Vì sao Iran dùng Bitcoin để bảo hiểm tàu ở eo biển Hormuz?

Eo biển Hormuz. (Ảnh: ABC News)

Sáng kiến mang tên “Hormuz Safe” xuất hiện trong bối cảnh xung đột bước sang tháng thứ ba, giá dầu duy trì trên 100 USD/thùng và các tuyến thương mại toàn cầu bị gián đoạn nghiêm trọng, theo Business Insider.

Một thử nghiệm táo bạo nhưng đầy rủi ro

Hãng tin bán chính thức Fars cho biết Bộ Kinh tế và Tài chính Iran đã triển khai dịch vụ bảo hiểm hàng hải được bảo chứng bằng Bitcoin.

Chương trình cung cấp các hợp đồng bảo hiểm “có thể xác minh bằng mật mã” cho tàu thuyền đi qua vịnh Ba Tư và eo biển Hormuz, với thanh toán bằng Bitcoin.

Giới chức Iran cho rằng kế hoạch này có thể mang lại tới 10 tỷ USD doanh thu, dù chi tiết triển khai vẫn chưa rõ ràng.

Ý tưởng ban đầu được doanh nhân Iran Babak Zanjani đưa ra trên mạng xã hội hồi đầu tháng 5.

Ông Zanjani là nhân vật gây tranh cãi, từng bị cáo buộc biển thủ hàng tỷ USD từ Bộ Dầu mỏ Iran và từ lâu đã thúc đẩy các cơ chế tài chính thay thế nhằm né tránh lệnh trừng phạt.

Bối cảnh: Xung đột và trừng phạt

Kế hoạch được đưa ra trong bối cảnh cuộc chiến giữa Mỹ và Iran khiến eo biển Hormuz - nơi vận chuyển khoảng 1/5 nguồn cung dầu khí toàn cầu - gần như bị phong tỏa.

Việc đóng cửa eo biển đã đẩy giá dầu Brent vượt 100 USD/thùng và làm gián đoạn vận chuyển phân bón, heli và hóa dầu.

Chính quyền Tổng thống Donald Trump hiện chưa đạt được thỏa thuận hòa bình với Tehran, khi đàm phán rơi vào bế tắc dù Washington gia tăng sức ép.

Cả Mỹ và Iran tiếp tục ngăn cản hoạt động qua lại tại eo biển, khiến các hãng vận tải biển toàn cầu rơi vào thế chờ đợi.

Vai trò ngày càng lớn của Bitcoin tại Iran

Việc Iran chuyển sang Bitcoin không quá bất ngờ. Theo CoinShares, mức độ sử dụng tiền mã hóa tại Iran đã tăng mạnh trong thời gian xung đột.

Khoảng 14 triệu người Iran - tương đương cứ 6 người thì có 1 người dùng Bitcoin - với khối lượng giao dịch hằng năm tăng gần 12% và hiện tương đương khoảng 2,2% GDP.

Nhà phân tích Chris Bendiksen cho rằng sức hấp dẫn của Bitcoin nằm ở khả năng vượt qua hệ thống tài chính truyền thống và các lệnh trừng phạt.

Đối với Iran, Bitcoin mở ra cách kiếm tiền từ bảo hiểm hàng hải mà không cần phụ thuộc vào ngân hàng hay giao dịch bằng USD.

Tính khả thi và rủi ro

Dù đưa ra nhiều tuyên bố mạnh mẽ, các chuyên gia vẫn hoài nghi.

Lưu lượng tàu qua eo Hormuz hiện gần như đình trệ, đồng nghĩa có rất ít tàu cần mua bảo hiểm.

Ngay cả khi có tàu tham gia, nguy cơ vi phạm lệnh trừng phạt của Mỹ khi làm việc với hệ thống do Iran hậu thuẫn có thể khiến các hãng vận tải toàn cầu e ngại.

Ngoài ra, biến động mạnh của Bitcoin cũng đặt ra nhiều câu hỏi.

Các hợp đồng bảo hiểm thường đòi hỏi tính ổn định và khả năng dự báo, trong khi Bitcoin có thể biến động hai chữ số chỉ trong một ngày.

Ảnh hưởng lan rộng

Thử nghiệm của Iran cho thấy xu hướng rộng hơn: Các quốc gia bị trừng phạt đang sử dụng tài sản số để vượt qua các hạn chế tài chính.

Dù sáng kiến này có thể không thu hút được các hãng vận tải quốc tế, nó cho thấy Tehran muốn tích hợp tiền mã hóa vào chiến lược sinh tồn kinh tế của mình.

Đối với thị trường toàn cầu, động thái này làm gia tăng thêm bất ổn.

Giá dầu vẫn ở mức cao, tuyến hàng hải tiếp tục gián đoạn, và giờ đây điểm nghẽn năng lượng nhạy cảm nhất thế giới lại gắn với một đồng tiền số đầy biến động.

Triển vọng

Dù dự án “Hormuz Safe” có trở thành cơ chế bảo hiểm khả thi hay sụp đổ vì các rào cản pháp lý và hậu cần, kế hoạch này vẫn phản ánh quyết tâm của Iran trong việc tìm kiếm giải pháp phi truyền thống giữa lúc bị cô lập.

Khi chiến sự kéo dài, sự phụ thuộc của Iran vào Bitcoin nhiều khả năng sẽ còn tăng lên, dù ngành vận tải biển toàn cầu vẫn dè chừng.

Hiện tại, eo biển Hormuz vẫn đóng cửa, giá dầu vẫn cao, và canh bạc tiền mã hóa của Iran cho thấy cả sự tuyệt vọng lẫn khả năng thích nghi của một quốc gia đang bị bao vây.