Vì sao 'cơn giận dữ' của các nước vùng Vịnh hướng vào Tehran chứ không phải Washington?

Quang cảnh sân bay quốc tế Dubai, UAE, ngày 7/3/2026. Ảnh: THX/TTXVN

Tại Doha (Qatar), trong một buổi tập thể dục sau bữa iftar (bữa tối phá chay) của tháng Ramadan, câu khẩu hiệu quen thuộc của huấn luyện viên về năng lượng tích cực bỗng mang ý nghĩa khác: “Chúng ta cần điều đó hơn bao giờ hết”. Nhưng ngay khi rời phòng tập, điện thoại của mọi người vang lên cảnh báo tên lửa. Nhiều người phải tạm trú trong bãi đỗ xe để chờ các tiếng nổ lắng xuống. Bên ngoài, một số nhân viên an ninh đã đội mũ bảo hộ trắng nhằm phòng mảnh vỡ rơi xuống, dù sự bảo vệ này khá mong manh.

Tại Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), đời sống thường ngày cũng đang điều chỉnh theo tình hình mới. Ở Dubai, người đi biển từng chứng kiến máy bay chiến đấu truy đuổi một máy bay không người lái trên bầu trời. Những khẩu pháo bắn mừng giờ iftar đã bị hủy để tránh gây thêm tiếng nổ. Nhiều nhân viên văn phòng rời nơi làm việc sau khi Iran cảnh báo có thể nhắm vào các lợi ích tài chính của Mỹ và Israel. Trong khi đó, các trục trặc trên Google Maps liên tục hiển thị sai vị trí người dùng ra sa mạc hoặc ngoài khơi, khiến tài xế giao hàng gặp nhiều khó khăn. Chính quyền UAE thậm chí còn giảm âm lượng cảnh báo khẩn cấp trên điện thoại vào ban đêm để người dân có thể ngủ yên hơn.

Theo hãng tin AP, còi báo động tên lửa đã vang lên từ sáng sớm ngày 10/3 tại Dubai và Bahrain khi các mối đe dọa từ tên lửa và máy bay không người lái xuất hiện. Saudi Arabia cho biết đã bắn hạ hai thiết bị bay không người lái (UAV) trên khu vực giàu dầu mỏ ở miền Đông nước này, trong khi Lực lượng Vệ binh Quốc gia Kuwait thông báo đã phá hủy sáu UAV.

Phóng viên năng lượng Yousef Saba của Reuters cũng cho biết gần hai tuần nay liên tiếp ghi nhận các cuộc tấn công vào cơ sở năng lượng tại khu vực. Một cuộc tấn công bằng máy bay không người lái vào nhà máy lọc dầu giờ đây được xem như một rủi ro đã có thể tính toán trước, tương tự việc một cơ sở phải tạm dừng để bảo trì bất ngờ.

Khói bốc lên sau vụ không kích của Israel xuống Tehran, Iran ngày 6/3/2026. Ảnh: THX/TTXVN

Cơn giận hướng về Tehran

Điều đáng chú ý là tại các nước Vùng Vịnh, làn sóng chỉ trích Washington tương đối hiếm thấy, dù khu vực này đang chịu một số tác động trực tiếp nặng nề từ cuộc xung đột mà chính họ từng kêu gọi Mỹ tránh xảy ra.

Phần lớn các quan chức cấp cao ở khu vực đều tránh công khai đổ lỗi cho Washington vì quyết định đối đầu với Iran. Thay vào đó, nhiều thủ đô Arab ở Vùng Vịnh lại dành những lời chỉ trích mạnh mẽ hơn cho Tehran, dù các hành động của Mỹ được cho là đã góp phần khởi phát cuộc chiến.

Một ngoại lệ hiếm hoi là tỷ phú UAE Khalaf Al Habtoor, người từng chỉ trích Tổng thống Mỹ Donald Trump vì “kéo” khu vực vào chiến tranh. Tuy nhiên, ông sau đó đã rút lại phát biểu này, điều mà một số nguồn tin khu vực cho rằng phản ánh sự thận trọng của giới lãnh đạo Vùng Vịnh trong việc công khai bất đồng với Washington.

Giám đốc điều hành tập đoàn dầu khí Saudi Aramco, Amin Nasser, cũng tránh chỉ trích Mỹ khi phát biểu hôm đầu tuần. Tuy vậy, ông cảnh báo các gián đoạn hiện nay đã gây ra phản ứng dây chuyền nghiêm trọng có thể dẫn tới những hệ quả tiêu cực đối với thị trường dầu mỏ toàn cầu.

Một phần nguyên nhân khiến các nước Vùng Vịnh kiềm chế chỉ trích Washington là cách Iran hành động trong cuộc khủng hoảng. Sau nhiều năm nỗ lực hòa dịu quan hệ và những cam kết từ các quốc gia Arab rằng lãnh thổ của họ sẽ không được sử dụng để tấn công Iran, nhiều nước trong khu vực kỳ vọng Tehran sẽ ghi nhận những nỗ lực đó.

Thậm chí hồi tháng 1, các quan chức Vùng Vịnh đã tiến hành nhiều hoạt động ngoại giao nhằm cảnh báo cả Washington lẫn Tehran rằng một cuộc tấn công của Mỹ vào Iran có thể kích hoạt phản ứng dây chuyền trong khu vực.

Tuy nhiên, theo các quan chức khu vực, Iran đã tấn công vào lãnh thổ các nước Arab Vùng Vịnh ngay từ ngày đầu tiên của cuộc chiến, khiến nhiều thủ đô trong khu vực cảm thấy bị phản bội.

Thủ tướng Qatar gọi các hành động của Iran là “sự phản bội”, cho rằng chúng đã được lên kế hoạch từ trước bất chấp những đảm bảo trung lập từ phía các nước Vùng Vịnh. Ông nói Doha đã nỗ lực duy trì một khu vực láng giềng hòa bình và thúc đẩy đối thoại Mỹ - Iran, nhưng sự tính toán sai lầm của Tehran đã phá hủy tất cả.

Máy bay chiến đấu Rafale của Pháp tại Triển lãm Hàng không Paris. Ảnh: THX/TTXVN

Vùng Vịnh đa dạng hóa quan hệ an ninh

Dù vậy, các quan chức khu vực cho rằng đây không phải thời điểm để xem xét lại quan hệ với Washington. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Qatar Majed Al Ansari khẳng định quan hệ đối tác với Mỹ “không phải là điều bị đặt dấu hỏi”, đồng thời cho rằng tình hình hiện nay càng củng cố nhu cầu tăng cường hợp tác an ninh giữa Qatar với Mỹ và các đồng minh châu Âu.

Tuy nhiên, một bài học lớn đang dần được rút ra rằng việc phụ thuộc vào một đối tác an ninh duy nhất có thể khiến các quốc gia Vùng Vịnh dễ bị tổn thương trước những biến động địa chính trị.

Trong bối cảnh hiện nay, các nước châu Âu đã đóng vai trò nổi bật hơn trong việc tăng cường phòng thủ khu vực. Máy bay chiến đấu Rafale của Pháp tuần tra không phận UAE, trong khi tiêm kích Typhoon của Anh tham gia đánh chặn các mối đe dọa trên bầu trời Qatar.

Một quan chức Vùng Vịnh nói rằng xu hướng hiện nay không phải là quay lưng với Washington mà là mở rộng các lựa chọn an ninh. Theo ông, nhiều nước trong khu vực đang cân nhắc đa dạng hóa quan hệ quốc phòng, từ tăng cường hợp tác với châu Âu cho đến mở rộng liên kết với Thổ Nhĩ Kỳ, Pakistan, Ấn Độ, Trung Quốc hoặc thậm chí Israel.

Các quốc gia Vùng Vịnh vì thế không rời bỏ Washington, mà đang tìm cách chuẩn bị cho một trật tự an ninh mới trong khu vực.

Bảo Hân/Báo Tin tức và Dân tộc