Vì sao Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ nói Elon Musk, Palmer Luckey và Newt Gingrich là 'những bộ óc vĩ đại nhất nước Mỹ'?

Dự án Meridian được thiết kế trong 120 ngày để xác định những năng lực và công nghệ mà Mỹ cần cho chiến trường thế hệ tiếp theo.

Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth phát biểu về “Tình hình Lực lượng” tại Căn cứ Thủy quân Lục chiến Quantico ở Quantico, Virginia, ngày 30/9/2026. Ảnh: AP.

3 nhân vật từ 3 thế giới rất khác nhau

Việc Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth gọi Elon Musk, Palmer Luckey và Newt Gingrich là “ba trong số những bộ óc vĩ đại nhất của nước Mỹ” có thể gây ngạc nhiên, bởi đây là ba nhân vật đến từ ba thế giới rất khác nhau: công nghệ vũ trụ và trí tuệ nhân tạo (AI), công nghiệp quốc phòng công nghệ cao, và chính trị - tư duy chiến lược.

Nhưng chính sự khác biệt đó lại là điều ông Hegseth muốn tận dụng trong Dự án Meridian - sáng kiến mới của Lầu Năm Góc nhằm dự báo chiến tranh tương lai và xác định những loại vũ khí, hệ thống mà quân đội Mỹ cần trong nhiều thập niên tới.

Điểm đáng chú ý là ông Hegseth không lựa chọn ba tướng lĩnh hàng đầu của Mỹ để dẫn dắt dự án. Ông cũng không đặt Dự án Meridian hoàn toàn trong tay các nhà hoạch định chính sách quốc phòng truyền thống.

Thay vào đó, ông đưa vào cùng một nhóm một tỷ phú công nghệ, một doanh nhân quốc phòng thế hệ mới và một chính trị gia kỳ cựu. Đây chính là thông điệp quan trọng nhất đằng sau cụm từ “những bộ óc vĩ đại nhất”.

Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth ngày 30/9/2026 công bố Dự án Meridian. Video: C-SPAN (lồng tiếng Việt: HeyGen).

Elon Musk - bộ óc nhìn chiến tranh từ không gian, AI và tốc độ công nghệ

Trong ba nhân vật, tỷ phú Elon Musk là người đại diện rõ nhất cho tư duy “công nghệ phá vỡ giới hạn”.

Ông Musk không phải tướng lĩnh, cũng chưa từng phục vụ trong quân đội. Nhưng những công ty do ông xây dựng đã đặt chân vào một loạt lĩnh vực có ý nghĩa trực tiếp đối với chiến tranh tương lai: tên lửa và không gian thông qua SpaceX, vệ tinh và mạng thông tin thông qua Starlink, trí tuệ nhân tạo thông qua xAI, robot và tự động hóa thông qua Tesla.

Điều Lầu Năm Góc quan tâm ở ông Musk vì thế không nhất thiết là kiến thức về chiến thuật hay tác chiến truyền thống. Giá trị lớn hơn nằm ở khả năng đặt câu hỏi theo cách khác: nếu công nghệ thay đổi nhanh hơn chu kỳ mua sắm quốc phòng của Mỹ thì quân đội phải thay đổi như thế nào?

Đây cũng là vấn đề mà Dự án Meridian nhắm tới. Theo mô tả của Lầu Năm Góc, dự án phải “lập bản đồ” quỹ đạo của chiến tranh tương lai, xác định những khoảng trống về năng lực và đề xuất các giải pháp có thể nhanh chóng được phát triển, thử nghiệm và đưa vào sử dụng. Báo cáo cuối cùng dự kiến được hoàn thành trong 120 ngày.

Tỷ phú Musk đặc biệt phù hợp với cách tiếp cận này bởi SpaceX đã chứng minh một mô hình mà Lầu Năm Góc từ lâu muốn áp dụng rộng hơn: phát triển nhanh, thử nghiệm nhanh, thất bại nhanh và đưa phiên bản mới vào sử dụng nhanh.

Trong chiến tranh bằng thiết bị bay không người lái (drone/UAV), AI, vệ tinh và phần mềm, tốc độ đổi mới đôi khi có thể quan trọng không kém chất lượng của một hệ thống vũ khí cụ thể.

Nói cách khác, nếu Lầu Năm Góc truyền thống thường đặt câu hỏi “chúng ta cần mua loại vũ khí nào?”, thì tư duy của doanh nhân Musk có xu hướng bắt đầu bằng câu hỏi “công nghệ nào sẽ làm thay đổi hoàn toàn cách chiến tranh được tiến hành?”.

Tỷ phú công nghệ Elon Musk. Ảnh: Getty Images.

Palmer Luckey - người biến công nghệ dân dụng thành vũ khí

Nếu tỷ phú Musk đại diện cho không gian, AI và quy mô công nghệ khổng lồ, doanh nhân Palmer Luckey đại diện cho một xu hướng khác: đưa công nghệ thương mại và tư duy khởi nghiệp (startup) trực tiếp vào chiến trường.

Ông Luckey nổi tiếng từ rất sớm với kính thực tế ảo Oculus Rift, góp phần đưa thực tế ảo trở thành một ngành công nghệ lớn. Nhưng bước ngoặt quan trọng hơn đối với Lầu Năm Góc là việc ông thành lập Anduril Industries.

Anduril không đi theo mô hình truyền thống của các tập đoàn quốc phòng lớn. Công ty tập trung mạnh vào AI, cảm biến, hệ thống tự động, drone và các nền tảng có khả năng kết nối dữ liệu chiến trường theo thời gian thực.

Điều này khiến ông Luckey trở thành một nhân vật đặc biệt quan trọng trong bối cảnh chiến tranh Ukraine, xung đột Trung Đông và cuộc cạnh tranh công nghệ Mỹ - Trung đang cho thấy một thực tế mới: một chiếc drone giá tương đối thấp, được kết nối với AI và mạng cảm biến, có thể tạo ra hiệu quả quân sự vượt xa giá thành vật chất của nó.

Anduril hiện là một nhân tố ngày càng lớn trong công nghiệp quốc phòng Mỹ. Chính vì vậy, việc đưa ông Luckey vào Dự án Meridian cho thấy Bộ trưởng Hegseth muốn Lầu Năm Góc lắng nghe những người đang trực tiếp xây dựng công nghệ chiến trường thế hệ mới, thay vì chỉ dựa vào những nhà hoạch định chính sách trong bộ máy.

Đây cũng là lý do Dự án Meridian có thể liên hệ trực tiếp với sáng kiến khác mà ông Hegseth công bố cùng ngày 30/9: Bộ Chỉ uy Chiến tranh tự động (Autonomous Warfare Command) - một bộ chỉ huy mới tập trung vào drone, robot và chiến tranh tự động, dự kiến hướng tới việc đẩy nhanh tốc độ phát triển và triển khai những hệ thống này.

Doanh nhân Palmer Luckey - người biến công nghệ dân dụng thành vũ khí. Ảnh: Business Insdider.

Newt Gingrich - bộ não chiến lược phía sau hai doanh nhân công nghệ

Nếu chỉ nhìn vào hai cái tên Musk và Luckey, Dự án Meridian có thể bị hiểu đơn giản là một dự án công nghệ quân sự. Sự xuất hiện của ông Newt Gingrich cho thấy Bộ trưởng Hegseth muốn nó rộng hơn thế.

Ông Gingrich từng là Chủ tịch Hạ viện Mỹ và từ lâu đã quan tâm các vấn đề công nghệ, chiến tranh tương lai và an ninh quốc gia. Ông từng cảnh báo về nguy cơ một cuộc tấn công xung điện từ có thể làm tê liệt lưới điện Mỹ, đồng thời từng tham gia các hoạt động tư vấn liên quan chính sách quốc phòng.

Ông Gingrich cũng từng được bổ nhiệm vào Ủy ban Tư vấn chính sách quốc phòng trong nhiệm kỳ đầu tiên của Tổng thống Mỹ Donald Trump.

Vì thế, vai trò của ông Gingrich trong bộ ba có thể được hiểu là bổ sung tầng địa chính trị, chiến lược và tư duy chính sách cho hai nhân vật thiên về công nghệ.

Ông Musk có thể hình dung những gì công nghệ có thể làm. Ông Luckey có thể hình dung những gì có thể biến thành sản phẩm quân sự. Ông Gingrich lại có nhiều kinh nghiệm hơn trong việc đặt những thay đổi đó vào bối cảnh cạnh tranh quyền lực, chính sách quốc phòng và chiến lược quốc gia. Đây là sự kết hợp mà Bộ trưởng Hegseth dường như đang tìm kiếm.

Chính trị gia kỳ cựu Newt Gingrich - bộ não chiến lược phía sau hai doanh nhân công nghệ trong Dự án Meridian. Ảnh: The Atlantic.

Ba bộ óc thực chất đại diện cho ba tầng của chiến tranh tương lai

Nếu giải mã cách lựa chọn nhân sự của Bộ trưởng Hegseth, có thể thấy một cấu trúc khá rõ: Musk = công nghệ đột phá; Luckey = công nghệ chiến trường và khả năng thương mại hóa; Gingrich = tư duy chiến lược và chính sách.

Ba người không phải những chuyên gia giống nhau. Chính vì vậy, họ có thể đặt ra những câu hỏi khác nhau về cùng một vấn đề.

Đây phù hợp với lập luận của Bộ trưởng Hegseth rằng những người dự báo tương lai chiến tranh không nhất thiết phải nằm trong Lầu Năm Góc. Theo ông, có những thiên kiến và rủi ro nếu chính hệ thống quân sự vừa đặt câu hỏi vừa tự đưa ra câu trả lời cho tương lai của mình.

Vì thế, Dự án Meridian chủ động tìm kiếm các góc nhìn từ bên ngoài Lầu Năm Góc, bao gồm các nhà công nghệ, nhà đổi mới, lãnh đạo doanh nghiệp, nhà hoạch định chính sách và chuyên gia an ninh quốc gia. Đây có lẽ mới là ý nghĩa quan trọng nhất của cụm từ “những bộ óc vĩ đại nhất”.

Bộ trưởng Hegseth không nhất thiết nói rằng ba ông Musk, Luckey hay Gingrich giỏi hơn tất cả các nhà khoa học, tướng lĩnh hoặc chiến lược gia Mỹ. Ông đang nói rằng, những người có khả năng suy nghĩ vượt ra ngoài khuôn khổ hiện tại có thể đặc biệt hữu ích khi dự báo một tương lai mà chính các định chế hiện nay chưa hoàn toàn hiểu được.

Nhưng lựa chọn này cũng đặt ra những câu hỏi khó. Việc Bộ trưởng Chiến tranh đặt niềm tin vào ba nhân vật này không phải không gây tranh luận.

Hai doanh nhân Musk và Luckey đều có các công ty đang kinh doanh với Bộ Chiến tranh. SpaceX có vai trò lớn trong lĩnh vực phóng vệ tinh và hạ tầng không gian, trong khi Anduril là một nhà thầu quốc phòng đang phát triển mạnh. Điều đó tạo ra câu hỏi về xung đột lợi ích: những người tham gia định hình nhu cầu vũ khí tương lai đồng thời có doanh nghiệp có thể hưởng lợi từ chính những nhu cầu đó.

Một câu hỏi khác là liệu tốc độ và tư duy của Thung lũng Silicon có thể được chuyển nguyên vẹn sang chiến tranh hay không.

Một hệ thống phần mềm có thể được cập nhật sau vài tuần. Nhưng một hệ thống vũ khí phải đáp ứng những yêu cầu khắt khe về an toàn, hậu cần, huấn luyện, khả năng hoạt động trong môi trường bị gây nhiễu và đặc biệt là khả năng phối hợp với toàn bộ cấu trúc quân sự.

Vì thế, Dự án Meridian sẽ không chỉ là bài kiểm tra đối với ba ông Musk, Luckey và Gingrich. Nó cũng là bài kiểm tra đối với chính ông Hegseth: Lầu Năm Góc có thể biến những ý tưởng mang tính “tương lai” thành năng lực quân sự thực tế nhanh đến đâu?

Chiến tranh trong tương lai sẽ bao gồm các siêu chiến binh, vũ khí tự động... Minh họa: DeviantArt.

Từ “những bộ óc vĩ đại” đến một cuộc cách mạng về cách Mỹ chuẩn bị chiến tranh

Đặt trong tổng thể những sáng kiến Bộ trưởng Hegseth công bố tại Căn cứ và Trung tâm huấn luyện Quantico ở bang Virginia, Dự án Meridian không phải một dự án đơn lẻ.

Cùng thời điểm, ông công bố ý tưởng thành lập Bộ Chỉ huy chiến tranh tự động để thúc đẩy chiến tranh bằng drone và robot; kế hoạch xây dựng một căn cứ quân sự mới; chương trình tăng khả năng tự chủ năng lượng và chuỗi cung ứng của các căn cứ Mỹ; đồng thời đề xuất cắt giảm khoảng 20% số vị trí tướng lĩnh và đô đốc.

Như vậy, Meridian có thể được xem như phần tư duy tương lai của một chương trình cải tổ rộng hơn.

Nếu thành công, mục tiêu không chỉ là chế tạo thêm một loại drone hay một loại tên lửa. Mục tiêu sâu hơn là rút ngắn khoảng cách giữa ý tưởng công nghệ, thử nghiệm, sản xuất, triển khai trên chiến trường.

Và đó chính là lý do ông chủ Lầu Năm Góc cần ba ông Musk, Luckey và Gingrich. Ba người không đại diện cho toàn bộ năng lực trí tuệ của nước Mỹ. Nhưng họ đại diện khá rõ cho ba dòng tư duy mà Lầu Năm Góc muốn kết hợp: khả năng tưởng tượng công nghệ, khả năng biến công nghệ thành hệ thống chiến đấu và khả năng đặt chúng vào một tầm nhìn chiến lược rộng hơn.

Nếu Dự án Meridian thực sự tạo ra thay đổi, dấu ấn lớn nhất của nó có thể không phải là một vũ khí cụ thể. Đó có thể là việc Lầu Năm Góc chấp nhận một quan niệm mới: người định hình chiến tranh tương lai không nhất thiết phải là người đang mặc quân phục hôm nay, mà có thể là những người đang xây dựng công nghệ sẽ làm thay đổi chiến trường ngày mai.