Việc hiến mô, bộ phận cơ thể người phải tự nguyện, vì mục đích nhân đạo

Cơ bản đồng tình với sự cần thiết sửa đổi Luật nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng, khắc phục những bất cập trong thực tiễn hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác; đồng thời, tạo hành lang pháp lý phù hợp hơn với tiến bộ y học và yêu cầu bảo vệ quyền con người. Đại biểu Lã Thanh Tân tập trung trao đổi những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện, gắn với các điều khoản cụ thể của dự thảo.

Trưởng đoàn ĐBQH TP. Hải Phòng Lê Ngọc Châu chủ trì thảo luận tại Tổ 3 Ảnh: Lâm Hiển

Phân định rõ, tránh phát sinh khoảng trống quản lý

Theo đại biểu, cần làm rõ ranh giới giữa hoạt động hiến, ghép vì mục đích nhân đạo với hoạt động khai thác, thương mại hóa mô, tế bào và các sản phẩm có nguồn gốc từ cơ thể người.

Theo đó, liên quan Điều 1 và Điều 19, dự thảo cần xác định rõ phạm vi điều chỉnh và nguyên tắc quản lý đối với mô, tế bào, bộ phận cơ thể người sau khi được hiến, lấy, xử lý, bảo quản và sử dụng. Thực tiễn phát triển y học tái tạo, công nghệ tế bào và các kỹ thuật xử lý mô có thể làm phát sinh những hoạt động có tính chất khác nhau: hiến tặng vì mục đích nhân đạo; xử lý, bảo quản phục vụ ghép; nghiên cứu khoa học; và sản xuất, cung ứng sản phẩm y tế có nguồn gốc từ mô, tế bào người.

ĐBQH Lã Thanh Tân (TP. Hải Phòng) phát biểu tại thảo luận tổ. Ảnh: Lâm Hiển

Đại biểu cho rằng, nếu quy định chưa phân định rõ, có thể phát sinh khoảng trống quản lý hoặc cách hiểu khác nhau về việc hoạt động nào thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật, hoạt động nào phải tuân thủ pháp luật chuyên ngành về khám bệnh, chữa bệnh, dược, nghiên cứu khoa học và thương mại.

Vì vậy, đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc: việc hiến mô, bộ phận cơ thể người phải tự nguyện, vì mục đích nhân đạo, không nhằm mục đích thương mại; đồng thời, quy định minh bạch việc thanh toán các chi phí hợp lý, hợp pháp phát sinh trong quá trình lấy, vận chuyển, bảo quản, xử lý và ghép, để không đồng nhất việc hoàn trả chi phí với hành vi mua bán mô, bộ phận cơ thể người. Đề nghị cơ quan soạn thảo rà soát Điều 1, Điều 19 và các điều liên quan để bảo đảm thống nhất về khái niệm, phạm vi và cơ chế quản lý.

Quy định nguyên tắc bảo vệ lợi ích tốt nhất của người chưa thành niên

Đại biểu Lã Thanh Tân nhấn mạnh yêu cầu: phải thiết kế cơ chế bảo vệ đặc biệt đối với người chưa thành niên, tránh để sự đồng ý của người đại diện thay thế hoàn toàn ý chí và quyền lợi của chính người hiến.

Cụ thể, đối với các quy định tại Điều 7, Điều 10, Điều 12 và Điều 23, đại biểu đề nghị tiếp tục rà soát điều kiện, phạm vi và thủ tục hiến mô, bộ phận cơ thể người của người chưa thành niên. Đây là nhóm chủ thể chưa có đầy đủ năng lực tự quyết định về mặt pháp lý, trong khi việc hiến mô hoặc bộ phận cơ thể có thể tác động trực tiếp đến sức khỏe, sự phát triển lâu dài và đời sống của các em.

Cùng với đó, dự thảo Luật cần làm rõ trường hợp nào pháp luật cho phép hiến; loại mô, bộ phận nào có thể được hiến; ai có thẩm quyền đồng ý; việc giải thích thông tin phải được thực hiện như thế nào; và cơ chế đánh giá độc lập để bảo đảm không có sự ép buộc, xung đột lợi ích hoặc quyết định chỉ vì lợi ích của người nhận. Đặc biệt, cần xem xét mức độ trưởng thành và khả năng nhận thức của người chưa thành niên để ghi nhận ý kiến, nguyện vọng của chính các em theo cách phù hợp; sự đồng ý của người đại diện không nên được hiểu là có thể bỏ qua ý chí phản đối của người hiến.

Đại biểu đề nghị quy định nguyên tắc bảo vệ lợi ích tốt nhất của người chưa thành niên, yêu cầu tư vấn đầy đủ, đánh giá rủi ro độc lập và chỉ cho phép hiến trong những trường hợp thật sự cần thiết, đáp ứng điều kiện chặt chẽ do luật quy định. Đây là yêu cầu quan trọng để bảo đảm tính nhân đạo của chính sách không làm suy giảm quyền được bảo vệ về sức khỏe, thân thể và sự phát triển của trẻ em.

Bảo đảm việc đăng ký hiến là tự nguyện

Liên quan Điều 11, Điều 20 và Điều 21, đại biểu Lã Thanh Tân cho rằng, đây là nhóm quy định có ý nghĩa nền tảng, bởi chỉ một thiếu sót về thủ tục hoặc cách hiểu cũng có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền con người, niềm tin xã hội và tính chính đáng của hoạt động hiến, ghép.

Theo đại biểu, đối với ý chí hiến, dự thảo cần quy định rõ hình thức đăng ký, cập nhật, rút lại hoặc xác nhận nguyện vọng hiến; cơ chế lưu trữ, tra cứu và xác thực thông tin; trách nhiệm của cơ sở y tế khi tiếp nhận thông tin; cũng như cách xử lý khi thông tin không đầy đủ, mâu thuẫn hoặc không thể xác minh kịp thời. Cần bảo đảm việc đăng ký hiến là tự nguyện, được cung cấp thông tin đầy đủ và có cơ chế bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Đối với Điều 22, Điều 23 và Điều 27, đề nghị dự thảo thể hiện đầy đủ hơn nguyên tắc tự nguyện, được thông tin đầy đủ, không bị ép buộc và được quyền thay đổi quyết định trước khi việc lấy mô, bộ phận cơ thể được thực hiện. Người hiến cần được giải thích dễ hiểu về nguy cơ trước mắt, nguy cơ lâu dài, khả năng ảnh hưởng đến sức khỏe, công việc và chất lượng cuộc sống; có thời gian cân nhắc phù hợp và được tư vấn độc lập khi cần thiết.

Bên cạnh đó, cần xác định rõ trách nhiệm của cơ sở y tế trong đánh giá sức khỏe người hiến, theo dõi sau hiến, tư vấn và xử trí biến chứng; cơ chế chuyển tuyến, quản lý hồ sơ và bảo mật thông tin. Dự thảo cũng nên làm rõ nguyên tắc hỗ trợ các chi phí y tế hợp lý, chi phí đi lại hoặc những chi phí trực tiếp khác phát sinh từ việc hiến theo quy định, bảo đảm người hiến không phải gánh chịu bất lợi kinh tế chỉ vì thực hiện hành vi nhân đạo. Cơ chế hỗ trợ phải minh bạch, có căn cứ và không trở thành hình thức trả tiền để mua mô, bộ phận cơ thể.

"Tôi đề nghị quy định cụ thể hơn trách nhiệm bảo vệ, chăm sóc và theo dõi người hiến sau hiến, đồng thời có cơ chế giám sát việc thực hiện. Chính sách hiến, ghép chỉ thực sự bền vững khi người hiến được tôn trọng, được bảo vệ và không bị bỏ lại sau khi ca ghép hoàn thành", đại biểu Lã Thanh Tân nhấn mạnh.