Vì sao 'công thức Ukraine' chống drone không thể áp dụng ở Trung Đông?

Ukraine đã phát triển các phương pháp phòng không ấn tượng, nhưng Trung Đông không thể sao chép trực tiếp tất cả. Ảnh: Getty.

Khi các đợt tấn công bằng máy bay không người lái (UAV) do Iran thiết kế ngày càng dày đặc, Mỹ và các đồng minh Trung Đông đang tìm đến Ukraine để học hỏi kinh nghiệm đối phó. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, “công thức Ukraine” – vốn được đúc kết từ chiến trường Đông Âu – lại không thể áp dụng nguyên vẹn tại Trung Đông.

Theo Business Insider, nhiều quốc gia vùng Vịnh đã bày tỏ sự quan tâm đến mô hình phòng thủ đa tầng của Ukraine, nơi kết hợp radar, tác chiến điện tử, pháo phòng không và các hệ thống đánh chặn giá rẻ để chống lại UAV kiểu Shahed mà Nga sử dụng trên quy mô lớn.

Bài học từ Ukraine: đánh chặn bằng mọi cách có thể

Trong hơn hai năm qua, Ukraine đã buộc phải xây dựng một hệ thống phòng không “chắp vá nhưng hiệu quả” để đối phó với các đợt tấn công liên tục bằng drone giá rẻ.

Các biện pháp được Kiev triển khai không chỉ dừng ở tên lửa phòng không đắt tiền, mà còn bao gồm:

pháo phòng không cơ động
súng máy hạng nặng
hệ thống gây nhiễu điện tử
các đội phản ứng nhanh săn drone

Theo Reuters, chính sự kết hợp giữa nhiều lớp phòng thủ với chi phí khác nhau đã giúp Ukraine giảm đáng kể hiệu quả của các cuộc tập kích bằng UAV, vốn có chi phí thấp nhưng số lượng lớn.

Một điểm quan trọng khác là Ukraine tận dụng tối đa nguồn lực trong nước, từ các công ty công nghệ đến lực lượng dân sự, để xây dựng mạng lưới phát hiện và phản ứng nhanh trên diện rộng.

Ukraine đã phát triển các nhóm hỏa lực cơ động để nhắm mục tiêu vào máy bay không người lái như một phần của hệ thống phòng không nhiều lớp của mình. Ảnh: Getty.

Nhưng Trung Đông không phải Ukraine

Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo rằng những gì hiệu quả ở Ukraine chưa chắc phù hợp với Trung Đông.

Theo phân tích của Business Insider, sự khác biệt lớn nhất nằm ở yếu tố địa lý và cấu trúc phòng thủ.

Ukraine có lãnh thổ rộng lớn, cho phép thiết lập nhiều lớp phòng thủ theo chiều sâu. Một UAV có thể bị phát hiện và đánh chặn ở nhiều giai đoạn trước khi tiếp cận mục tiêu.

Ngược lại, nhiều quốc gia vùng Vịnh như UAE hay Qatar có diện tích nhỏ, hạ tầng quan trọng tập trung gần bờ biển và ít “không gian đệm” để triển khai phòng thủ nhiều lớp.

Điều này khiến thời gian phản ứng ngắn hơn và yêu cầu hệ thống phòng thủ phải chính xác ngay từ lần đánh chặn đầu tiên.

Các đối tác của Mỹ ở Trung Đông nhỏ hơn nhiều so với Ukraine và nhiều khu vực mà họ muốn bảo vệ nằm gần bờ biển. Ảnh: Getty.

Bài toán chi phí và hiệu quả

Một vấn đề khác là chi phí. Các drone kiểu Shahed có giá chỉ vài chục nghìn USD, nhưng việc đánh chặn bằng tên lửa phòng không có thể tiêu tốn hàng trăm nghìn, thậm chí hàng triệu USD mỗi lần.

Theo Reuters, đây là bài toán khiến nhiều quốc gia phải cân nhắc lại toàn bộ chiến lược phòng không, bởi việc “dùng vũ khí đắt để bắn mục tiêu rẻ” là không bền vững trong dài hạn.

Ukraine giải quyết phần nào vấn đề này bằng cách kết hợp các giải pháp chi phí thấp, nhưng việc triển khai mô hình tương tự tại Trung Đông đòi hỏi đầu tư lớn vào hạ tầng, huấn luyện và tích hợp hệ thống.

Mỹ và đồng minh đang điều chỉnh chiến lược

Trước thực tế đó, Mỹ đã bắt đầu thử nghiệm các hệ thống drone tấn công chi phí thấp, lấy cảm hứng từ chính những UAV mà Nga sử dụng tại Ukraine.

Đồng thời, Washington và các đối tác NATO cũng tăng cường hợp tác với Kiev để học hỏi kinh nghiệm thực chiến, đặc biệt trong lĩnh vực tác chiến điện tử và phòng thủ nhiều lớp.

Theo các chuyên gia tại Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS), chiến tranh Ukraine đã trở thành “phòng thí nghiệm” cho các mô hình tác chiến mới, nơi các giải pháp giá rẻ nhưng linh hoạt đang thách thức những hệ thống vũ khí truyền thống đắt đỏ.

Ukraine đã phát triển các máy bay không người lái đánh chặn giá rẻ để ngăn chặn các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của đối phương. Ảnh: Getty.

Một cuộc chiến đang định hình tương lai

Sự trỗi dậy của drone và các hệ thống không người lái đang buộc các quân đội trên thế giới phải thay đổi cách chuẩn bị cho chiến tranh.

Nếu như trước đây ưu thế thuộc về các nền tảng vũ khí lớn và đắt tiền, thì nay, những hệ thống nhỏ, rẻ và triển khai nhanh lại có thể tạo ra tác động chiến lược.

Trong bối cảnh đó, Ukraine không chỉ là bên tham chiến, mà còn trở thành nguồn kinh nghiệm quý giá cho các quốc gia đang đối mặt với những mối đe dọa tương tự.

Tuy nhiên, như bài học từ Trung Đông cho thấy, không có một “công thức chung” cho mọi chiến trường. Những gì hiệu quả ở Ukraine có thể cần phải được điều chỉnh đáng kể trước khi áp dụng ở nơi khác.