Vì sao sân bóng huyền thoại của World Cup 2026 liên tục gặp sự cố?

Azteca là sân vận động duy nhất từng tổ chức 3 kỳ World Cup nam. Ảnh: ProtoplasmaKid/Wikipedia.

Sáng 6/7, trận đấu vòng 16 đội giữa Mexico và Anh tại sân Azteca đã không thể diễn ra đúng kế hoạch. Liên đoàn Bóng đá Thế giới (FIFA) xác nhận trận đấu bị lùi lại một giờ do mưa giông lớn và nguy cơ sét đánh tại khu vực thành phố Mexico (thủ đô của Mexico).

Theo Reuters, sau sự cố tương tự ở trận Mexico - Ecuador ngày 1/7, đây là lần thứ hai công tác vận hành tại sân vận động này bị gián đoạn do thời tiết. Những diễn biến này đưa biểu tượng kiến trúc của Mexico vào tâm điểm chú ý về năng lực đáp ứng các tiêu chuẩn an toàn hiện đại.

Sức ép sau đợt cải tạo

Azteca là một trong những sân vận động nổi tiếng nhất thế giới. Công trình khánh thành năm 1966, từng tổ chức các trận đấu ở World Cup 1970 và 1986. Với World Cup 2026, sân trở thành địa điểm đầu tiên góp mặt ở 3 kỳ World Cup nam. Reuters cho biết sân được cải tạo để phục vụ giải đấu, trong đó có các hạng mục liên quan đến khu vực khán giả, hệ thống kỹ thuật và yêu cầu tổ chức của FIFA.

Sau quá trình cải tạo, sân mở cửa trở lại bằng trận giao hữu giữa Mexico và Bồ Đào Nha ngày 28/3. Tuy nhiên, sự cố nghiêm trọng đã xảy ra ngay trước trận đấu khi một khán giả tử vong do rơi từ khu vực phòng VIP (box suite). Sau đó, The Athletic phản ánh thêm về vấn đề mặt sàn bê tông tại một số khu vực chưa phẳng, trong khi hệ thống an ninh và quy trình kiểm soát khán giả còn bất cập.

Sân vận động Azteca trong quá trình cải tạo. Ảnh: Daniel Cardenas/Anadolu.

Trước thời điểm World Cup diễn ra, quá trình cải tạo Azteca cũng từng bị các tổ chức lao động quốc tế gọi tên.

Tháng 3/2025, Building and Wood Workers’ International cáo buộc FIFA không cho đại diện của tổ chức này vào kiểm tra điều kiện lao động tại công trường cải tạo. Sau đó, FIFA cho biết quá trình xây dựng tại sân do địa phương quản lý và quyền lợi người lao động được theo dõi cùng các bên liên quan tại Mexico.

Yếu tố thời tiết là một phần khác của bài toán tổ chức. Thành phố Mexico nằm ở độ cao hơn 2.200 m so với mực nước biển và thường có mưa lớn vào mùa hè. Khi nguy cơ sét xuất hiện quanh sân, ban tổ chức phải lùi giờ thi đấu để đảm bảo an toàn.

Thiết kế gắn với thương mại

Lịch sử hình thành sân vận động Azteca gắn liền với tham vọng của Emilio Azcárraga, chủ sở hữu câu lạc bộ América, nhằm tối đa hóa lợi nhuận từ thị trường thể thao truyền hình đang phát triển.

Cuốn sách Spectacular Mexico: Design in the 1968 Olympics (Tạm dịch: Mexico ngoạn mục: Thiết kế, tuyên truyền và Thế vận hội năm 1968) của Luis M. Castanẽda ghi nhận dự án này được xem là yếu tố quyết định để Mexico giành quyền đăng cai World Cup 1970. Kiến trúc sư Pedro Ramírez Vázquez và Rafael Mijares đã giành chiến thắng trong cuộc thi thiết kế với phương án chú trọng vào tính sinh lời từ các phòng VIP.

Sách Spectacular Mexico: Design in the 1968 Olympics (Tạm dịch: Mexico ngoạn mục: Thiết kế, tuyên truyền và Thế vận hội năm 1968) của Luis M. Castanẽda.

Việc đưa các phòng VIP vào thiết kế là một điểm mới hoàn toàn trong kiến trúc thể thao tại Mexico thời bấy giờ. Mục tiêu ban đầu của việc này là bán trước các chỗ ngồi hạng sang để huy động vốn xây dựng công trình. Tuy nhiên, quá trình bán các phòng này gặp nhiều khó khăn, tài chính từng là vấn đề đe dọa đến tiến độ xây dựng của sân vận động.

Sách chỉ ra thiết kế của sân nhận về nhiều ý kiến trái chiều liên quan đến vấn đề giai cấp xã hội. Các phòng VIP được thiết kế tách biệt hoàn toàn về lối đi và trải nghiệm, tạo ra một sự phân chia rõ rệt ngay bên trong không gian công cộng.

Tác giả Luis M. Castanẽda nhận định: "Thiết lập trong một sân vận động thể thao sự khác biệt giữa các giai cấp, cung cấp những không gian hoàn toàn khác biệt cho người 'rất giàu' và người 'rất nghèo'".

Về mặt kỹ thuật, các kiến trúc sư đã quyết định sử dụng mái che bằng nhôm thay vì bê tông để giảm trọng lượng và chi phí. Luis Castanẽda cho rằng nếu dùng mái bê tông, sân vận động sẽ cần một hệ khung đỡ khổng lồ, làm tăng đáng kể độ phức tạp của công trình. Việc thi công ở độ cao tương đương với các tòa tháp của Nhà thờ thành phố Mexico được đánh giá là một thử thách lớn về kỹ thuật và an toàn lao động vào thời điểm đó.

Kể từ khi khánh thành vào ngày 29/5/1966, sân Azteca đã trở thành địa điểm tổ chức của 3 kỳ World Cup (1970, 1986, 2026), một tiền lệ chưa từng có trong lịch sử bóng đá. Sân đã chứng kiến những khoảnh khắc lịch sử của Pelé và Diego Maradona, đồng thời là nơi tổ chức nhiều sự kiện văn hóa, tôn giáo và chính trị lớn của Mexico.