Vì sao không thể 'cào bằng' bác sĩ chuyên khoa với Tiến sĩ?

Bài học từ kinh nghiệm quốc tế

Cuộc thảo luận xung quanh dự thảo Nghị định thay thế Nghị định số 99/2019/NĐ-CP đang đặt ra một vấn đề nền tảng đối với hệ thống giáo dục đại học: Bộ Y tế đề xuất công nhận các văn bằng đào tạo chuyên sâu sau đại học – như bác sĩ nội trú, bác sĩ chuyên khoa I, II – tương đương với học vị Tiến sĩ khi tính toán tỷ lệ giảng viên cơ hữu.

Việc công nhận tương đương giữa văn bằng chuyên khoa và học vị Tiến sĩ làm xáo trộn trật tự phân tầng của hệ thống trình độ quốc gia?

Ở chiều ngược lại, Bộ Giáo dục và Đào tạo giữ vững lập trường không tiếp thu đề xuất này để bảo đảm sự thống nhất của Khung trình độ quốc gia và khuôn khổ pháp lý hiện hành.

Dưới góc độ quản lý, đây không đơn thuần là tranh luận kỹ thuật về một chỉ tiêu nhân lực, mà là vấn đề nguyên tắc liên quan trực tiếp đến cấu trúc và tính nhất quán của hệ thống trình độ quốc gia.

Hệ thống này được xây dựng nhằm xác định rõ các bậc đào tạo, chuẩn đầu ra và mối quan hệ giữa các loại hình văn bằng. Đây chính là cơ sở pháp lý duy nhất để thực hiện công tác quản lý, kiểm định, công nhận và hội nhập quốc tế.

Kinh nghiệm từ các hệ thống giáo dục đại học tiên tiến trên thế giới đều duy trì ranh giới rạch ròi giữa đào tạo hành nghề chuyên sâu và đào tạo nghiên cứu học thuật.

Tại Hoa Kỳ, châu Âu hay Trung Quốc, văn bằng chuyên khoa y khoa sau đại học được xếp vào nhóm đào tạo nghề nghiệp trình độ cao, phục vụ trực tiếp cho việc cứu người.

Trong khi đó, học vị Tiến sĩ là bậc đào tạo nghiên cứu cao nhất, gắn liền với nhiệm vụ phát triển tri thức và dẫn dắt khoa học.

Dù hai loại hình này luôn song hành và bổ trợ cho nhau, nhưng chúng không bao giờ được hoán đổi hay quy đổi tương đương trong các tiêu chí quản lý giáo dục.

Hệ lụy từ việc làm mờ ranh giới

Việc công nhận tương đương giữa văn bằng chuyên khoa và học vị Tiến sĩ sẽ làm xáo trộn trật tự phân tầng của hệ thống trình độ quốc gia. Khi ranh giới giữa các bậc đào tạo bị xóa nhòa, các chuẩn mực về kiểm định chất lượng và so sánh quốc tế sẽ rơi vào thế khó. Điều này đặc biệt bất lợi khi Việt Nam đang đẩy mạnh hội nhập, tham gia các bảng xếp hạng toàn cầu vốn dựa chặt chẽ trên cấu trúc trình độ đã được chuẩn hóa.

TS. Nguyễn Hữu Sơn - Học viện Cán bộ TP.Hồ Chí Minh

Mặt khác, nếu một lĩnh vực được phép áp dụng cơ chế “tương đương” ngoài khung chuẩn chung, sẽ nảy sinh nguy cơ thiếu thống nhất trong quản lý nhà nước. Các ngành nghề khác hoàn toàn có thể đưa ra yêu cầu tương tự dựa trên đặc thù nghề nghiệp, dẫn đến sự phân mảnh hệ thống và làm suy giảm hiệu lực điều hành của Nhà nước. Trong quản lý công, tính nhất quán là điều kiện tiên quyết để đảm bảo sự công bằng và minh bạch.

Hoàn thiện cơ chế, không "nới chuẩn"

Cần khẳng định, việc không công nhận tương đương không đồng nghĩa với việc phủ nhận giá trị của đội ngũ bác sĩ chuyên khoa. Quản lý nhà nước hiện đại đòi hỏi phải có cơ chế phân loại nhân lực phù hợp với từng chức năng. Nhiều quốc gia đã thiết kế hệ thống tiêu chí riêng cho giảng viên lâm sàng (gắn với năng lực hành nghề và kinh nghiệm thực tiễn) song song với hệ tiêu chí nghiên cứu cho giảng viên học thuật.

Cách tiếp cận này vừa tôn trọng đặc thù ngành y, vừa không phá vỡ cấu trúc quốc gia. Lựa chọn của Bộ GD-ĐT là phù hợp với nguyên tắc quản lý hiện đại. Giải pháp không nằm ở việc “hạ chuẩn”, mà ở việc hoàn thiện cơ chế quản lý tại các trường y dược: Phân định rõ vai trò giảng viên, xây dựng chính sách đãi ngộ xứng đáng và phát triển các chương trình đào tạo kết hợp để đáp ứng yêu cầu dài hạn.

Chỉ khi giữ vững sự thống nhất của hệ thống chuẩn trình độ quốc gia, giáo dục y khoa mới có thể phát triển bền vững và nâng cao vị thế của Việt Nam trong không gian giáo dục quốc tế.

TS. Nguyễn Hữu Sơn Học viện Cán bộ TP.Hồ Chí Minh