Vì sao nhóm 1% siêu giàu thường nhận lương 1 USD?

Tài sản của Mark Zuckerberg vẫn tăng thêm 100 tỷ USD trong năm 2024 dù ông chỉ nhận 1 USD tiền lương. Ảnh: @zuck/Instagram.

Năm 2024, Mark Zuckerberg chỉ nhận đúng 1 USD tiền lương tại Meta. Thông tin này từng khiến nhiều người ngạc nhiên, thậm chí khó tin, khi người đứng đầu một tập đoàn công nghệ trị giá hàng nghìn tỷ USD lại có mức thu nhập thấp đến vậy. Nhưng với giới siêu giàu, đây không phải chuyện lạ, mà là một lựa chọn có tính toán.

Theo Ray Madoff, giáo sư luật tại Đại học Boston College (Mỹ), hiện tượng "tỷ phú lương 1 USD" không xuất phát từ sự khiêm tốn hay tượng trưng, mà phản ánh cách hệ thống thuế Mỹ vận hành trong nhiều thập kỷ qua, theo Japan Today.

Vì sao người siêu giàu tránh nhận lương?

Trong hệ thống thuế Mỹ, tiền lương là loại thu nhập bị đánh thuế nặng nhất vì phải chịu cả thuế thu nhập lẫn thuế an sinh xã hội. Một người lao động tự do kiếm được khoảng 60.000 USD/năm có thể phải đóng hơn 13.000 USD tiền thuế. Những người có thu nhập vài trăm nghìn USD từ tiền lương có thể mất tới 30-50% thu nhập cho các loại thuế và khoản khấu trừ bắt buộc.

Chính vì vậy, theo Ray Madoff, bước đầu tiên để giảm thuế của người giàu là không nhận tiền dưới dạng lương.

Elon Musk nhận 0 USD lương từ Tesla. Jeff Bezos nhận hơn 80.000 USD/năm, mức thu nhập đủ thấp để từng được hưởng tín dụng thuế dành cho gia đình có con nhỏ. Warren Buffett, một trong những tỷ phú nổi tiếng nhất thế giới, cũng chỉ nhận khoảng 100.000 USD/năm từ lương và thưởng.

Điều này không có nghĩa họ từ bỏ thu nhập. Phần lớn tiền của họ đến từ giá trị cổ phiếu tăng lên theo thời gian.

Elon Musk không nhận bất kỳ đồng lương nào từ công ty. Ảnh: Reuters.

Trong năm 2024, tài sản của Jeff Bezos tăng thêm khoảng 80 tỷ USD, Mark Zuckerberg tăng hơn 100 tỷ USD và Elon Musk tăng hơn 200 tỷ USD. Những khoản tăng này không bị đánh thuế vì họ chưa bán cổ phiếu, và theo luật hiện hành, tài sản tăng giá trên giấy tờ không được coi là thu nhập chịu thuế.

Sự thay đổi trong luật tài chính từ đầu thập niên 1980 đã tạo điều kiện cho cách làm này. Trước đây, doanh nghiệp chủ yếu chia lợi nhuận cho cổ đông bằng cổ tức, và cổ tức bị đánh thuế cao. Từ năm 1982, các công ty được phép mua lại cổ phiếu của chính mình.

Việc này làm giá cổ phiếu tăng lên thay vì phải trả tiền mặt cho cổ đông, giúp người nắm giữ cổ phiếu trở nên giàu hơn mà không cần nhận khoản thu nhập chịu thuế nào.

Khi cần tiền để chi tiêu, người siêu giàu thường không bán cổ phiếu mà dùng cổ phiếu làm tài sản thế chấp để vay tiền. Các khoản vay này không bị đánh thuế, lãi suất thấp và thường được bù đắp dễ dàng bởi đà tăng giá của cổ phiếu.

Khi đến hạn trả nợ, họ tiếp tục vay khoản khác để trả khoản cũ, qua đó sử dụng tài sản mà không cần biến nó thành thu nhập chịu thuế.

Gánh nặng thuộc về ai?

Trên lý thuyết, thuế thừa kế được thiết kế để ngăn việc tài sản tập trung quá nhiều vào tay một số ít gia đình. Tại Mỹ, thuế này có mức danh nghĩa lên tới 40% đối với phần tài sản chuyển giao vượt ngưỡng khoảng 15 triệu USD. Tuy nhiên, theo Ray Madoff, thuế thừa kế ngày nay gần như không còn phát huy vai trò ban đầu.

Trong nhiều thập kỷ qua, các chiến dịch vận động chính trị đã khiến công chúng tin rằng thuế thừa kế là "thuế tử thần", gây hại cho nông trại và doanh nghiệp gia đình.

Trên thực tế, luật thuế có nhiều cơ chế bảo vệ các mô hình này, và phần lớn người dân chưa bao giờ thuộc diện phải đóng thuế thừa kế. Dù vậy, suốt hơn 35 năm, Quốc hội Mỹ hầu như không đưa ra cải cách đáng kể nào để bịt các kẽ hở.

Bill Gates nằm trong số tỷ phú giàu nhất nước Mỹ. Ảnh: Bloomberg.

Hệ quả là dù 1% người giàu nhất nước Mỹ đang sở hữu khoảng 50.000 tỷ USD tài sản, tổng số tiền thu được từ thuế thừa kế trong năm 2024 chỉ khoảng 30 tỷ USD - một con số mà theo Ray Madoff, tương đương mức tài sản mà Elon Musk có thể kiếm được hoặc mất đi chỉ trong một ngày.

Trong khi đó, gánh nặng thuế thực sự lại rơi vào những người có thu nhập cao từ lao động như bác sĩ, quản lý, giám đốc điều hành, cùng với người lao động phổ thông. Nhiều người trong số này phải đóng tới gần một nửa thu nhập cho thuế và các khoản khấu trừ bắt buộc.

Các số liệu phổ biến thường cho rằng 1% người giàu nhất đang đóng phần lớn thuế thu nhập. Tuy nhiên, Ray Madoff chỉ ra rằng nhóm "1%" này là những người có thu nhập cao, không phải những người sở hữu khối tài sản lớn nhất. Những người siêu giàu thực sự lại không sống bằng tiền lương chịu thuế, và vì vậy họ cũng có thể nằm trong nhóm không phải đóng thuế thu nhập.

Hiện nay, khoảng 30% tổng tài sản của Mỹ nằm trong tay 1% người giàu nhất, nhưng luật hiện hành không đưa ra bất kỳ cam kết rõ ràng nào rằng khối tài sản này sẽ từng phải chịu thuế tương xứng.

Hoàng Hoàng