Vì sao kho dự trữ của Mỹ không còn đủ sức chống đỡ cú sốc dầu mỏ tiếp theo?
Giá dầu thô hiện quanh 101 USD/thùng, trong khi Kho Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược Mỹ (SPR) chỉ còn khoảng 285 triệu thùng - mức thấp nhất trong 44 năm. Nhưng con số đáng chú ý hơn là lượng dầu thực sự có thể sử dụng: Rapidan Energy ước tính chỉ còn khoảng 200 triệu thùng sau khi tính đến hạ tầng xuống cấp. Mức này chỉ đủ bù khoảng 40 ngày thiếu hụt nguồn cung liên quan đến xung đột Trung Đông hiện nay.
Kho Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược Mỹ (SPR) chỉ còn khoảng 285 triệu thùng - mức thấp nhất trong 44 năm. (Ảnh: AFP)
Điểm đáng lo không chỉ là tồn kho giảm, mà SPR đang tiến sát giới hạn vận hành. Năm 2022, Mỹ từng giải phóng 180 triệu thùng để ứng phó xung đột ở Ukraine, tương đương hơn 63% lượng SPR đang có ngày nay. Một đợt xả tương tự gần như không còn khả thi, nhất là khi Mỹ còn phải duy trì năng lực ứng phó cho các khủng hoảng mới trong tương lai.
Mức 285 triệu thùng là tồn kho trên giấy. Về pháp lý, SPR có mức tối thiểu 252,4 triệu thùng. Về vận hành, ngưỡng thực tế được ước tính khoảng 250-300 triệu thùng, bởi khi dầu xuống quá thấp, áp suất trong các hang muối, hệ thống bơm và tốc độ rút dầu có thể suy giảm.
Hạ tầng còn làm vấn đề nghiêm trọng hơn. Báo cáo của Government Accountability Office (GAO) tháng 5/2026 cảnh báo khoảng một phần tư lượng dầu dự trữ không còn sẵn sàng để giải phóng do cơ sở vật chất xuống cấp. GAO ước tính cần khoảng 650 triệu USD để sửa chữa và nâng cấp, trong khi Quốc hội mới phân bổ 218 triệu USD.
Chương trình cho vay SPR hoạt động thế nào?
Đợt rút dầu hiện nay chủ yếu là cho vay, không phải bán. Tổng thống Donald Trump cho phép rút khẩn cấp 172 triệu thùng từ tháng 3/2026. Bên vay phải hoàn trả lượng dầu đã nhận cộng thêm phí, đưa nghĩa vụ hoàn trả lên gần 200 triệu thùng.
Chương trình chỉ hấp dẫn khi thị trường ở trạng thái backwardation - giá dầu giao ngay cao hơn giá kỳ hạn. Khi đó, bên vay có thể lấy dầu từ SPR, bán ngay ở giá cao và mua hợp đồng kỳ hạn rẻ hơn để chuẩn bị hoàn trả.
Tháng 9/2026, dầu WTI kỳ hạn gần ở khoảng 101 USD/thùng, cao hơn khoảng 25% so với hợp đồng sáu tháng, đủ lớn để bù mức phí hoàn trả 17-18,5%.
Ngược lại, tháng 6/2026, đường cong giá không còn đủ "backwardation" (giá hợp đồng tương lai thấp hơn giá giao ngay). Trong khoảng 40 triệu thùng được chào, chỉ 500.000 thùng được ký hợp đồng, sau đó Bộ Năng lượng Mỹ dừng các đợt chào mới. Điều này cho thấy chương trình phụ thuộc trực tiếp vào cấu trúc thị trường tại thời điểm ký hợp đồng.
Bài toán tái lấp đầy khó hơn mốc 2029
DOE dự kiến dầu sẽ bắt đầu quay trở lại SPR vào đầu năm 2027 và hoàn tất vào năm 2029. Nhưng vấn đề lớn nhất là tiền. Quốc hội mới dành 171 triệu USD để mua dầu, trong khi DOE ước tính cần khoảng 20 tỷ USD để khôi phục đầy đủ lượng dự trữ. Khoản được cấp chưa tới 1% nhu cầu ước tính.
Các nghĩa vụ hoàn trả còn biến chính phủ Mỹ thành một người mua dầu lớn trong giai đoạn 2027-2029. Nếu căng thẳng Trung Đông tiếp tục giữ giá dầu cao, Washington có thể phải mua dầu ở mức giá cao với rất ít khả năng trì hoãn.
SPR suy yếu làm mất đi một phần lớp đệm mà thị trường vẫn tính đến khi xảy ra cú sốc nguồn cung. Khi khả năng giải phóng dầu quy mô lớn bị hạn chế, những đợt gián đoạn mới có thể gây biến động giá mạnh hơn.
Rapidan Energy ước tính chỉ khoảng 200 triệu thùng thực sự có thể tiếp cận. Điểm cốt lõi là SPR được xây dựng như một hàng rào an ninh cuối cùng, không phải công cụ quản lý giá thường xuyên. Việc sử dụng kho dự trữ nhiều lần trong khi tốc độ tái bổ sung quá chậm đã làm suy yếu khả năng ứng phó khẩn cấp.
Ba tín hiệu cần theo dõi trong 90 ngày tới
Thứ nhất, Bộ Năng lượng có mở lại chương trình cho vay hay không, trong bối cảnh còn khoảng 38,5 triệu thùng chưa được phân bổ trong hạn mức hiện tại, và backwardation có còn đủ lớn để bù phí hoàn trả hay không.
Thứ hai, Quốc hội có bổ sung ngân sách để thu hẹp khoảng cách giữa 171 triệu USD hiện có và khoảng 20 tỷ USD cần thiết hay không.
Thứ ba, tình hình ở Trung Đông có tiếp tục duy trì backwardation của dầu WTI hay không, vì đây là điều kiện để chương trình cho vay SPR tiếp tục hấp dẫn.
Tóm lại, vấn đề của SPR không nằm ở mốc 2029 trên lịch trình, mà ở khả năng Mỹ có đủ dầu, tiền và hạ tầng để ứng phó với cú sốc tiếp theo. Với 285 triệu thùng trên sổ sách nhưng chỉ khoảng 200 triệu thùng thực sự khả dụng, biên an toàn đã mỏng đi đáng kể. Những quyết định trong 90 ngày tới về cho vay, ngân sách và thị trường dầu sẽ cho thấy khả năng ứng phó của SPR còn được củng cố hay tiếp tục suy yếu.