Vì sao đám cưới miền Tây phải 'mượn' dâu phụ, rể phụ?

Đám cưới của Thúy Quyên tại Long An, nơi dâu phụ, rể phụ hỗ trợ cô dâu, chú rể trong ngày vui. Ảnh: NVCC.

Với nhiều gia đình ở Long An, chuẩn bị đám cưới không chỉ là chọn ngày, dựng rạp hay sắm lễ. Trước ngày vui, người lớn còn tính chuyện tìm dâu phụ, rể phụ - những người đi cùng cô dâu, chú rể trong các nghi thức và hỗ trợ những việc nhỏ trong suốt ngày cưới.

Thúy Quyên (25 tuổi) từng trải qua những chuẩn bị ấy khi làm cô dâu. Trước đám cưới, gia đình cô bàn bạc việc chọn người đi cùng. Dâu phụ được nhờ là người thân quen, tính tình vui vẻ và được bà con trong nhà tin tưởng.

"Lúc chuẩn bị đám cưới, tôi mới biết có nhiều chuyện nhỏ người lớn rất để ý. Mẹ tôi bảo: 'Chọn ai thân quen, tính tình vui vẻ, đi cùng bầu bạn, vừa phụ việc vừa vui'", cô gái Long An kể với Tri Thức - Znews.

Người đi cùng để phụ việc và "lấy vía"

Trong ngày cưới, dâu phụ không chỉ đứng cạnh cô dâu trong những bức ảnh. Họ có thể cầm đồ, chỉnh váy, nhắc cô dâu những việc cần làm hoặc hỗ trợ khi cô di chuyển giữa các nghi thức.

Có một chi tiết Quyên vẫn nhớ rõ là lúc cô dâu chuẩn bị rời nhà gái, dâu phụ được nhờ xách vali đồ dùng theo cô dâu.

"Người lớn dặn: 'Ngày cưới là bắt đầu cuộc sống mới, ra cửa rồi thì đi thẳng, đừng có ngoái đầu lại, sợ sau này không may'. Dâu phụ xách vali cũng vậy, đã mang đồ ra xe thì không quay lại nhà. Mọi người nói làm vậy để tránh điều không may sau này", Quyên kể.

Cô không xem đó là quy định bắt buộc, nhưng vẫn làm theo lời người lớn.

Dâu phụ đồng hành cùng Ngọc Mai trong ngày cưới, từ việc chuẩn bị đồ đạc đến các nghi thức trước khi cô dâu về nhà chồng. Ảnh: NVCC.

Ngọc Mai (25 tuổi, ở Long An) lại có cách chuẩn bị khác. Gia đình cô vẫn chọn dâu phụ, rể phụ, nhưng người lớn chú ý đến hoàn cảnh của những người được nhờ.

"Người lớn nhà tôi có quan niệm: đã đi cùng cô dâu, chú rể trong ngày cưới thì nên chọn người có cuộc sống gia đình ổn định, vui vẻ. Mọi người nói như vậy để 'lấy vía' tốt cho đôi trẻ", cô kể.

Theo Mai, việc chọn dâu phụ, rể phụ không phải điều bắt buộc. Người được nhờ thường là bạn bè hoặc người thân, miễn cảm thấy thoải mái và sẵn lòng giúp đỡ.

Ở một số đám cưới, rể phụ còn được nhờ đi cùng chú rể trong những nghi thức hoặc "đóng vai" chú rể khi cô dâu đi mời rượu, mời bánh cùng, để bàn tiệc có đôi có cặp.

"Lúc đầu, tôi cũng thấy chuyện chọn dâu phụ, rể phụ hơi cầu kỳ. Nhưng sau khi cưới mới thấy có người quen đứng bên cạnh hỗ trợ cũng tiện. Mình không phải tự lo hết mọi thứ trong ngày đó", Mai nói.

Một phong tục, nhiều cách thực hiện

Từ câu chuyện của Thúy Quyên và Ngọc Mai, việc "mượn" dâu phụ, rể phụ không phải một quy tắc thống nhất trong tất cả đám cưới ở miền Tây. Tùy gia đình, người được chọn có thể là bạn bè, anh chị em hoặc người thân. Tiêu chí cũng khác nhau, từ tính tình, tuổi tác đến hoàn cảnh gia đình.

Các nghiên cứu về văn hóa, phong tục Nam Bộ giúp đặt những chi tiết này trong bối cảnh rộng hơn của đời sống cộng đồng.

Trong Phong tục miệt Nam Sông Hậu, tác giả Trần Minh Thương ghi chép nhiều phong tục gắn với đời sống người dân vùng sông nước Nam Bộ, trong đó có các tập tục liên quan đến hôn nhân, cưới hỏi và những chặng quan trọng của đời người.

Qua đó, cưới hỏi hiện lên không chỉ là việc riêng của cô dâu, chú rể mà còn có sự tham gia của gia đình, họ hàng và những người thân quen trong quá trình chuẩn bị cũng như thực hiện các nghi thức.

Đặt trong bối cảnh ấy, dâu phụ và rể phụ có thể được nhìn trước hết như những người thân quen cùng tham gia vào ngày cưới. Họ vừa hỗ trợ cô dâu, chú rể những việc cụ thể, vừa có mặt trong các nghi thức theo cách mỗi gia đình quy định.

Những chi tiết như dâu phụ xách vali, lời dặn không quay lại khi đã rời nhà gái hay quan niệm chọn người có gia đình êm ấm để "lấy vía" là những cách thực hành được người trong gia đình truyền lại. Không phải tất cả đều được ghi nhận thành một phong tục riêng hay áp dụng giống nhau ở mọi nơi.

Cùng mở rộng góc nhìn về văn hóa Nam Bộ, Văn hóa Nam Bộ qua cái nhìn của Sơn Nam do Võ Văn Thành chủ biên tập hợp các nghiên cứu, bài viết của nhà văn, nhà nghiên cứu Sơn Nam về đời sống người dân Nam Bộ.

Văn hóa Nam Bộ qua cái nhìn của Sơn Nam do Võ Văn Thành chủ biên, tập hợp những nghiên cứu, bài viết về đời sống và văn hóa vùng đất Nam Bộ. Ảnh: Sách Khai Minh.

Từ đó có thể thấy, nhiều phong tục không tách rời đời sống gia đình và cộng đồng. Trong những dịp quan trọng như cưới hỏi, người thân, họ hàng, bạn bè thường cùng tham gia chuẩn bị và thực hiện các nghi thức, bên cạnh cô dâu và chú rể.

Với đám cưới, điều đó thể hiện từ những công việc chuẩn bị cho đến sự góp mặt của người thân, bạn bè trong ngày vui. Dâu phụ, rể phụ vì thế có thể vừa đảm nhận những việc rất cụ thể như mang đồ, đi cùng cô dâu, chú rể, vừa hiện diện trong các nghi thức theo tập quán của từng gia đình.

"Sau đám cưới, tôi mới thấy những phong tục như vậy phần lớn đều bắt đầu từ chuyện người thân giúp nhau. Hôm nay mình nhờ người ta, sau này bạn bè, anh chị có đám thì mình lại đi phụ", Thúy Quyên nói thêm.

Chi tiết dâu phụ xách vali nhưng không quay lại nhà gái, hay việc chọn người có gia đình ổn định, vui vẻ để "lấy vía", cũng nằm trong lớp quan niệm dân gian được truyền lại ở một số gia đình.

Một mặt, người đi cùng giúp cô dâu, chú rể bớt phần việc trong ngày cưới; mặt khác, việc lựa chọn người đi cùng còn gắn với mong muốn gửi gắm những điều tốt đẹp cho chặng đường hôn nhân phía trước.