Vì sao cao tốc tại Việt Nam hỗn loạn?

Anh Trần Quang Tiến là huấn luyện viên hướng dẫn lái xe an toàn (instructor trong tiếng Anh), gương mặt quen thuộc ở sự kiện lái thử của các hãng xe như Ford, Hyundai, Skoda... tại Việt Nam. Bài viết dưới đây thể hiện quan điểm của tác giả, được chia sẻ với Tri thức - Znews.

Câu chuyện di chuyển trên cao tốc hay văn hóa lái xe trên cao tốc của người Việt luôn là một đề tài "rắc rối" và khó giải quyết. Trên thực tế, vấn đề trên cao tốc đã xuất hiện từ cả chục năm nay, nó chỉ nóng lên trong thời gian qua khi cơ quan chức năng tiến hành xử phạt cũng như truyền thông nhiều hơn vào giao thông trên cao tốc, nhằm tăng cường ý thức của người tham gia giao thông.

Tôi đã có dịp lái xe trên cao tốc ở nhiều quốc gia trên thế giới, gần Việt Nam thì có Lào, Thái Lan hay Trung Quốc. Nhờ đó tôi nhận ra cách mà người nước ngoài lái xe trên cao tốc khác biệt hoàn toàn so với tại Việt Nam.Để nói một cách ngắn gọn, cao tốc tại Việt Nam có thể gói gọn trong 2 từ "hỗn loạn".

Tất nhiên cơ sở hạ tầng hay số lượng xe di chuyển tại các nước là khác nhau và từ đó cũng nảy sinh các vấn đề khác nhau. Tạm gác lại câu chuyện hạ tầng đường sá hay số lượng xe di chuyển, ý thức và văn hóa lái xe trên cao tốc của người Việt theo tôi là lý do chính dẫn đến sự "hỗn loạn" này.

Văn hóa ôtô còn non trẻ

Lái xe trên cao tốc ở Việt Nam, tôi bắt gặp đủ kiểu tài xế.

Đó có thể là một người mới lấy bằng lái, một "tài già" có 20-30 năm cầm vô lăng, một người cả năm chỉ loanh quanh trong thành phố, một người mới có cao tốc mới xây xong gần nhà.

Đó có thể là những người nóng tính luôn lẩm bẩm với mọi thứ trên đường, là người cẩn thận và chậm rãi với phương châm "chỉ cần về tới nhà là được", có thể là người luôn muốn vượt xe và đảo làn vì chạy một đường thẳng sẽ quá buồn ngủ, cũng có những người không muốn ai vượt lên mình dù không hề chạy ở tốc độ tối đa trên cao tốc bởi quan điểm "đường ta ta đi, không vi phạm luật giao thông là được".

Lái xe trên cao tốc, tôi gặp đủ kiểu tài xế, có người chậm rãi, cẩn thận, có người nóng tính. Ảnh: NVCC.

Tôi cũng gặp không ít những tài xế văn minh, những người có kinh nghiệm chạy cao tốc, họ sẽ biết cách duy trì tốc độ tốt nhất, khoảng cách an toàn nhất và biết cách nhường nhịn xe phía sau khi cần.

Từng ấy kiểu phong cách lái, tốc độ lái, thái độ lái xe tạo nên những con đường cao tốc hỗn loạn và rõ ràng nó ảnh hưởng không tốt đến hiệu quả của tuyến đường cao tốc. Chúng ta không thể đi nhanh nhất, yên ổn nhất và an toàn nhất, khi không thể thống nhất được văn hóa chạy xe trên cao tốc.

Trên thực tế, mỗi người lái ôtô ở Việt Nam, gần như đều "trưởng thành" từ một chiếc xe máy. Đây là sự khác biệt lớn so với nhiều nước, khi chiếc xe đầu tiên họ cầm lái là một chiếc xe 4 bánh chứ không phải xe máy.

Tài xế ôtô tại Việt Nam vì thế không ít đã quen với việc luồn lách, điền vào chỗ trống, dừng đỗ xe tùy nghi, hay đơn giản là không thể đi ngay ngắn thành làn. Họ "bê nguyên" phong cách này qua cầm lái ôtô, và tiếp tục tạo thêm những sự lộn xộn trên đường phố, tất nhiên là cả trên cao tốc.

Tất nhiên văn hóa lái xe trên thực tế không thể hình thành trong một sớm một chiều. Tôi chấp nhận thực tế là chúng ta cần thêm thời gian, vài năm thậm chí cả chục năm nếu như quyết tâm làm "tới nơi tới chốn" để tạo văn hóa lái xe nói chung và văn hóa chạy xe trên cao tốc nói riêng. Nhưng nếu tiếp tục duy trì sự hỗn loạn và coi nó như một thói quen, có thể mãi mãi chúng ta sẽ phải chạy xe một cách không thoải mái trên cao tốc Việt Nam.

Đừng "bám" làn trái

Theo lý thuyết, cũng là cách mà các quốc gia khác quy định về làn đường trên cao tốc, làn trái sát dải phân cách là thường trống, trong khi làn sát phải mới là làn đường di chuyển chính của các xe. Để tăng tốc, vượt xe phía trước, người lái cần di chuyển sang làn trái để vượt, sau đó quay lại làn phải.

Thế nhưng tại Việt Nam, nơi mà văn hóa sử dụng ôtô còn non trẻ, nhiều tài xế vẫn chưa thật sự nắm được quy tắc này.

Tại Urumqi, Tân Cương (Trung Quốc), người lái không có thói quen "điền vào ô trống". Ảnh: NVCC.

Việc bám làn trái trên cao tốc còn được hình thành ngay từ khi mới học lái xe ôtô.

Ngày trước, đa phần thầy dạy lái xe khi dạy lái đều yêu cầu học viên di chuyển thẳng trên 1 làn ngay ở trong phố, tránh việc di chuyển, đảo làn để đảm bảo an toàn. Họ yêu cầu học viên di chuyển trên làn trái bám sát dải phân cách, các xe khác muốn vượt thì phải tự chuyển làn phải.

Đây cũng là thói quen lái xe trong phố của nhiều người. Nó không hẳn sai ở phố, nơi mà ôtô, xe tải thường di chuyển ở làn trái ngoài cùng, nhường lại làn sát phải cho xe máy.

Vì vậy khi các học viên này "tốt nghiệp", thói quen xấu kia được hình thành. Ngay cả khi di chuyển ở phố, với duy nhất làn ôtô hay trên cao tốc, những lái mới lẫn "tài già" này vẫn tiếp tục "bám" vào làn trái ngoài cùng. Với tâm lý bám sát dải phân cách, di chuyển chậm sẽ an toàn hơn, nhiều người chọn cách di chuyển với vận tốc chỉ 60-70 km/h, nhưng sẵn sàng bám vào làn trái ngoài cùng xuyên suốt hàng trăm km cao tốc.

Thế nhưng đây là một nỗi lo không có cơ sở, thậm chí sai. Hàng loạt thống kê đều đã cho thấy hầu hết vụ tai nạn trên cao tốc thường xảy ra tại làn trái sát dải phân cách.

Về cơ bản cao tốc trên khắp Việt Nam chưa thể đủ to và rộng để áp dụng một cách máy móc việc làn trái chỉ dành cho xe vượt, sau đó các xe cần trở lại làn bên phải để lưu thông. Nhưng tạm gác yếu tố hạ tầng sang một bên, chỉ cần các tài xế không nhất quyết bám làn trái, và đặc biệt không bám làn trái khi không chạy ở tốc độ tối đa cho phép trên tuyến đường cao tốc, thì vấn đề trơn tru của con đường đã được tốt lên rất nhiều rồi.

Vượt xe thiếu "tinh tế", lái xe thiếu nhường nhịn

Việc đương nhiên phải diễn ra trên cao tốc, đó là khi các xe chạy với tốc độ khác nhau và xe chạy nhanh muốn tìm cách vượt qua xe chạy chậm hơn. Tuy vậy cách vượt xe của nhiều tài xế có thể gây ra sự khó chịu cho người khác. Đó có thể là kiểu nháy pha liên tục, tăng tốc dí sát đuôi để xe phía trước nhường đường. Đó cũng có thể là kiểu đổi làn tạt ngang ngay sau khi vượt khiến xe khác bị bất ngờ.

Chính từ những hành động vượt xe thiếu đi sự "tinh tế" ấy khiến cho nhiều người lái xe trên cao tốc có tâm lý "trả đũa". Họ sẽ chạy chậm lại, cản trở việc vượt xe, hoặc thậm chí đạp phanh để "dằn mặt" xe xin vượt. Những hành động ấy khiến cao tốc càng thêm sự hỗn loạn và thậm chí xảy ra va chạm, xô xát.

Ý thức người lái đóng vai trò lớn trong việc thúc đẩy sự văn minh của văn hóa lái xe trên cao tốc. Ảnh: NVCC.

Ở cao tốc nước ngoài, người lái gần như không sử dụng đèn passing và còi, họ đơn giản là đi nhanh hơn ở phía sau, có thể kèm theo xi-nhan xin vượt. Chỉ cần xe phía trước nhìn thấy khoảng cách bị thu hẹp, họ sẽ tìm cách chuyển làn khi đủ điều kiện an toàn cho xe phía sau vượt lên. Tôi thấy đây là cách văn minh nhất để giao thông cao tốc được trơn tru mà không cần phải áp dụng quá nhiều hình thức xử phạt như bám làn trái hay giữ khoảng cách an toàn.

Tuy nhiên như tôi đã nói, việc cải thiện văn hóa giao thông nói chung và văn hóa chạy xe trên cao tốc nói riêng tại Việt Nam, nếu muốn nhanh, cần được thực hiện quyết liệt, các hình thức xử phạt chắc chắn là cách nhanh nhất để các tài xế nhớ và cải thiện.

Tại Trung Quốc, nơi hệ thống cao tốc phủ khắp cả nước, việc tuyên truyền giao thông của họ kết hợp với hệ thống camera giám sát dày đặc góp phần quan trọng khiến việc điều khiển xe trên cao tốc quy củ hơn. Với tốc độ phát triển của đường cao tốc như hiện tại ở Việt Nam, hạ tầng giao thông đi kèm với hệ thống giám sát, cảnh báo giao thông kết hợp với tuyên truyền văn hóa giao thông và nhắc nhở, xử phạt có lẽ cũng là điều cần thiết để chúng ta có những cải thiện đáng kể khi lưu thông trên cao tốc.