Vì sao rau muống từng bị cấm trồng tại Mỹ, bị gọi là 'cỏ dại độc hại'?

Với người Việt Nam, rau muống là loại rau quen thuộc nhất, thân thương nhất và được yêu thích nhất, nhưng nó lại có số phận đầy thăng trầm tại nước Mỹ. Chính quyền Mỹ từng đưa rau muống vào danh sách những loài thực vật bị cấm ngặt nghèo. Thậm chí, việc buôn bán hay trồng trọt loại rau này từng bị coi là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng ở nhiều tiểu bang.

Rau muốn là nguyên liệu nấu ăn ngon nhưng lại từng bị cấm tại Mỹ. (Ảnh: Ohmyfood)

Lịch sử thăng trầm của rau muống tại Mỹ

Rau muống được cho là theo chân các cộng đồng di cư từ Đông Nam Á và Trung Quốc đến Mỹ vào khoảng nửa sau thế kỷ 20. Ban đầu, nó chỉ là một loại cây trồng nhỏ lẻ trong các khu vườn gia đình hoặc các cộng đồng nhập cư tự cung tự cấp để vơi đi nỗi nhớ quê hương.

Bước ngoặt xảy ra khi rau muống bắt đầu thoát ra khỏi các khu vườn kiểm soát và phát tán vào hệ thống sông ngòi, kênh rạch tự nhiên, đặc biệt là tại bang Florida. Với khí hậu cận nhiệt đới nóng ẩm tương đồng với Đông Nam Á, rau muống phát triển bùng nổ, tạo thành những thảm thực vật khổng lồ làm tắc nghẽn dòng chảy và tiêu diệt các loài cây bản địa.

Đến năm 1973, bang Florida chính thức đưa rau muống vào danh sách thực vật bị cấm. Năm 1983, Chính phủ Liên bang Hoa Kỳ tiến một bước xa hơn khi xếp rau muống vào nhóm "Cỏ dại độc hại liên bang" (Federal Noxious Weed). Điều này đồng nghĩa với việc rau muống bị cấm vận chuyển, buôn bán và trồng trọt trên toàn lãnh thổ nước Mỹ trừ khi có giấy phép đặc biệt từ Bộ Nông nghiệp (USDA).

Thời kỳ này, việc trồng một luống rau muống sau nhà có thể dẫn đến những án phạt hành chính nặng nề hoặc thậm chí bị tịch thu toàn bộ cây trồng.

Tốc độ sinh trưởng nhanh lấn át thực vật bản địa, rau muống từng được nước Mỹ xếp vào loài cỏ dại. (Ảnh: Dreamy)

Trong suốt những năm 1990 và đầu thập niên 2000, cuộc chiến pháp lý quanh rau muống trở nên căng thẳng. Đối với nhiều cộng đồng gốc Á tại Mỹ, rau muống không phải là cỏ dại mà là thực phẩm thiết yếu. Nhu cầu tiêu thụ quá lớn trong khi nguồn cung bị cấm đã dẫn đến sự hình thành của "thị trường đen".

Nhiều tổ chức cộng đồng và các chủ trang trại gốc Á bắt đầu vận động hành lang, gửi đơn kiến nghị lên chính quyền các bang. Nhờ những nỗ lực vận động kiên trì, một số bang bắt đầu thay đổi luật lệ. Texas là bang tiên phong nới lỏng quy định vào năm 2005, cho phép người dân mua rau muống tại siêu thị nhưng việc trồng trọt vẫn phải đăng ký. Florida, bang từng kiểm soát gay gắt nhất, cũng cho phép canh tác rau muống thương mại từ năm 2013 nhưng dưới sự giám sát cực kỳ chặt chẽ của các cơ quan nông nghiệp.

3 lý do khiến rau muống bị dè chừng tại Mỹ

Sự hắt hủi này không đến từ hương vị hay giá trị dinh dưỡng, mà xuất phát từ những lo ngại sâu sắc về an ninh môi trường và kinh tế. Loại rau lá xanh trở thành từng bị coi là "kẻ thù" tại nước Mỹ vì 3 nguyên nhân chính dưới đây.

Đặc tính xâm lấn mạnh mẽ

Lý do hàng đầu và quan trọng nhất khiến rau muống bị đưa vào "danh sách đen" chính là khả năng sinh trưởng và phát tán ở mức đáng kinh ngạc. Với thân rỗng và khả năng nổi trên mặt nước, rau muống có thể nhanh chóng tạo thành những thảm thực vật khổng lồ, dày đặc bao phủ toàn bộ bề mặt các ao, hồ và kênh rạch.

Rau muống dễ dàng lấp đầy ao, sông, suối nếu có điều kiện sinh trưởng phù hợp. (Ảnh: iStock)

Sự che phủ này ngăn chặn ánh sáng mặt trời chiếu xuống tầng nước sâu, làm gián đoạn quá trình quang hợp của các loài tảo và thực vật thủy sinh bản địa. Khi các loài thực vật này chết đi, hàm lượng oxy trong nước sụt giảm nghiêm trọng, dẫn đến tình trạng cá và các sinh vật thủy sinh khác bị ngạt.

Không dừng lại ở đó, tốc độ phát triển của rau muống nhanh đến mức nó có thể làm thay đổi hoàn toàn cấu trúc của một hệ sinh thái nước ngọt chỉ trong một thời gian ngắn. Đối với các nhà quản lý môi trường Mỹ, rau muống không phải là thực phẩm, mà là một "chiến binh" xâm lược đe dọa sự đa dạng sinh học của các vùng đất ngập nước.

Tác động tiêu cực đến hạ tầng

Bên cạnh những thiệt hại về môi trường, rau muống còn gây ra những rắc rối lớn về mặt kỹ thuật và kinh tế cho hệ thống hạ tầng tại Mỹ. Tại các tiểu bang có hệ thống kênh mương chằng chịt phục vụ nông nghiệp và thoát lũ, sự xuất hiện của rau muống là cơn ác mộng thực sự.

Những thảm rau muống đan xen chặt chẽ vào nhau tạo thành những rào cản tự nhiên, làm chậm dòng chảy và gây tắc nghẽn các hệ thống cống rãnh. Trong mùa mưa bão, tình trạng này làm tăng nguy cơ ngập lụt cục bộ, gây thiệt hại nghiêm trọng cho nhà cửa và cây trồng xung quanh.

Ngoài ra, rau muống còn là kẻ thù của giao thông đường thủy nội địa. Những thân rau dài, dẻo dai dễ dàng quấn chặt vào chân vịt của tàu thuyền, làm hỏng động cơ và gây nguy hiểm cho người điều khiển. Việc nạo vét và tiêu diệt rau muống để khơi thông dòng chảy tiêu tốn rất nhiều ngân sách mỗi năm.

Ăn rau muống không rõ nguồn gốc cũng có thể gây nhiều nguy hại cho sức khỏe. (Ảnh iStock)

Nguy cơ sức khỏe

Một lý do khác khiến các cơ quan y tế và nông nghiệp Mỹ lo ngại chính là khả năng hấp thụ kim loại nặng và các chất độc hại từ môi trường của rau muống. Rau muống có đặc tính sinh học là hấp thụ rất mạnh các chất từ nguồn nước mà nó sinh sống.

Khi người dân tự ý thu hái rau muống mọc dại để ăn, họ đối mặt với nguy cơ ngộ độc thực phẩm tích tụ lâu dài. Khác với quy trình kiểm soát nông sản nghiêm ngặt tại các trang trại được cấp phép, rau muống mọc ngoài kiểm soát không đảm bảo được bất kỳ tiêu chuẩn an toàn vệ sinh thực phẩm nào.

Hơn nữa, rau muống còn là vật chủ trung gian của một số loại ký sinh trùng đường ruột như sán lá gan lớn nếu không được nấu chín kỹ. Để bảo vệ sức khỏe cộng đồng và tránh những rủi ro pháp lý liên quan đến ngộ độc thực phẩm, các quy định cấm đoán được duy trì trong một thời gian dài.