Vì sao Hydroquinone vẫn dễ mua dù đã bị cảnh báo?

Tại Liên minh Châu Âu, người dùng không thể mua được một tuýp kem chứa Hydroquinone nếu không có đơn thuốc. Nhưng tại Việt Nam, chỉ cần vài cú chạm trên smartphone, hoạt chất này sẽ có mặt tại nhà bạn vào ngày mai.

Cuộc khảo sát từ những "cú click"

Chỉ cần gõ từ khóa “kem dưỡng Hydroquinone” trên các sàn thương mại điện tử phổ biến tại Việt Nam, người dùng có thể nhận về hàng trăm kết quả chỉ sau vài giây. Sản phẩm xuất hiện với nhiều mức giá, bao bì và lời quảng cáo khác nhau, trong khi hầu như không đi kèm bất kỳ yêu cầu tư vấn y tế hay đơn thuốc nào.

Trong khi đó tại 27 quốc gia thành viên EU, sau nhiều năm đánh giá dữ liệu lâm sàng từ Ủy ban Khoa học về An toàn Người tiêu dùng (SCCS), Hydroquinone đã bị gạch tên khỏi danh sách thành phần mỹ phẩm tiêu dùng từ hơn hai thập kỷ trước (theo EUR-Lex). Người dùng tại Paris hay Berlin không có cách nào tự ý tiếp cận hoạt chất này tại cửa hàng mỹ phẩm mà không có chỉ định từ bác sĩ da liễu.

Sự dễ dàng tại thị trường Việt Nam không phản ánh độ an toàn của hoạt chất mà phản ánh một khoảng trống thông tin mà người dùng đang vô tình bước vào. Tại Việt Nam, Hydroquinone cũng không phải hoạt chất được phép tự do lưu hành trong mỹ phẩm. Theo Thông tư số 06/2011/TT-BYT của Bộ Y tế và Phụ lục II, Hiệp định mỹ phẩm ASEAN (số tham chiếu 1339), đây là chất không được phép có trong sản phẩm mỹ phẩm chăm sóc da.

Cục Quản lý Dược đã nhiều lần ban hành lệnh đình chỉ lưu hành và thu hồi các sản phẩm mỹ phẩm phát hiện chứa Hydroquinone, gần đây nhất theo Công văn số 4200/QLD-MP và 4201/QLD-MP ngày 30/12/2024.

Lý do EU "khắt khe" với Hydroquinone

Quyết định cấm Hydroquinone trong mỹ phẩm của EU không phải là một sự cảm tính. Đó là kết luận dựa trên dữ liệu lâm sàng kéo dài từ Ủy ban Khoa học về An toàn Người tiêu dùng (SCCS). Các chuyên gia đã chỉ ra những rủi ro không thể ngó lơ.

Rủi ro thứ nhất là ochronosis ngoại sinh - tình trạng tréo ngoe khi da bị sậm màu vĩnh viễn, xuất hiện các vết sắc tố xanh đen sau thời gian dài lạm dụng Hydroquinone. Theo phân tích 126 ca lâm sàng được công bố trên International Journal of Dermatology (PubMed, NIH), thời gian dùng Hydroquinone trung bình dẫn đến ochronosis là 5 năm. Tình trạng này hiện chưa có phương pháp điều trị hiệu quả dài hạn và tổn thương da có thể là vĩnh viễn.

Rủi ro thứ hai là nguy cơ gây viêm da tiếp xúc và ảnh hưởng đến tính an toàn của tế bào khi hấp thụ nồng độ cao qua da trong thời gian dài. Thư viện y khoa trực tuyến StatPearls thuộc National Institutes of Health (NIH) Mỹ ghi nhận rằng khoảng 35 đến 45% lượng Hydroquinone bôi ngoài da được hấp thụ vào hệ thống mạch máu toàn thân - tỷ lệ hấp thụ đáng kể khi sản phẩm được dùng liên tục và không có sự giám sát y tế.

EU không phủ nhận Hydroquinone có hiệu quả lâm sàng, nhưng phân loại vào nhóm thuốc điều trị thay vì mỹ phẩm tiêu dùng. Sự khác biệt nằm ở sự giám sát khi mỹ phẩm là thứ người dùng có thể tự dùng, còn thuốc phải có bác sĩ theo dõi để kiểm soát rủi ro.

Hàn Quốc cũng có quan điểm tương tự khi Bộ Thực phẩm và Dược phẩm (MFDS) liệt Hydroquinone vào danh mục bị cấm trong mỹ phẩm không kê đơn, nằm trong danh sách hơn 1.030 hoạt chất không được phép trong mỹ phẩm tiêu dùng tại nước này.

Nghịch lý giữa review ngắn hạn và rủi ro dài hạn

Hydroquinone vẫn được nhiều người tin dùng dù rủi ro đã được cảnh báo, một phần do cách người tiêu dùng tiếp cận thông tin khi mua hàng online. Quyết định thường được đưa ra dựa trên đánh giá sao, hình ảnh trước - sau và những lời hứa “hiệu quả nhanh” từ người bán.

Điểm chung của các bằng chứng này là chúng chỉ phản ánh kết quả trong 7-14 ngày đầu sử dụng. Trong khi đó, các tác dụng phụ của Hydroquinone như mỏng da, tăng sắc tố trở lại hay ochronosis thường chỉ xuất hiện sau nhiều tháng, thậm chí nhiều năm dùng liên tục. Theo tổng quan đăng trên hệ thống National Institutes of Health (Mỹ), thời gian trung bình để ghi nhận tổn thương rõ rệt là khoảng 5 năm.

Sự chênh lệch giữa hiệu quả ngắn hạn và rủi ro dài hạn khiến người tiêu dùng dễ đặt niềm tin vào những phản hồi tích cực tức thì, trong khi thiếu đi thông tin đầy đủ về các hệ quả có thể xuất hiện về sau.

Lật ngược bao bì trước khi đọc lời quảng cáo

Để trở thành một người tiêu dùng thông minh, bạn không cần phải là một chuyên gia hóa mỹ phẩm. Thay đổi lớn nhất bắt đầu từ một thói quen nhỏ là lật ngược sản phẩm để tìm danh sách thành phần.

Người dùng cần nắm rõ bảng thành phần trước của từng loại mỹ phẩm mình sử dụng.

Đặc biệt, với các sản phẩm làm hồng được quảng cáo có tác dụng dùng tại nhà cho kết quả thần tốc nhưng lại mập mờ về thành phần, cần đặt dấu hỏi lớn. Đổi lấy một kết quả tức thì bằng những hoạt chất thiếu kiểm soát có thể đồng nghĩa với việc đánh đổi sức khỏe lâu dài của làn da. Càng với những sản phẩm quảng cáo hiệu quả nhanh nhưng mập mờ về thành phần, người dùng càng cần thận trọng, nhất là khi cơ quan quản lý tại nhiều quốc gia đã đưa ra cảnh báo rõ ràng về hoạt chất đứng sau tốc độ đó.