Vì sao nắng nóng năm nay đến sớm và gay gắt hơn?

La Nina suy yếu, nắng nóng đến sớm

Ông Nguyễn Văn Hưởng, Trưởng phòng Dự báo thời tiết, Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia cho biết dự báo trên được đưa ra trong bối cảnh hiện tượng ENSO bước vào giai đoạn chuyển pha.

Hiện ENSO ở trạng thái La Nina yếu, với chuẩn sai nhiệt độ mặt nước biển khu vực trung tâm Thái Bình Dương (NINO3.4) vào tuần cuối tháng 2/2026 khoảng -0,6 độ C. Tuy nhiên, các mô hình dự báo cho thấy trong khoảng ba tháng tới, ENSO nhiều khả năng (80-90%) chuyển dần sang trạng thái trung tính; xác suất duy trì La Nina chỉ còn 10-20%.

Mùa hè năm nay được dự báo nắng nóng đến sớm. Ảnh: Tuấn Anh

Từ tháng 6-8/2026, ENSO dự báo tiếp tục duy trì trạng thái trung tính nhưng nghiêng dần về pha nóng, với xác suất chuyển sang El Nino khoảng 35-45%. Từ đầu mùa thu, xu thế trung tính nghiêng nóng sẽ rõ hơn và có khả năng chuyển sang El Nino vào cuối năm nay hoặc đầu năm 2027.

"Diễn biến chuyển pha này được nhận định sẽ làm gia tăng tính bất định các hiện tượng thời tiết cực đoan trên phạm vi toàn cầu cũng như khu vực", ông Hưởng nhận định.

Ông Hưởng cho biết thêm, khi ENSO nghiêng về pha nóng từ nửa cuối năm, gió tín phong trên Thái Bình Dương có xu hướng suy yếu, phân bố đối lưu thay đổi, làm gia tăng xác suất xuất hiện các đợt nắng nóng kéo dài và cực đoan hơn tại khu vực nhiệt đới, trong đó có Việt Nam. Đồng thời, mưa ở một số khu vực Đông Nam Á, đặc biệt là phía Nam nước ta vào cuối năm, có thể thấp hơn trung bình nhiều năm.

Đối với Việt Nam, trong điều kiện ENSO chuyển pha và nghiêng nóng cùng với tác động của biến đổi khí hậu, nắng nóng năm 2026 được dự báo có khả năng xuất hiện sớm, kéo dài hơn và gia tăng về cường độ so với trung bình nhiều năm, thậm chí gay gắt hơn so với năm 2025.

Theo ông Hưởng, tháng 3/2026, nắng nóng tiếp tục xảy ra trên diện rộng tại miền Đông Nam Bộ; khu vực Tây Bắc Bộ có thể xuất hiện nắng nóng cục bộ. Sang tháng 4, nắng nóng gia tăng cường độ và mở rộng sang Tây Nguyên, miền Tây Nam Bộ; khu vực từ Thanh Hóa đến Huế bắt đầu xuất hiện các đợt nắng nóng. Từ cuối tháng 5, nắng nóng mở rộng dần ra toàn khu vực Bắc Bộ và Trung Bộ, cường độ tăng mạnh và duy trì cao điểm trong các tháng 6–8/2026.

Trước những biến động khó lường của thời tiết, các chuyên gia khuyến cáo người dân cần thường xuyên cập nhật các bản tin dự báo ngắn hạn (1-3 ngày) để chủ động phòng tránh các hiện tượng nguy hiểm như dông lốc, sét hay mưa đá. Bên cạnh đó, chính quyền địa phương cần tăng cường các biện pháp cảnh báo sớm, đảm bảo an toàn cho sản xuất và sinh hoạt.

Cảnh báo dông lốc xuất hiện nhiều hơn trong giai đoạn chuyển mùa

Về hoạt động bão trên Biển Đông, giai đoạn từ tháng 3 đến tháng 7 được dự báo ở mức tương đương trung bình nhiều năm. Song từ tháng 8 đến cuối năm, số lượng bão và áp thấp nhiệt đới có thể thấp hơn trung bình.

Song trong điều kiện nhiệt độ mặt nước biển cao và Enso nghiêng nóng, nguy cơ xuất hiện các cơn bão mạnh, diễn biến nhanh và quỹ đạo phức tạp vẫn cần được đặc biệt lưu ý. Bên cạnh đó, hiện tượng thời tiết cực đoan như dông, lốc, sét và mưa lớn cục bộ có thể xuất hiện nhiều hơn trong các giai đoạn chuyển mùa của năm 2026.

TS Trương Bá Kiên, Phó giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Khí hậu thuộc Viện Khoa học Khí tượng thủy văn, môi trường và biển đánh giá, mùa đông năm nay chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố khí hậu quy mô lớn.

Trong đó, sự biến động của hệ thống hoàn lưu khí quyển ở Bắc bán cầu là một trong những nguyên nhân chính ảnh hưởng đến mùa đông năm nay.

Bên cạnh đó xoáy cực, vòng gió mạnh bao quanh Bắc Cực có nhiệm vụ giữ khối không khí lạnh ở vùng cực đã bị suy yếu và biến dạng do hiện tượng nóng lên đột ngột ở tầng bình lưu.

Điều này cũng khiến đường đi của các khối không khí lạnh không còn ổn định như bình thường.

Sự thay đổi này làm cho các khối khí lạnh không di chuyển theo quỹ đạo quen thuộc từ Siberia xuống Đông Á. Thay vào đó, trong mùa đông vừa qua nhiều đợt không khí lạnh mạnh lại tràn sâu xuống Bắc Mỹ, gây ra các đợt rét cực đoan và bão tuyết tại khu vực này.

Tại khu vực Á, Âu và Tây Thái Bình Dương, sự xuất hiện của các khối áp cao đã làm lệch hướng dòng khí lạnh từ Siberia xuống phía Nam. Do đó Đông Á và Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam, ít chịu ảnh hưởng của những đợt rét kéo dài.

TS Trương Bá Kiên đánh giá, mùa đông năm nay hiện tượng Enso đang ở trạng thái La Nina yếu và có xu hướng chuyển dần sang trung tính. Trạng thái này khiến hoàn lưu khí quyển trong khu vực không thuận lợi cho các đợt không khí lạnh mạnh kéo dài.

Tô Hội