Vì sao nhiều doanh nghiệp tiếp cận vốn xanh bất thành?

Doanh nghiệp nhỏ đứng ngoài dòng chảy vốn xanh

Tại Hội thảo "Nâng cao hiệu quả dòng vốn tín dụng xanh, động lực cho tăng trưởng kinh tế" do Báo Lao Động tổ chức chiều 23/6, TS. Bùi Thanh Minh - Phó Giám đốc chuyên môn Văn phòng Ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV) - cho biết một trong những vấn đề nổi cộm hiện nay là khả năng tiếp cận tín dụng của doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME).

Theo ông Minh, gần 80% doanh nghiệp nhỏ và vừa chưa từng có lịch sử tiếp cận tín dụng ngân hàng. Khó khăn càng lớn hơn khi doanh nghiệp muốn tiếp cận nguồn vốn xanh. Khác với tín dụng thông thường, tín dụng xanh đòi hỏi doanh nghiệp phải đáp ứng nhiều tiêu chuẩn về môi trường, quản trị và phát triển bền vững.

Từ việc chuẩn hóa dữ liệu, xây dựng hệ thống quản trị, hoàn thiện quy trình vận hành đến đáp ứng các tiêu chí xác định dự án “xanh”, tất cả đều cần nguồn lực đầu tư đáng kể.

TS. Bùi Thanh Minh phát biểu tại hội thảo.

“Muốn tiếp cận được tín dụng xanh, doanh nghiệp phải chuyển đổi mô hình sản xuất, xây dựng dữ liệu và hoàn thiện quy trình quản trị. Nhưng để thực hiện được những thay đổi đó lại cần vốn đầu tư ban đầu. Đây là khó khăn kép đối với khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa”, ông Minh nhận định.

Theo ông Minh, mặc dù tốc độ tăng trưởng tín dụng xanh đang rất tích cực nhưng phần lớn nguồn vốn vẫn tập trung vào các dự án nông nghiệp quy mô lớn và năng lượng tái tạo - những lĩnh vực có mô hình hoạt động rõ ràng, dễ thẩm định hơn. Trong khi đó, doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn đứng ngoài dòng chảy này.

Ông Minh dẫn chứng trường hợp doanh nghiệp nuôi thủy sản trên biển tại Quảng Ninh với mô hình sản xuất hiện đại và tiềm năng phát triển lớn. Tuy nhiên, khi tiếp cận ngân hàng, nhiều doanh nghiệp không thể vượt qua yêu cầu về tài sản bảo đảm.

Tài sản của họ nằm trên biển, trong khi quyền sử dụng mặt biển và không gian biển chưa có cơ chế xác lập đầy đủ.

Theo ông Minh, điều đáng lo hiện nay không phải là thiếu chính sách mà là làm thế nào để chính sách thực sự đi vào cuộc sống. Ông cho rằng, cần làm rõ vai trò của Nhà nước trong việc hỗ trợ doanh nghiệp, thay vì đặt toàn bộ trách nhiệm lên hệ thống ngân hàng thương mại.

Hoàn thiện thể chế để khơi thông dòng vốn xanh

Thực tế cho thấy, hệ thống ngân hàng đang có những bước chuyển mạnh mẽ trong lĩnh vực tài chính xanh. Bà Hà Thu Giang - Vụ trưởng Vụ Tín dụng các ngành kinh tế, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam - cho biết, đến nay đã có 82 tổ chức tín dụng triển khai cấp tín dụng xanh với tổng dư nợ đạt trên 828.000 tỷ đồng, tăng gấp 4,6 lần so với năm 2017. Tốc độ tăng trưởng bình quân của tín dụng xanh trong giai đoạn 2017-2025 đạt trên 20% mỗi năm.

Bà Hà Thu Giang cho rằng, phát triển tín dụng xanh còn gặp rào cản.

Dư nợ tín dụng xanh hiện tập trung chủ yếu vào lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản và bảo tồn đa dạng sinh học với tỷ trọng trên 32%, tiếp theo là năng lượng xanh với hơn 30%. Đồng thời, dư nợ được đánh giá rủi ro môi trường và xã hội đã vượt 5,7 triệu tỷ đồng, chiếm hơn 30% tổng dư nợ của nền kinh tế.

Tuy nhiên, bà Giang cũng thẳng thắn nhìn nhận nhiều rào cản vẫn đang cản trở sự phát triển của tín dụng xanh. Trước hết là việc hệ thống tiêu chí xác định dự án xanh, dự án kinh tế tuần hoàn và các chuẩn mực ESG vẫn chưa hoàn thiện, gây khó cho cả ngân hàng lẫn doanh nghiệp trong quá trình thẩm định và tiếp cận vốn.

Tốc độ tăng trưởng tín dụng xanh giai đoạn 2017-2025 bình quân đạt trên 20% mỗi năm.

Theo ông Nguyễn Hồng Quang - Phó Cục trưởng Cục Môi trường - Bộ Nông nghiệp và Môi trường, phát triển tín dụng xanh là lĩnh vực mới, có tính liên ngành cao và đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý. Thời gian tới, cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật về bảo vệ môi trường, xây dựng lộ trình cụ thể về tín dụng xanh và hướng dẫn các tổ chức tín dụng lồng ghép tiêu chí môi trường vào hoạt động cấp vốn.

Các bộ, ngành cũng cần phối hợp rà soát, cập nhật danh mục phân loại xanh, đồng thời hình thành cơ chế điều phối liên ngành về tín dụng xanh và tài chính xanh nhằm đảm bảo tính thống nhất trong hoạch định và thực thi chính sách.