phép, trả lại hiện trạng ban đầu của đất nông nghiệp. Sau cưỡng chế tháo dỡ, UBND phường Đồng Nguyên quyết tâm không để phát sinh vi phạm mới, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác quản lý nhà nước về đất đai trên địa bàn phường.

Hay như tại phường Tân Tiến, qua kiểm tra, UBND phường và lực lượng chức năng phát hiện hộ ông Nguyễn Xuân Cường (tổ dân phố An Phú) xây dựng công trình bằng gạch chỉ trên diện tích đất nông nghiệp, có diện tích khoảng 17,6 m². Các bộ phận chuyên môn của phường đã lập biên bản, tuyên truyền, yêu cầu dừng thi công và tự giác tháo dỡ công trình vi phạm. Sau khi được vận động, ông Nguyễn Xuân Cường đã tháo dỡ toàn bộ công trình xây dựng trái phép.

Trao đổi với ông Nguyễn Thanh Tùng, Phó Trưởng Phòng phụ trách Phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị phường Tân Tiến được biết sau khi phường Tân Tiến mở rộng địa giới hành chính, bao gồm cả khu vực đô thị và nông thôn, tạo dư địa mới cho phát triển kinh tế - xã hội.

Tuy nhiên, tại một số khu vực đất nông nghiệp giáp ranh khu dân cư vẫn tiềm ẩn nguy cơ phát sinh vi phạm về đất đai, xây dựng. Thời gian tới, địa phương sẽ tiếp tục tăng cường kiểm tra, giám sát, kịp thời phát hiện và xử lý các trường hợp vi phạm mới phát sinh. Được biết từ đầu năm đến nay phường đã phát hiện, xử lý 6 trường hợp.

Nâng cao trách nhiệm người đứng đầu

Thực tế cho thấy, tình trạng xây dựng trái phép trên đất nông nghiệp tại các phường và khu vực đô thị vẫn diễn ra tại các địa phương dưới nhiều hình thức như dựng nhà tạm, lán trại, nhà xưởng hoặc công trình phục vụ sản xuất, kinh doanh trên đất trồng lúa, đất trồng cây lâu năm.

Dù xuất phát từ nhu cầu thực tế của người dân song nếu không được kiểm soát chặt chẽ, tình trạng tự ý chuyển mục đích sử dụng đất này sẽ làm sụt giảm diện tích đất canh tác, đồng thời phá vỡ quy hoạch tổng thể đã được phê duyệt.

Thời gian tới, các địa phương đẩy mạnh phổ biến, tuyên truyền Luật Đất đai để nâng cao nhận thức của người dân; đồng thời, tăng cường tần suất kiểm tra, giám sát chặt chẽ hiện trạng sử dụng đất.

Theo ông Nguyễn Văn Bốn, Phó Chủ tịch UBND phường Quế Võ, việc người dân tự ý thay đổi mục đích sử dụng đất rồi xây dựng công trình không phép trên đất nông nghiệp không được xử lý dứt điểm sẽ ảnh hưởng đến công tác quản lý đất đai và các quy hoạch tại địa phương. Do đó, chính quyền địa phương cần tăng cường công tác quản lý Nhà nước, đẩy mạnh công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức trong cán bộ, đảng viên và Nhân dân; đồng thời công khai quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất được duyệt; thực hiện nghiêm túc các quy định về chuyển quyền sử dụng đất nông nghiệp trên địa bàn.

Để ngăn chặn triệt để, các sở, ngành và địa phương trong tỉnh đã siết chặt công tác kiểm tra, rà soát ngay từ cơ sở. Bộ phận chuyên môn tại các phường thường xuyên bám sát địa bàn, chủ động thống kê các trường hợp có dấu hiệu sai phạm để kịp thời ngăn chặn.

Đối với vi phạm mới phát sinh, chính quyền cơ sở kiên quyết lập biên bản, đình chỉ thi công. Những trường hợp cố tình chây ì sẽ bị xử phạt hành chính nghiêm minh và cưỡng chế tháo dỡ, quyết tâm trả lại hiện trạng đất ban đầu.

Bên cạnh giải pháp răn đe, công tác phòng ngừa “từ sớm, từ xa” cũng được chú trọng thông qua vai trò giám sát của cộng đồng dân cư. Điển hình như tại phường Việt Yên, UBND phường đã công khai đường dây nóng gồm số điện thoại của lãnh đạo UBND, các bộ phận chuyên môn và lực lượng công an, quân sự phường và khuyến khích nhân dân kịp thời phản ánh và tố giác các hành vi vi phạm trật tự xây dựng, đất đai trên địa bàn.

Dù vậy, công tác quản lý đất nông nghiệp, nhất là tại các khu vực đô thị vẫn đối mặt với không ít rào cản. Ông Nguyễn Văn Hồi, Trưởng Phòng Kinh tế Hạ tầng và Đô thị phường Đồng Nguyên chia sẻ, các sai phạm thường phát sinh nhỏ lẻ, diễn biến nhanh trong khi lực lượng ở cơ sở còn mỏng; cùng với đó, một bộ phận người dân chưa nắm rõ các quy định pháp luật…

Trước thực tế này, tỉnh yêu cầu các địa phương nâng cao hơn nữa trách nhiệm của người đứng đầu. Thời gian tới, các địa phương đẩy mạnh phổ biến, tuyên truyền Luật Đất đai để nâng cao nhận thức của người dân; đồng thời, tăng cường tần suất kiểm tra, giám sát chặt chẽ hiện trạng sử dụng đất.

Sự vào cuộc đồng bộ của các cấp chính quyền và sự đồng thuận của Nhân dân chính là chìa khóa để công tác quản lý đất đai trên địa bàn tỉnh ngày càng đi vào nề nếp, hạn chế tối đa các vi phạm mới.