Những thói quen ăn uống làm gia tăng nguy cơ bệnh không lây nhiễm

Chia sẻ tại Hội thảo “Giảm tiêu thụ muối và các giải pháp thúc đẩy chế độ ăn lành mạnh” mới đây, PGS Trương Tuyết Mai, Viện Dinh dưỡng Quốc gia (Bộ Y tế), cho biết bệnh không lây nhiễm hiện là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trên thế giới. Ước tính cứ 2 giây lại có một người dưới 70 tuổi tử vong do nhóm bệnh này.

Tại Việt Nam, bệnh không lây nhiễm chiếm khoảng 80% số ca tử vong và 73,7% tổng gánh nặng bệnh tật. Khoảng 25% người trưởng thành bị tăng huyết áp và khoảng 5 triệu người mắc đái tháo đường. Đây là những yếu tố nguy cơ dẫn đến nhiều bệnh lý nghiêm trọng như đột quỵ, nhồi máu cơ tim, ung thư và bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD).

Theo PGS Trương Tuyết Mai, ăn quá mặn là một trong những thói quen đáng báo động. Người Việt hiện tiêu thụ trung bình khoảng 8,1g muối/ngày, giảm so mức 9,4g năm 2015 nhưng vẫn cao gấp 1,6 lần khuyến nghị dưới 5g/ngày của Tổ chức Y tế thế giới (WHO).

PGS Trương Tuyết Mai chia sẻ về dinh dưỡng không hợp lý. (Nguồn: Vietnamnet)

Natri dư thừa làm gia tăng nguy cơ tăng huyết áp và bệnh tim mạch. Lượng muối trong khẩu phần không chỉ đến từ việc nêm trực tiếp mà còn có trong nước mắm, nước chấm, bột canh, thực phẩm chế biến sẵn và nhiều món ăn ngoài gia đình.

WHO ước tính tiêu thụ natri quá mức liên quan đến khoảng 1,89 triệu ca tử vong mỗi năm trên toàn cầu. Tổ chức này khuyến nghị người trưởng thành tiêu thụ dưới 5g muối/ngày, tương đương dưới 2g natri.

Đồ uống có đường cũng đang trở thành vấn đề đáng lo ngại. Lượng tiêu thụ bình quân đầu người tăng từ 18,5 lít/năm năm 2009 lên khoảng 66,5 lít/năm năm 2024, tương đương mức tăng khoảng 350%.

Đồ uống có đường cung cấp nhiều năng lượng nhưng giá trị dinh dưỡng thấp. Sử dụng thường xuyên có thể làm tăng tổng năng lượng khẩu phần, thúc đẩy thừa cân, béo phì và rối loạn chuyển hóa. WHO khuyến nghị đường tự do nên chiếm dưới 10% tổng năng lượng mỗi ngày, tốt nhất dưới 5%.

Ăn uống không lành mạnh - nguy cơ âm thầm dẫn đến bệnh không lây nhiễm. (Nguồn: edaily)

Bên cạnh đó, thực phẩm siêu chế biến như mì ăn liền, xúc xích công nghiệp, bánh kẹo và các sản phẩm ăn liền ngày càng phổ biến, đặc biệt tại đô thị. Sự phát triển của thức ăn nhanh, cửa hàng tiện lợi và ứng dụng giao đồ ăn khiến các sản phẩm giàu năng lượng, đường, muối và chất béo dễ tiếp cận hơn.

Trong khi đó, bữa ăn gia đình có xu hướng giảm ở một bộ phận dân cư, thay vào đó là ăn ngoài, sử dụng đồ ăn nhanh và thực phẩm chế biến sẵn. Chế độ ăn nhiều năng lượng, muối, đường nhưng thiếu rau, quả và chất xơ có thể làm tăng nguy cơ thừa cân, béo phì, tăng huyết áp và rối loạn chuyển hóa.

PGS Trương Tuyết Mai nhấn mạnh phòng, chống bệnh không lây nhiễm không thể chỉ dựa vào điều trị khi bệnh đã xuất hiện. Thay đổi môi trường thực phẩm và thói quen ăn uống hằng ngày là chìa khóa quan trọng để giảm nguy cơ bệnh tật từ sớm.

Để ngăn chặn xu hướng trẻ hóa bệnh không lây nhiễm, bà Mai cho rằng cần tăng cường truyền thông thay đổi hành vi ăn uống trong cộng đồng, đồng thời triển khai các chính sách quản lý quảng cáo và thuế tiêu thụ đặc biệt đối với những sản phẩm có nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe.