Vì sao hải quân Iran vẫn là một thế lực trên biển dù Mỹ nhiều lần tuyên bố đã 'xóa sổ'?

Mỗi khi căng thẳng giữa Mỹ và Iran leo thang, một câu hỏi lại được đặt ra: Vì sao Washington nhiều lần tuyên bố đã đánh bại hoặc làm tê liệt hải quân Iran, nhưng Tehran vẫn đủ khả năng khiến cả khu vực Trung Đông phải dè chừng?

Câu trả lời nằm ở chính cách Iran xây dựng sức mạnh trên biển.

Khác với nhiều quốc gia tập trung phát triển hạm đội tàu chiến cỡ lớn, Iran lựa chọn con đường hoàn toàn khác.

Tehran duy trì song song 2 lực lượng hải quân gồm Hải quân Iran và Hải quân thuộc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran.

Trong đó, Hải quân Iran vận hành các tàu chiến truyền thống, làm nhiệm vụ tuần tra và bảo vệ vùng biển quốc gia.

Còn Hải quân Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran lại là lực lượng được đầu tư mạnh cho chiến lược tác chiến phi đối xứng, chuyên hoạt động tại Vịnh Ba Tư và eo biển Hormuz. Đây cũng là lực lượng khiến Mỹ phải đặc biệt quan tâm.

Trong nhiều năm qua, Hải quân Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran không chạy đua đóng tàu sân bay hay tàu khu trục cỡ lớn.

Thay vào đó, họ tập trung vào hàng trăm tàu cao tốc vũ trang có tốc độ lớn, kích thước nhỏ và khả năng cơ động cao.

Những tàu này được trang bị tên lửa chống hạm, ngư lôi cùng nhiều loại vũ khí khác. Chúng có thể xuất hiện bất ngờ, tấn công theo đội hình phân tán rồi nhanh chóng rút lui, khiến các chiến hạm hiện đại của đối phương gặp nhiều khó khăn trong việc đối phó.

Ngoài tàu cao tốc, Iran còn đầu tư mạnh vào hệ thống thủy lôi, tên lửa chống hạm bố trí ven biển và các phương tiện không người lái trên biển.

Chiến lược này giúp Tehran tạo ra sức ép lớn với các tuyến hàng hải đi qua eo biển Hormuz, nơi được xem là huyết mạch năng lượng của thế giới.

Eo biển Hormuz nằm giữa Iran và bán đảo Arab, nối Vịnh Ba Tư với vịnh Oman. Đây là tuyến đường vận chuyển dầu mỏ quan trọng bậc nhất toàn cầu.

Chỉ cần xảy ra xung đột tại khu vực này, giá năng lượng thế giới có thể biến động mạnh. Đó cũng là lý do khiến mọi động thái quân sự của Iran tại Hormuz luôn được theo dõi sát sao.

Theo giới phân tích, ưu thế lớn nhất của Iran không nằm ở số lượng tàu chiến hay công nghệ vượt trội, mà ở khả năng gây thiệt hại với chi phí thấp.

Một tàu cao tốc vũ trang có giá thành thấp hơn rất nhiều so với một tàu khu trục hiện đại. Tuy nhiên, khi được sử dụng theo chiến thuật bầy đàn, hàng chục phương tiện nhỏ có thể tạo ra sức ép rất lớn đối với các chiến hạm cỡ lớn.

Đây là mô hình tác chiến mà Iran đã kiên trì xây dựng suốt nhiều thập kỷ. Chính vì vậy, những tuyên bố cho rằng hải quân Iran đã bị "xóa sổ" thường không phản ánh đầy đủ thực tế.

Các cuộc tấn công có thể gây tổn thất cho những căn cứ quân sự, phá hủy một số tàu chiến hoặc làm suy giảm năng lực tác chiến truyền thống.

Tuy nhiên, mạng lưới tàu cao tốc vũ trang, hệ thống tên lửa chống hạm và các lực lượng tác chiến phi đối xứng của Iran lại khó bị loại bỏ hoàn toàn.

Nói cách khác, Tehran không tìm cách cạnh tranh trực diện với Mỹ trên biển.

Iran lựa chọn một chiến lược khác. Đó là khiến đối thủ phải trả giá rất đắt nếu muốn kiểm soát hoàn toàn khu vực Vịnh Ba Tư và eo biển Hormuz.

Đó cũng là lý do khiến hải quân Iran, dù nhiều lần bị đánh giá là lép vế về trang bị và công nghệ, vẫn tiếp tục là một nhân tố khó lường trong các tính toán quân sự của Mỹ tại Trung Đông.

Sức mạnh của Tehran không nằm ở những chiến hạm khổng lồ. Sức mạnh ấy nằm ở khả năng biến vùng biển hẹp nhưng có ý nghĩa chiến lược hàng đầu thế giới thành một chiến trường mà bất kỳ đối thủ nào cũng phải cân nhắc trước khi hành động.