Vì sao Nga trở thành một trong những nước bán vàng nhiều nhất thế giới?

Vàng được trưng bày tại nhà máy Shchyolkovo của tập đoàn kim loại quý Yuzhuralzoloto, Nga. Ảnh: TASS/TTXVN

Gần đây, Ngân hàng Trung ương Nga cho biết lượng vàng dự trữ của nước này là 2.282 tấn tính đến đầu tháng 7. Con số này giảm khoảng 43,5 tấn so với đầu năm 2026.

Điều đó đồng nghĩa lượng vàng dự trữ của Nga hiện ở mức thấp nhất kể từ trước khi chiến dịch quân sự đặc biệt của Nga tại Ukraine bắt đầu vào tháng 2/2022.

Giá vàng đạt mức cao kỷ lục hồi đầu năm nay khi giá trung bình khoảng 4.800 USD/ounce trong 4 tháng đầu năm, rồi giảm xuống mức hiện tại khoảng 4.000 USD/ounce. Nga có thể đã thu về hơn 5 tỷ USD khi bán số vàng nói trên.

Các vấn đề ngân sách

Ngân sách Nga chịu sức ép nghiêm trọng trong những năm gần đây do chi tiêu quốc phòng tăng mạnh nhằm tài trợ cho chiến dịch quân sự tại Ukraine.

Đầu năm nay, Bộ Tài chính Nga đã cảnh báo nội các trong một bức thư rằng khoản chi vượt dự toán cho chiến sự sẽ ít nhất lên tới 28 tỷ USD trong năm 2026, đồng thời dự kiến tiếp tục vượt mức trong các năm 2027 và 2028. Chi tiêu quốc phòng của Nga đã tăng hơn gấp 4 lần kể từ năm 2021. Năm 2025, khoản chi này đạt khoảng 16.000 tỷ ruble.

Ông Chris Weafer, nhà phân tích tài chính tại Moskva thuộc công ty tư vấn Macro-Advisory, cho rằng dù việc Nga bán vàng là đáng chú ý, nhưng đây không phải là hành động bán tháo. Ông nói: “Đây là một tình huống đặc biệt, nhưng là một xu hướng tương đối bình thường. Điều này không có nghĩa là Nga đang phá sản, cạn tiền, không còn gì khác và phải bán cả những tài sản quý giá cuối cùng của mình”.

Lượng vàng Nga bán ra chủ yếu do Bộ Tài chính nước này thực hiện thông qua Quỹ Phúc lợi quốc gia (NWF), thay vì Ngân hàng Trung ương Nga.

Từ đầu năm 2022, vàng là một trong những tài sản mà Quỹ Phúc lợi Quốc gia có thể mua, bởi trái phiếu kho bạc Mỹ và trái phiếu chính phủ Đức không còn có thể tiếp cận do các lệnh trừng phạt sau khi chiến dịch quân sự đặc biệt tại Ukraine bắt đầu.

Ông Weafer chỉ ra rằng vàng đã trở thành một thành phần thanh khoản quan trọng của quỹ này. Theo ông, đây chính là mục đích của quỹ phúc lợi quốc gia: được bán ra khi cần nguồn vốn, đặc biệt trong những thời điểm khó khăn. Ông nhận định: “Ở góc độ đó, có thể nói quỹ này đang thực hiện đúng chức năng của mình”.

Việc bán vàng của Quỹ Phúc lợi Quốc gia nhằm bổ sung cho các tài sản thanh khoản. Ông Weafer ước tính quỹ này có giá trị khoảng 150 tỷ USD, trong đó khoảng 50 tỷ USD được xem là tài sản thanh khoản.

Một yếu tố quan trọng khác cần tính đến là Nga là một trong những quốc gia sản xuất vàng lớn nhất thế giới, vì vậy có thể nhanh chóng bổ sung lượng vàng đã bán bằng cách mua từ các nhà sản xuất trong nước. Nga hiện có lượng vàng dự trữ lớn thứ năm thế giới, tương đương với Trung Quốc, Pháp và Italy, nhưng thấp hơn đáng kể so với hai nước đứng đầu là Đức và Mỹ.

Theo các chuyên gia, điều này mang lại cho Nga một “vùng đệm” đáng kể. Khi lo ngại về các lệnh trừng phạt, Nga đã phân bổ một phần tiền để mua vàng từ các nhà sản xuất trong nước.

Chi tiền cho chiến sự trong tương lai gần

Việc Nga trở thành một trong những nước bán vàng lớn nhất thế giới tiếp tục đặt ra câu hỏi về tình trạng thâm hụt ngân sách của nước này cũng như mức độ ổn định của nền kinh tế.

Theo số liệu mới đây của chính phủ Nga, chi tiêu ngân sách liên bang và mức thâm hụt ngân sách của nước này có thể vượt kế hoạch chính thức hơn 1.000 tỷ ruble trong năm 2026. Thâm hụt ngân sách hiện được dự báo ở mức tương đương 1,6% GDP trong năm 2026, tương đương khoảng 40 tỷ USD, và có thể tiếp tục tăng.

Tuy nhiên, nguồn thu được cải thiện từ dầu mỏ và khí đốt, nhờ giá dầu tăng do cuộc chiến tại Iran, đã giúp Nga bù đắp những khó khăn ngân sách trong năm 2026.

Theo các chuyên gia, mọi vấn đề cuối cùng đều phụ thuộc vào giá dầu và nguồn thu mà Nga nhận được từ dầu khí.

Các chuyên gia đánh giá rằng dù nền kinh tế Nga hiện gặp những khó khăn rõ ràng, nhưng nước này vẫn có thể tiếp tục tài trợ cho cuộc chiến trong tương lai gần bằng cách cắt giảm chi tiêu ngoài quốc phòng.

Ngay cả khi thâm hụt tiếp tục ở mức hiện nay, Nga vẫn có thể tìm ra nguồn tiền và thực sự sẽ không rơi vào khủng hoảng tài chính hoặc mất vị thế địa chính trị trong 12-24 tháng tới.

Tuy nhiên, các chuyên gia cũng chỉ ra những tổn hại dài hạn rõ ràng đối với nền kinh tế Nga và những vấn đề có thể phát sinh trong tương lai.

Theo các chuyên gia, hiện có bất đồng giữa những người chịu trách nhiệm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và Điện Kremlin. Thông điệp của nhóm này là cách tiếp cận hiện nay không thể duy trì lâu dài nếu muốn nền kinh tế quay trở lại quỹ đạo bình thường hơn sau khi hòa bình được lập lại.