Vì sao TP.HCM chọn vắc xin Rota nội địa cho TCMR từ 2026?

Sở Y tế TP.HCM vừa ban hành kế hoạch triển khai uống vắc xin Rota miễn phí cho trẻ dưới 1 tuổi trong khuôn khổ Chương trình Tiêm chủng mở rộng (TCMR) kể từ năm 2026. Đây được xem là bước tiến quan trọng trong nỗ lực giảm tỷ lệ nhập viện và tử vong do tiêu chảy cấp – căn bệnh được ví như “sát thủ thầm lặng” đối với trẻ em trong những năm đầu đời.

Nỗi lo từ loại vi rút gây tiêu chảy hàng đầu

Nhiều năm qua, tiêu chảy cấp do vi rút Rota luôn là nỗi ám ảnh của các bậc phụ huynh và là gánh nặng lớn đối với hệ thống y tế. Theo thống kê tại Việt Nam giai đoạn 2016 – 2023, vi rút Rota là nguyên nhân gây tiêu chảy cấp ở khoảng 20 – 50% trẻ nhỏ. Ước tính mỗi năm, hàng trăm nghìn trẻ phải nhập viện điều trị, trong đó có hàng nghìn trường hợp cấp cứu do mất nước nặng, đe dọa trực tiếp đến tính mạng.

Phụ huynh cho trẻ uống vắc xin Rota tại cơ sở tiêm chủng dịch vụ - Ảnh: minh họa

Nhận định về tầm quan trọng của việc đưa vắc xin Rota vào chương trình tiêm chủng miễn phí, TS-BS Nguyễn Văn Vĩnh Châu – Phó Giám đốc Sở Y tế TP.HCM cho biết, vắc xin phòng bệnh tiêu chảy cấp do vi rút Rota đã được triển khai rộng rãi và chứng minh tính an toàn tại hơn 120 quốc gia trên thế giới. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cũng nhiều lần khuyến cáo các quốc gia sớm đưa loại vắc xin này vào chương trình TCMR nhằm chủ động bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Tại TP.HCM, mục tiêu mà ngành y tế đặt ra là đạt tỷ lệ trên 95% trẻ em dưới 1 tuổi được uống đủ hai liều vắc xin Rota mỗi năm. TS-BS Nguyễn Văn Vĩnh Châu nhấn mạnh, việc triển khai không chỉ dừng lại ở độ bao phủ mà còn phải đi kèm với yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn tiêm chủng theo đúng quy định của Bộ Y tế.

Theo Kế hoạch số 9764/KH-SYT, TP.HCM dự kiến bắt đầu tổ chức cho trẻ uống vắc xin Rota từ tháng 1-2026. Đối tượng thụ hưởng là tất cả trẻ dưới 1 tuổi đang sinh sống trên địa bàn thành phố. Lịch uống vắc xin được thiết kế thuận tiện, lồng ghép cùng các buổi tiêm chủng thường xuyên tại trạm y tế hoặc các cơ sở y tế thực hiện TCMR.

Mỗi trẻ sẽ được uống tổng cộng hai liều vắc xin. Liều đầu tiên được bắt đầu khi trẻ đủ 2 tháng tuổi; liều thứ hai cách liều đầu ít nhất một tháng. Một lưu ý quan trọng được TS-BS Nguyễn Văn Vĩnh Châu nhấn mạnh là phụ huynh cần đưa trẻ hoàn thành đủ liệu trình trước 6 tháng tuổi để đạt hiệu quả bảo vệ tối ưu. Trường hợp trẻ bị lỡ lịch, các cơ sở y tế sẽ tổ chức uống vét ngay trong tháng nhằm bảo đảm không trẻ nào bị bỏ sót do giới hạn độ tuổi chỉ định của vắc xin.

Loại vắc xin được sử dụng trong chương trình là Rotavin – vắc xin sống giảm độc lực do Trung tâm Nghiên cứu Sản xuất Vắc xin và Sinh phẩm Y tế (Polyvac) sản xuất trong nước. Việc chủ động nguồn vắc xin trong nước không chỉ giúp bảo đảm nguồn cung ổn định mà còn phù hợp với đặc điểm dịch tễ tại Việt Nam.

Về tính an toàn, TS-BS Nguyễn Văn Vĩnh Châu cho biết các thử nghiệm lâm sàng trên gần 1.000 trẻ tại Việt Nam không ghi nhận trường hợp phản ứng nặng nào. Một số phản ứng thông thường như sốt nhẹ, quấy khóc hoặc tiêu chảy thoáng qua có thể xảy ra nhưng tỷ lệ rất thấp và không khác biệt so với nhóm không uống vắc xin. Dù vậy, ngành y tế sẽ tiếp tục giám sát chặt chẽ các phản ứng sau uống, tương tự quy trình giám sát đối với vắc xin tiêm.

Sự phối hợp đồng bộ của hệ thống y tế thành phố

Để chiến dịch triển khai thông suốt, Sở Y tế TP.HCM đã phân công nhiệm vụ cụ thể cho từng đơn vị. Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP.HCM (HCDC) đóng vai trò điều phối, tổ chức tập huấn chuyên môn cho cán bộ y tế tại 168 xã, phường về kỹ thuật cho uống vắc xin, theo dõi và xử trí các phản ứng sau tiêm chủng.

Song song đó, các bệnh viện công lập và ngoài công lập trên địa bàn được yêu cầu luôn trong tình trạng sẵn sàng tiếp nhận, xử trí kịp thời các trường hợp tai biến nếu có, tuyệt đối không được từ chối cấp cứu.

TS-BS Nguyễn Văn Vĩnh Châu cũng đưa ra khuyến cáo thiết thực cho phụ huynh khi đưa trẻ đi uống vắc xin: không nên cho trẻ bú quá no trước khi uống để hạn chế nguy cơ nôn trớ làm mất liều vắc xin. Sau khi uống, trẻ cần được theo dõi tại điểm tiêm trong 30 phút và tiếp tục theo dõi tại nhà. Nếu xuất hiện các dấu hiệu bất thường như đau bụng dữ dội, nôn kéo dài hoặc phân có máu (nghi ngờ lồng ruột), phụ huynh cần đưa trẻ đến ngay cơ sở y tế.

Việc đưa vắc xin Rota vào Chương trình Tiêm chủng mở rộng từ năm 2026 được xem là minh chứng rõ nét cho sự quan tâm của chính quyền TP.HCM đối với sức khỏe thế hệ tương lai. Với sự chuẩn bị kỹ lưỡng từ nguồn vắc xin, nhân lực đến hệ thống giám sát an toàn, thành phố kỳ vọng sẽ từng bước giảm gánh nặng tiêu chảy cấp, hướng tới một cộng đồng trẻ em khỏe mạnh và an toàn hơn.

Hồ Quang