Vì sao tuổi càng cao, vaccine càng quan trọng?

Trong bối cảnh đó, tiêm vaccine đúng khuyến cáo là một trong những biện pháp giúp bảo vệ sức khỏe, giảm nguy cơ nhập viện và duy trì chất lượng cuộc sống khi tuổi cao.

1. Tuổi cao khiến cơ thể dễ mắc bệnh và gặp biến chứng nặng hơn

Theo ThS. BS. Đinh Đức Thiện, Trưởng phòng Kiểm dịch y tế biên giới, Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương, khi tuổi tác tăng lên, hệ miễn dịch dần có những thay đổi về cấu trúc và chức năng, thường được gọi là lão hóa miễn dịch. Cơ thể có thể nhận diện và phản ứng với tác nhân gây bệnh kém hiệu quả hơn, đồng thời khả năng tạo đáp ứng miễn dịch sau tiêm chủng cũng có thể suy giảm.

Đây là một trong những lý do người cao tuổi dễ bị ảnh hưởng bởi các bệnh truyền nhiễm như cúm, COVID-19, viêm phổi do phế cầu hoặc zona thần kinh. Nguy cơ càng đáng lưu ý ở người có bệnh nền như đái tháo đường, bệnh tim mạch, bệnh phổi mạn tính, bệnh thận hoặc tình trạng suy giảm miễn dịch.

Ở nhóm tuổi này, một bệnh nhiễm trùng không chỉ gây triệu chứng cấp tính mà còn có thể làm bệnh nền mất ổn định, khiến người bệnh phải nhập viện hoặc mất nhiều thời gian phục hồi. Chẳng hạn, cúm có thể làm tăng nguy cơ biến chứng tim mạch và hô hấp; viêm phổi có thể dẫn đến suy hô hấp, đặc biệt ở người có sức khỏe yếu.

Bên cạnh đó, người cao tuổi có thể không có những biểu hiện lâm sàng của bệnh theo cách điển hình. Một số trường hợp nhiễm trùng chỉ biểu hiện bằng mệt mỏi, ăn uống kém, lú lẫn hoặc suy giảm khả năng vận động. Vì vậy, việc phòng bệnh từ sớm có ý nghĩa quan trọng, thay vì chỉ tập trung điều trị khi triệu chứng đã xuất hiện.

Vaccine không thể ngăn ngừa mọi trường hợp nhiễm bệnh, nhưng có thể giúp giảm nguy cơ mắc một số bệnh truyền nhiễm và làm hạn chế diễn biến nặng. Đây là lợi ích đặc biệt có ý nghĩa đối với người cao tuổi, khi khả năng phục hồi sau bệnh thường không còn nhanh như trước.

Tiêm vaccine đúng khuyến cáo là một trong những biện pháp giúp bảo vệ sức khỏe, giảm nguy cơ nhập viện và duy trì chất lượng cuộc sống khi tuổi cao.

2. Những vaccine người cao tuổi nên quan tâm

Nhu cầu tiêm chủng ở người cao tuổi không giống nhau. Loại vaccine cần tiêm phụ thuộc vào độ tuổi, bệnh nền, tiền sử tiêm chủng, khả năng miễn dịch và tình hình dịch tễ. Tuy nhiên, có một số vaccine thường được khuyến nghị hoặc cần được cân nhắc ở nhóm tuổi này.

Vaccine cúm thường được khuyến cáo tiêm hằng năm vì virus cúm có thể thay đổi theo thời gian, còn khả năng bảo vệ của vaccine có thể suy giảm. Tiêm vaccine giúp giảm nguy cơ mắc cúm và biến chứng, đặc biệt ở người có bệnh tim mạch, đái tháo đường hoặc bệnh hô hấp mạn tính.

Vaccine phế cầu giúp phòng một số bệnh do phế cầu khuẩn gây ra, bao gồm viêm phổi, nhiễm khuẩn huyết và viêm màng não. Đây là nhóm bệnh có thể diễn biến nghiêm trọng ở người lớn tuổi. Loại vaccine và số liều cần tiêm phụ thuộc vào vaccine đã sử dụng trước đó, độ tuổi và tình trạng sức khỏe.

Vaccine zona thần kinh cũng đáng được quan tâm. Zona xảy ra khi virus thủy đậu tiềm ẩn trong cơ thể tái hoạt động, gây phát ban và đau rát dọc theo vùng dây thần kinh chi phối hoạt động cảm giác. Người lớn tuổi có nguy cơ gặp đau dây thần kinh kéo dài sau zona. Vaccine có thể giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và biến chứng này. Theo khuyến cáo của WHO, vaccine zona tái tổ hợp được sử dụng theo lịch hai liều; đối tượng và thời điểm tiêm cần căn cứ hướng dẫn tại từng quốc gia.

Ngoài ra, vaccine COVID-19, vaccine phòng uốn ván - bạch hầu - ho gà và một số vaccine khác có thể cần thiết tùy trường hợp. Chẳng hạn, người chưa được tiêm đủ hoặc không rõ tiền sử tiêm chủng có thể cần được rà soát để bổ sung các liều phù hợp. Với vaccine phòng virus hợp bào hô hấp (RSV), việc tiêm chủng được cân nhắc theo độ tuổi, nguy cơ bệnh nặng và khuyến cáo hiện hành tại từng quốc gia.

Điều cần lưu ý là không phải người cao tuổi nào cũng cần tiêm tất cả các loại vaccine hoặc tiêm cùng một lịch. Việc lựa chọn cần dựa trên hướng dẫn chuyên môn, tình trạng sức khỏe và tiền sử tiêm chủng của từng người.

3. Tiêm vaccine đúng thời điểm, không đợi đến khi có bệnh

Một quan niệm thường gặp là khi đã lớn tuổi, ít ra ngoài hoặc ít tiếp xúc với người lạ thì không cần tiêm vaccine. Trên thực tế, mầm bệnh vẫn có thể lây truyền trong gia đình, khi đi khám bệnh, mua sắm hoặc tham gia các hoạt động cộng đồng. Việc hạn chế tiếp xúc có thể giảm nguy cơ phơi nhiễm nhưng không loại bỏ hoàn toàn nguy cơ mắc bệnh, ThS. BS. Đinh Đức Thiện nhấn mạnh.

Người cao tuổi nên chủ động trao đổi với bác sĩ hoặc cơ sở tiêm chủng để rà soát tiền sử tiêm vaccine, những liều đã tiêm và các bệnh nền đang mắc. Nếu không còn giữ sổ tiêm chủng, người tiêm cần cung cấp thông tin về những loại vaccine từng sử dụng nếu có thể. Nhân viên y tế sẽ đánh giá liệu có cần tiêm bổ sung, tiêm nhắc lại hay lựa chọn vaccine phù hợp khác.

Trước khi tiêm, người tiêm cần thông báo về tiền sử dị ứng nặng với vaccine hoặc thành phần vaccine, các phản ứng bất thường sau lần tiêm trước, tình trạng suy giảm miễn dịch và những thuốc đang sử dụng. Người đang mắc bệnh cấp tính cần được nhân viên y tế đánh giá để quyết định thời điểm tiêm phù hợp. Không nên tự trì hoãn hoặc tự quyết định bỏ tiêm chỉ vì tuổi cao hay có bệnh nền.

Sau tiêm, người tiêm cần ở lại theo dõi theo hướng dẫn của cơ sở tiêm chủng và chú ý các phản ứng bất thường. Đau tại chỗ tiêm, mệt mỏi hoặc sốt nhẹ có thể xuất hiện với một số loại vaccine và thường tự cải thiện. Nếu có khó thở, sưng môi hoặc lưỡi, choáng ngất hay biểu hiện bất thường nghiêm trọng, cần được cấp cứu ngay.

Tiêm vaccine là một phần của chăm sóc sức khỏe chủ động khi tuổi cao, bên cạnh kiểm soát bệnh nền, dinh dưỡng đầy đủ, vận động phù hợp và khám sức khỏe định kỳ. Chủ động phòng bệnh từ sớm giúp người cao tuổi giảm nguy cơ biến chứng, bảo vệ khả năng sinh hoạt độc lập và duy trì chất lượng cuộc sống lâu dài.