Vị Tết ở làng bánh mứt truyền thống xứ Tiên

Tổ hợp tác bánh mứt truyền thống Lộc Yên tạo việc làm, tăng thu nhập cho nhiều hội viên phụ nữ địa phương

ĐỎ LỬA LÀNG NGHỀ, RỘN RÀNG HƯƠNG TẾT

Những ngày cuối năm Ất Tỵ 2025, làng cổ Lộc Yên rộn ràng trong thanh âm của tiếng chày giã bột, tiếng lách tách của bếp củi và mùi thơm của bánh mứt. Chúng tôi ghé thăm gia đình bà Nguyễn Thị Nguyệt (SN 1964, ở thôn 4, xã Thạnh Bình, TP Đà Nẵng) khi bà đang sên mẻ mứt gừng đầu ngày. Hơi nóng từ bếp quyện với mùi gừng cay nồng khiến không gian trở nên ấm cúng. Bà Nguyệt, Tổ trưởng Tổ hợp tác, vừa thoăn thoắt đảo mẻ gừng vừa nói: "Cận Tết là đơn hàng về liên tục. Cả làng nhà nào cũng làm bánh mứt, vui như hội".

Không khí làm việc của các thành viên Tổ hợp tác bánh mứt truyền thống Lộc Yên

Hơn 10 năm gắn bó với nghề, đặc biệt là từ khi "Tổ hợp tác bánh mứt truyền thống Lộc Yên" chính thức được thành lập năm 2019, bà Nguyệt là người gắn kết các thành viên. Điểm đặc biệt của sản phẩm nơi đây chính là sự nghiêm ngặt trong quy trình sản xuất, làm sao phải giữ bản sắc bánh mứt làng Lộc Yên. Tổ trưởng Tổ hợp tác này kiên quyết từ chối mẻ bánh không đảm bảo độ dẻo, độ thơm tự nhiên. "Gừng với đường thì độ ngọt ai cũng biết, nhưng bí quyết của tôi là thêm một tí muối để vị được dung hòa, mứt sẽ đậm đà hơn", bà Nguyệt chia sẻ.

Bà Nguyễn Thị Khươu (75 tuổi) giữ lửa đều để tạo nên những chiếc bánh thuẫn vàng ươm, bung nở như những đóa mai ngày Tết

Cách đó không xa, gian bếp của bà Nguyễn Thị Khươu (SN 1953, ở thôn 4, xã Thạnh Bình) cũng nghi ngút hương thơm của mẻ bánh thuẫn đang độ chín. Ở "tuổi xế chiều", bà Khươu vẫn tỉ mẩn bên khuôn bánh đồng, đổ từng muỗng bột pha theo công thức "vàng": Một ký bột, một ký đường, một ký trứng. Bà Khươu tâm sự: "Làm cái này mệt vì đứng bên bếp cả ngày, vừa nóng bức vừa đau lưng! Nhưng thấy bà con mua về cúng kiếng, đi Tết là mình vui. Mình còn có đồng ra đồng vào ngày Tết, đỡ đần con cháu".

Những lát gừng đặc sản của vùng đất Tiên Phước được sên thủ công để giữ độ dẻo và hương vị truyền thống

Từ những món bánh mứt dân dã như bánh tét, bánh tro, mứt dừa, mứt gừng... mỗi sản phẩm đều là chứa đựng tâm huyết, sự kiên trì và khéo léo của người phụ nữ nông thôn.

GẮN HOẠT ĐỘNG LÀNG NGHỀ VỚI PHÁT TRIỂN DU LỊCH

Mô hình "Tổ hợp tác bánh mứt truyền thống Lộc Yên" không chỉ dừng ở việc sản xuất. Hơn 6 năm qua, dưới sự định hướng của Hội LHPN xã Tiên Cảnh (nay là xã Thạnh Bình), nghề làm bánh mứt đã trở thành một "mắt xích" trong chuỗi du lịch cộng đồng tại làng cổ Lộc Yên.

Theo bà Nguyễn Thị Diệu Hải, Chủ tịch Hội LHPN xã Thạnh Bình, mô hình Tổ hợp tác được chính thức thành lập từ năm 2019 tại thôn 4 (Lộc Yên). Lúc đầu có 12 hộ gia đình hội viên tham gia. Mục tiêu cốt lõi của mô hình là khôi phục và phát huy những thức quà đặc sản của bà con xứ Tiên như bánh thuẫn, bánh con cơ, bánh khô khổ và các loại mứt Tết… Để hỗ trợ mô hình, Hội LHPN xã đã trao tặng tủ trưng bày sản phẩm trị giá 3 triệu đồng; đồng thời tranh thủ nguồn vốn từ chương trình nông thôn mới để hỗ trợ 3 máy hút chân không, 1 máy sấy và các bộ dụng cụ nghề thiết yếu. "Sự hỗ trợ này không chỉ giúp Tổ hợp tác hiện đại hóa quy trình bảo quản mà còn tiếp thêm động lực để các hộ yên tâm giữ nghề. Thời gian tới, Hội sẽ tiếp tục huy động các nguồn lực để mở rộng mô hình, đưa sản phẩm bánh quê trở thành một phần không thể thiếu trong hành trình trải nghiệm của du khách khi đến với xứ Tiên", bà Nguyễn Thị Diệu Hải cho biết.

Đôi bàn tay người phụ nữ xứ Tiên khéo léo giữ gìn hương vị Tết qua những loại bánh mứt truyền thống của địa phương

Hiệu quả của mô hình được thể hiện qua những con số: Mỗi mùa Tết, Tổ hợp tác giải quyết việc làm cho nhiều phụ nữ địa phương. Đơn cử tại cơ sở sản xuất bánh mứt của bà Nguyệt, khoảng 8-10 lao động nữ đến làm việc với mức thu nhập ổn định 250.000 đồng/ngày/người.

Từ 12 hộ ban đầu, mô hình đã lan tỏa ra toàn thôn và các khu vực lân cận. Phụ nữ Thạnh Bình giờ đây không chỉ giỏi việc đồng áng mà còn là những "đại sứ văn hóa", giới thiệu đặc sản quê hương đến du khách trong nước và quốc tế. Cái hay của mô hình tại Thạnh Bình còn nằm ở tính kế thừa. Những người phụ nữ như bà Nguyệt, bà Khươu học làm bánh mứt từ gia đình và nay truyền lại "lửa nghề" cho con cháu. "Hồi xưa cha mẹ làm, giờ đến tôi, rồi mai sau con em mình lại tiếp nối. Chỉ cần có người mua là nghề không bao giờ mất", lời khẳng định của bà Nguyệt như một lời cam kết về sức sống bền bỉ của làng nghề.

Sự kết hợp nhịp nhàng giữa bảo tồn di sản ẩm thực và tư duy kinh tế hiện đại của Hội LHPN xã Thạnh Bình đã giúp người phụ nữ nơi đây tự tin hơn trong việc phát triển kinh tế. Những mẻ bánh mứt thơm ngon không chỉ mang lại cái Tết ấm no cho các gia đình làm nghề, mà còn góp phần dệt nên "bức tranh" du lịch xứ Tiên đầy màu sắc, đậm đà tình quê.

Chia tay làng cổ khi nắng chiều đã nhạt, hương mứt gừng cay nồng vẫn còn vương vấn trên vạt áo, vị bánh thuẫn xốp mềm, thơm nồng mùi trứng mới còn lưu luyến nơi đầu lưỡi. Có lẽ, chính cái tình, cái tâm của những người phụ nữ nơi đây đã tạo nên "vị Tết" rất riêng của vùng đất Thạnh Bình, một vị Tết ngọt thanh, nồng ấm và đầy hy vọng.

Thúy Hiền