Vì sao con càng lớn càng ít kể chuyện với bố mẹ?

Có những gia đình từng quen với cảnh con đi học về là ríu rít kể chuyện bạn bè, thầy cô, những niềm vui hay nỗi buồn trong ngày. Thế nhưng, khi bước vào tuổi thiếu niên, những câu chuyện ấy dần ít đi. Cha mẹ hỏi han, con chỉ trả lời ngắn gọn “không có gì”, “bình thường”, rồi trở về phòng riêng hoặc tiếp tục sử dụng điện thoại.

Không ít phụ huynh cảm thấy hụt hẫng khi nhận ra mình ngày càng khó hiểu con. Có người cho rằng con đang bướng bỉnh, xa cách hoặc không còn tin tưởng gia đình. Trong khi đó, một số người trẻ lại chia sẻ rằng họ vẫn yêu thương bố mẹ, chỉ là không còn muốn kể mọi chuyện như trước.

Theo Thạc sĩ tâm lý Dương Hà, Viện trưởng Viện Tâm lý đời sống, việc trẻ ít chia sẻ khi lớn lên có thể xuất phát từ những thay đổi tự nhiên trong quá trình phát triển, nhưng cũng có thể liên quan đến cách giao tiếp và những trải nghiệm của trẻ trong gia đình. Điều quan trọng là cha mẹ cần tìm hiểu nguyên nhân thay vì vội kết luận con đã thay đổi tình cảm.

1. Khi con lớn lên, nhu cầu riêng tư cũng thay đổi

Bước vào tuổi vị thành niên, trẻ dần hình thành thế giới riêng, có nhu cầu tự chủ và khẳng định bản thân rõ rệt hơn. Những vấn đề về bạn bè, tình cảm, trường học hay các mối quan hệ trên mạng có thể trở thành điều trẻ muốn tự suy nghĩ, giải quyết trước khi chia sẻ với người lớn.

Vì vậy, việc con không còn kể mọi chuyện như thời thơ ấu chưa hẳn là dấu hiệu đáng lo. Theo chuyên gia Dương Hà, cha mẹ cần nhận ra rằng con đang trưởng thành và điều chỉnh cách giao tiếp để phù hợp với những thay đổi ấy.

Nhiều phụ huynh gặp khó khăn khi muốn trò chuyện nhiều hơn với con cái. Ảnh chụp màn hình.

Khoảng cách thế hệ cũng có thể khiến việc trò chuyện trở nên khó khăn. Một mâu thuẫn trong nhóm bạn, một bình luận trên mạng xã hội hay cảm giác bị bạn bè bỏ rơi có thể là chuyện lớn đối với trẻ, nhưng lại dễ bị người lớn xem là chuyện nhỏ. Khi cảm thấy trải nghiệm của mình không được coi trọng, trẻ có thể ngần ngại chia sẻ trong những lần tiếp theo.

Tuy nhiên, nhu cầu riêng tư không phải nguyên nhân duy nhất. Những trải nghiệm trong các cuộc trò chuyện trước đây cũng có thể ảnh hưởng đến việc trẻ có muốn tiếp tục tâm sự với cha mẹ hay không.

Thạc sĩ Dương Hà cho biết trong quá trình tham vấn, bà từng lắng nghe những bạn trẻ kể rằng khi muốn chia sẻ mâu thuẫn với bạn bè, các em chưa kịp nói hết câu chuyện đã bị trách móc hoặc quy lỗi. Có em cảm thấy bố mẹ không thực sự chú ý lắng nghe.

Những trải nghiệm như vậy có thể khiến trẻ hình thành suy nghĩ rằng nói ra cũng không được thấu hiểu, thậm chí còn bị mắng thêm. Dần dần, lựa chọn im lặng trở thành cách để tránh những cuộc trò chuyện khiến mình căng thẳng.

Thạc sĩ tâm lý Dương Hà - Viện trưởng viện tâm lý đời sống. Ảnh NVCC.

2. Những phản ứng vô tình của cha mẹ khiến con khép lòng

Nhiều cha mẹ cho rằng mình luôn sẵn sàng lắng nghe, nhưng đôi khi cách phản ứng lại khiến con không muốn tiếp tục câu chuyện. Đó có thể là ngắt lời, vội vàng kết luận, so sánh con với bạn bè, giảng giải quá lâu hoặc phủ nhận cảm xúc bằng những câu như “có thế mà cũng buồn”, “chuyện nhỏ thôi” hay “ngày xưa bố mẹ còn khổ hơn”.

Khi con kể về một vấn đề, cha mẹ thường muốn nhanh chóng tìm ra giải pháp hoặc chỉ cho con điều gì đúng, sai. Tuy nhiên, điều trẻ cần lúc ấy đôi khi chỉ là được nói hết câu chuyện và được công nhận cảm xúc của mình.

Bên cạnh đó, những hành động tưởng như nhỏ nhặt cũng có thể làm suy giảm lòng tin. Vừa nghe con nói vừa xem điện thoại, kể chuyện riêng của con cho người khác hoặc nhắc lại điều con từng tâm sự để trách móc khi xảy ra tranh cãi đều có thể khiến trẻ cảm thấy sự riêng tư của mình không được tôn trọng.

Theo chuyên gia Dương Hà, cha mẹ có thể hỏi con: “Con muốn bố mẹ nghe con kể, hay muốn cùng con tìm cách giải quyết?”. Câu hỏi này giúp người lớn hiểu con đang cần được lắng nghe hay cần hỗ trợ tìm hướng xử lý vấn đề.

Điều quan trọng là không nên chỉ dựa vào số lần con kể chuyện để đánh giá mối quan hệ gia đình. Có những giai đoạn trẻ ít nói vì mệt mỏi, căng thẳng hoặc cần thời gian sắp xếp suy nghĩ. Một đứa trẻ muốn có không gian riêng không đồng nghĩa với việc đã mất kết nối tình cảm với cha mẹ.

Tuy vậy, nếu trẻ đột ngột thu mình rõ rệt, xa lánh cả bạn bè, mất hứng thú với những hoạt động từng yêu thích, thay đổi giấc ngủ hoặc việc học tập, sinh hoạt bị ảnh hưởng, cha mẹ nên chủ động tìm hiểu và cân nhắc hỗ trợ chuyên môn. Những biểu hiện này cần được đánh giá trong bối cảnh cụ thể, không thể kết luận chỉ từ việc trẻ ít nói.

3. Muốn con mở lòng, cha mẹ cần học cách lắng nghe

Khi nhận thấy con ít chia sẻ, phản ứng đầu tiên của nhiều phụ huynh là hỏi dồn dập để tìm hiểu chuyện gì đang xảy ra. Nhưng sự sốt ruột đôi khi khiến trẻ cảm thấy bị gây áp lực và càng muốn giữ im lặng.

Cha mẹ có thể cùng con đi bộ, nấu ăn hoặc xem phim để tăng sự gắn kết, giúp trẻ cởi mở chia sẻ mà không chịu áp lực thành tích. Ảnh minh họa AI. 

Thay vì liên tục truy hỏi, cha mẹ nên chọn thời điểm cả hai tương đối thoải mái, nhẹ nhàng nói về điều mình quan sát được. Chẳng hạn: “Mấy hôm nay mẹ thấy con ít nói hơn. Nếu con chưa muốn kể thì mẹ tôn trọng, khi nào cần, mẹ luôn sẵn sàng nghe”.

Khi con bắt đầu chia sẻ, người lớn nên tạm dừng công việc đang làm, cất điện thoại và để con nói hết. Trước khi đưa ra lời khuyên, cha mẹ có thể nhắc lại điều mình hiểu để kiểm tra xem có đúng với trải nghiệm của con hay không. Sự lắng nghe chân thành giúp trẻ cảm thấy mình được tôn trọng, thay vì bị đánh giá.

Việc kết nối cũng không nhất thiết phải bắt đầu bằng những cuộc trò chuyện nghiêm túc. Cha mẹ có thể cùng con đi bộ, nấu ăn, xem một bộ phim hoặc tham gia hoạt động mà con yêu thích. Những khoảnh khắc gần gũi, không đặt nặng điểm số hay thành tích, có thể tạo cơ hội để trẻ chủ động chia sẻ.

Theo chuyên gia Dương Hà, lòng tin được xây dựng lại bằng những thay đổi nhỏ nhưng nhất quán. Cha mẹ cần nhìn lại liệu mình có thường xuyên ngắt lời, phản ứng gay gắt hoặc chỉ quan tâm đến chuyện học hành hay không. Nếu nhận ra đã làm con tổn thương, người lớn nên xin lỗi cụ thể, đồng thời thực hiện điều mình đã hứa: lắng nghe bình tĩnh, tôn trọng sự riêng tư và không dùng những điều con tâm sự để công kích con sau này.

Cha mẹ cũng cần cho con thấy rằng sự quan tâm không đồng nghĩa với kiểm soát. Tôn trọng việc con chưa muốn nói không có nghĩa là mặc kệ, mà là duy trì sự hiện diện để con biết mình luôn có nơi an toàn khi cần giúp đỡ.

Trẻ lớn lên sẽ có thế giới riêng, những suy nghĩ riêng và những câu chuyện không nhất thiết phải kể với cha mẹ. Điều quan trọng không phải là con phải chia sẻ tất cả, mà là khi gặp khó khăn, con vẫn cảm thấy có thể tìm đến gia đình mà không sợ bị phán xét. Đó mới là nền tảng của sự tin tưởng và kết nối bền vững giữa cha mẹ với con cái.