Vì sao tầng 13 'mất tích' trên bảng số thang máy hay các tòa nhà cao tầng?
Lý do tại sao tầng 13 thường bị bỏ qua trong các tòa nhà cao tầng và thang máy liên quan đến tâm lý và văn hóa thay vì khoa học.
Tóm tắt chính:
Bản chất hiện tượng: Việc không có nút bấm hay nhãn "tầng 13" là phương án đánh số nhằm tránh con số mang ý niệm kiêng kỵ trong tâm lý người tiêu dùng.
Nguồn gốc tâm lý: Nỗi sợ con số 13 (triskaidekaphobia) xuất phát từ truyền thuyết phương Tây, sơ suất sai sót văn bản cổ đại cũng như xu hướng tâm lý gắn liền với giai đoạn phát triển nhà cao tầng tại Mỹ.
Hiện thực và khoa học: Nhiều quốc gia Đông Á cũng có tập quán né tránh số 4 dù chưa có bất kỳ bằng chứng khoa học nào.
Trong một số tòa nhà cao tầng, bảng điều khiển thang máy ngay sau tầng 12 thường là tầng 14, hoặc tầng 12 được nối tiếp bằng tầng 12A, 12B. Sự biến mất của con số 13 trên hệ thống nút bấm hoàn toàn không phải do lỗi thi công hay sơ suất. Về mặt kết cấu, sàn nhà nằm giữa tầng 12 và tầng 14 vẫn tồn tại, nhưng danh xưng của nó đã được điều chỉnh lại. Vậy vì sao tầng 13 lại gần như không tồn tại trên bảng số thang máy hay các tòa nhà cao tầng?
Vì sao một số thang máy hay tòa nhà không có tầng 13?
Điểm kỳ lạ này được cho là bắt nguồn từ văn hóa phương Tây, mà cụ thể hơn là "hội chứng sợ con số 13" (hay triskaidekaphobia). Một trong những giải thích phổ biến thuộc thần thoại giả tưởng là sự xuất hiện của Loki - vị khách không mời thứ 13 tại bàn tiệc của những vị thần. Chính điều này đã dẫn đến cái chết trắc trở của một vị thần có tên Balder.
Ở một góc độ khác, việc Bộ luật Hammurabi thời Lưỡng Hà cổ đại thiếu vắng điều khoản thứ 13 cũng được đồn đoán là nguyên do, dù giới khảo cổ sau này xác nhận đó chỉ là một sơ sót hành chính khi ghi chép.
Khi nhà cao tầng và trung tâm thương mại bắt đầu phổ biến hơn tại Mỹ vào cuối thế kỷ 19 - đầu thế kỷ 20, các chủ đầu tư nhận thấy nhiều khách hàng ngần ngại khi ở hoặc làm việc tại tầng 13. Để tối ưu hóa và tránh tâm lý bất an cho người dùng, giải pháp bỏ qua số 13 đã ra đời và nhanh chóng trở thành thông lệ phổ biến. Tập quán này sau đó lan rộng sang nhiều quốc gia và khu vực khác, đặc biệt là phương Đông thông qua con đường giao thương văn hóa.
Mặt khác, tại một số quốc gia Đông Á, con số 4 cũng thường xuyên bị loại bỏ trên bảng điều khiển thang máy. Nguyên do xuất phát từ cách phát âm của số 4 (tứ) gần đồng âm với từ mang nghĩa là cái chết (tử), tạo nên cảm giác không may mắn.
Ngoài 13, con số 4 cũng bị "phớt lờ" tại nhiều địa điểm cao tầng tại châu Á.
Xét dưới góc độ khoa học, nhiều chuyên gia khẳng định không hề có mối liên hệ nào giữa con số trên thang máy và mức độ rủi ro hay an toàn của công trình. Igor Radun, chuyên gia nghiên cứu hành vi và yếu tố con người tại Đại học Helsinki (Phần Lan), nhận định rằng không có bất kỳ dữ liệu nào chứng minh một con số có thể mang lại may mắn hay rủi ro. Sự an toàn, tiện nghi và chất lượng sống của cư dân phụ thuộc hoàn toàn vào tiêu chuẩn kỹ thuật, hệ thống phòng cháy chữa cháy và chất lượng xây dựng của tòa nhà.
