Vì sao hacker có thể đẩy nhiệt độ tủ đông khắp châu Âu lên 50 độ C?

Một loạt siêu thị tại châu Âu phải tiêu hủy thực phẩm sau khi hệ thống làm lạnh bị tin tặc tấn công, khiến nhiệt độ trong các tủ lạnh và tủ đông tăng bất thường. Sự cố trải dài từ Thụy Điển đến Bỉ, làm dấy lên lo ngại về an ninh của các thiết bị công nghiệp kết nối Internet.

Vụ việc xảy ra hôm 2/11, ảnh hưởng đến nhiều chuỗi bán lẻ lớn tại Bỉ, Luxembourg và Thụy Điển, trong đó có Ahold Delhaize, Colruyt, ICA và Coop. IKEA cũng xác nhận ít nhất một cửa hàng tại Bỉ bị tác động.

Tại một cửa hàng nhượng quyền của ICA ở Stockholm (Thụy Điển), Engla Ingwall, quản lý bán hàng, cho biết cuộc tấn công diễn ra vào khoảng 2h sáng nhưng phải nhiều giờ sau mới được phát hiện. Đến lúc đó, toàn bộ thực phẩm trong các tủ đông đã bị hư hỏng.

“Mọi thứ đều hỏng hết rồi”, Ingwall nói với Reuters khi phóng viên đến thăm cửa hàng hôm 2/11. Theo bà, nhiệt độ tại tất cả tủ đông đã tăng lên 50 độ C.

Theo điều tra, các vụ tấn công mạng cũng ảnh hưởng đến các cửa hàng ở Ireland, Italia, Phần Lan, Luxembourg, Hà Lan, Ba Lan và Romania.

Các vụ tấn công mới nhất gợi lại sự cố tương tự tại Pháp hồi tháng trước. Khi đó, cảnh sát cho biết tin tặc đã chiếm quyền kiểm soát hệ thống làm lạnh tại hàng trăm siêu thị, gây ra hỏa hoạn và khiến nhiều thực phẩm bị hư hỏng. Ahold cũng từng báo cáo một sự cố an ninh mạng với cảnh sát trong tháng 10.

Bằng cách xâm nhập và chiếm quyền điều khiển hệ thống làm lạnh từ xa, tin tặc có thể can thiệp vào các thông số vận hành, kéo dài chu trình xả đá hoặc khiến hệ thống cảnh báo hoạt động chậm hơn. Những thao tác này có thể làm gián đoạn quá trình bảo quản, khiến lượng lớn thực phẩm trong siêu thị phải loại bỏ.

Vì sao nhiệt độ tủ đông có thể tăng lên 50 độ C?

Stephan Moelans, CEO công ty điện lạnh Sabcobel của Bỉ - đơn vị vận hành hệ thống làm lạnh cho chuỗi siêu thị Delhaize - cho biết với hãng thông tấn Belga rằng tin tặc đã chuyển các thiết bị bay hơi trong hệ thống sang chế độ xả đá (defrost mode).

Dàn bay hơi (evaporator) là bộ phận hấp thụ nhiệt từ không gian bên trong tủ đông hoặc kho lạnh. Môi chất lạnh lưu thông qua dàn, hấp thụ nhiệt từ không khí rồi bay hơi, giúp duy trì nhiệt độ thấp. Trong quá trình hoạt động, hơi ẩm có thể đóng băng trên bề mặt dàn, làm giảm hiệu quả trao đổi nhiệt. Vì vậy, hệ thống cần định kỳ xả đá để loại bỏ lớp băng tích tụ.

Theo tài liệu kỹ thuật của Danfoss, nhà cung cấp giải pháp điều khiển và làm lạnh của Đan Mạch, chu trình xả đá có thể được kích hoạt theo lịch trình, thời gian vận hành hoặc tín hiệu điều khiển, trong đó có tín hiệu truyền qua mạng. Tùy thiết kế, thiết bị có thể dùng điện trở gia nhiệt hoặc khí nóng để làm tan băng trên dàn bay hơi.

Với phương pháp xả đá bằng khí nóng, hệ thống tạm ngắt nguồn cấp môi chất lạnh và điều chỉnh các van để đưa khí nóng vào dàn bay hơi. Sau khi lớp băng tan, chu trình làm lạnh mới được khôi phục.

Các quầy hàng thông báo đóng cửa hoặc hết hàng sau cuộc tấn công mạng đã làm tê liệt một số tủ đông của các siêu thị tại châu Âu. Ảnh: Reuters.

Nếu tin tặc kích hoạt chế độ xả đá sai thời điểm hoặc kéo dài chu trình này, hoạt động làm lạnh có thể bị gián đoạn. Nhiệt lượng từ điện trở gia nhiệt hoặc khí nóng cũng có thể khiến nhiệt độ bên trong thiết bị tăng lên. Việc điều khiển chu trình qua mạng vốn là một chức năng phục vụ giám sát và vận hành từ xa, nhưng cũng có thể trở thành điểm xâm nhập nếu hệ thống không được bảo vệ đúng cách.

Dù vậy, kích hoạt chế độ xả đá không đồng nghĩa nhiệt độ trong tủ đông lập tức tăng lên 50 độ C. Mức nhiệt thực tế còn phụ thuộc vào phương pháp xả đá, thời gian gia nhiệt, công suất thiết bị và khả năng hoạt động của các bộ phận làm lạnh khác.

Sự cố tại Pháp hồi tháng 10 cho thấy tin tặc còn có thể can thiệp trực tiếp vào các thông số vận hành.

Theo Le Monde, chuyên gia làm lạnh Damien Deudon cho biết nhiệt độ cài đặt của một số thiết bị bảo quản thực phẩm đông lạnh, vốn ở mức âm 22 độ C, đã bị thay đổi thành 150 độ C. Tin tặc được cho là liên tục điều chỉnh các thông số với tần suất 2-3 lần mỗi giây.

Con số 150 độ C là giá trị được thiết lập trên hệ thống điều khiển, không phải nhiệt độ thực tế bên trong tủ đông. Tuy nhiên, việc thay đổi thông số kết hợp với kéo dài chu trình xả đá có thể khiến thiết bị không còn duy trì được điều kiện bảo quản cần thiết, làm thực phẩm nhanh chóng hư hỏng.

Lỗ hổng từ hệ thống điều khiển kết nối Internet

Làn sóng tấn công mạng được cho là đã ảnh hưởng đến hơn sáu quốc gia tại châu Âu. Ảnh: Bloomberg.

Các hệ thống làm lạnh hiện đại thường được quản lý thông qua bộ điều khiển tập trung. Nhờ đó, nhân viên có thể theo dõi nhiệt độ, điều chỉnh thông số và giám sát hoạt động của nhiều thiết bị từ xa, thay vì phải kiểm tra từng tủ đông hoặc kho lạnh.

Kết nối mạng giúp doanh nghiệp tối ưu chi phí vận hành và phát hiện sự cố nhanh hơn. Tuy nhiên, nếu bảng điều khiển hoặc đường truyền không được bảo vệ đầy đủ, tin tặc có thể lợi dụng để thay đổi thông số hoạt động của thiết bị mà không cần tiếp cận trực tiếp.

Theo Euronews, Moelans cho biết vụ tấn công tại Bỉ sử dụng phương thức tương tự sự cố ở Pháp hồi tháng 10. Ông cảnh báo việc cập nhật phần mềm có thể chưa đủ để xử lý lỗ hổng; một số trường hợp còn đòi hỏi thay đổi phần cứng và phương thức kết nối hệ thống.

Khoảng 20 thiết bị do Sabcobel quản lý đã bị ảnh hưởng. Doanh nghiệp đang phối hợp với khách hàng để tăng cường bảo vệ hệ thống làm lạnh, trong đó có việc chuyển sang phương thức kết nối Internet an toàn hơn, thay vì để thiết bị có thể truy cập trực tiếp từ mạng công cộng.

Chỉ bằng cách chiếm quyền điều khiển từ xa, tin tặc có thể làm gián đoạn chu trình làm lạnh. Ảnh: Reuters.

Viện Tiêu chuẩn và Công nghệ Quốc gia Mỹ (NIST), trong tài liệu hướng dẫn bảo mật công nghệ vận hành (OT), cũng cảnh báo các hệ thống giám sát và điều khiển thiết bị vật lý có thể đối mặt với nguy cơ truy cập trái phép, lỗ hổng phần mềm và kết nối mạng thiếu an toàn.

Khác với những cuộc tấn công chủ yếu nhằm đánh cắp dữ liệu, xâm nhập hệ thống OT có thể tác động trực tiếp đến hoạt động của máy móc. Với các siêu thị, việc thao túng bộ điều khiển làm lạnh có thể khiến thực phẩm mất điều kiện bảo quản, ngay cả khi thiết bị không bị hư hại về mặt vật lý.

Theo Reuters, đến nay chưa có tổ chức nào nhận trách nhiệm về các vụ tấn công mới nhất. Cơ quan chức năng cũng chưa xác định được thủ phạm hoặc làm rõ liệu những sự cố tại các quốc gia có liên quan với nhau hay không.