Viện trưởng Nguyễn Huy Tiến trình bày Báo cáo về dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) và Tờ trình dự án Nghị quyết của Quốc hội

 Đồng chí Nguyễn Huy Tiến, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Viện trưởng VKSND tối cao trình bày Báo cáo và Tờ trình trước Quốc hội, sáng 18/10. Ảnh: Quốc hội

5 nhóm vấn đề đã được tiếp thu, chỉnh lý trong dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi)

Tại phiên họp, thay mặt cơ quan chủ trì soạn thảo và cơ quan trình dự án, Viện trưởng VKSND tối cao Nguyễn Huy Tiến cho biết, dự án Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) đã được Quốc hội cho ý kiến tại Kỳ họp không thường lệ tháng 8/2026. Sau đó, Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Hội nghị đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tiếp tục xem xét, cho ý kiến.

  Đồng chí Nguyễn Huy Tiến, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Viện trưởng VKSND tối cao trình bày Báo cáo và Tờ trình trước Quốc hội, sáng 18/10. Ảnh: Quốc hội

Trên cơ sở các ý kiến đóng góp, VKSND tối cao đã phối hợp chặt chẽ với Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội, Bộ Công an cùng các cơ quan liên quan nghiên cứu, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo bảo đảm hợp hiến, hợp pháp, thống nhất, đồng bộ và khả thi. Dự thảo trình Quốc hội gồm 527 điều, trong đó bổ sung 34 điều, sửa đổi, bổ sung 26 điều.

Những nội dung lớn đã được tiếp thu, chỉnh lý gồm 5 nhóm vấn đề: Tố tụng điện tử; Chế định bị can, bị cáo tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt; Thủ tục rút gọn; xử lý sớm vật chứng, tài sản; Thủ tục tố tụng đối với pháp nhân thương mại phạm tội.

Viện trưởng Nguyễn Huy Tiến cho biết, về điều khoản thi hành của Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi), VKSND tối cao tiếp tục phối hợp rà soát, hoàn thiện các quy định về chuyển tiếp, lộ trình và những vấn đề khác để bảo đảm được triển khai thực hiện Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) thông suốt, chặt chẽ và đồng bộ với các luật có liên quan.

Thể chế hóa chủ trương của Đảng, nâng cao hiệu quả thu hồi tài sản

Về hồ sơ dự án Nghị quyết của Quốc hội về thực hiện thí điểm cơ chế thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội, Viện trưởng VKSND tối cao Nguyễn Huy Tiến cho biết, dự thảo Nghị quyết đã được Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội thẩm tra, Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, cho ý kiến. Trên cơ sở ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, Hội đồng Dân tộc và các cơ quan của Quốc hội, VKSND tối cao đã tiếp thu, hoàn thiện hồ sơ trình Quốc hội xem xét.

 Các đại biểu tham dự phiên họp. Ảnh: Quốc hội

Về sự cần thiết ban hành Nghị quyết, Viện trưởng Nguyễn Huy Tiến cho biết, thời gian qua, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách nhằm nâng cao hiệu quả thu hồi tài sản liên quan đến tội phạm, nhất là tội phạm về tham nhũng, kinh tế, chức vụ. Tuy nhiên, pháp luật hiện hành chưa quy định đầy đủ cơ chế thu hồi, xử lý tài sản không thông qua kết án.

Trong thực tiễn, việc thu hồi tài sản còn gặp nhiều khó khăn, kéo dài; tài sản có nguy cơ tẩu tán, che giấu, thất thoát hoặc suy giảm giá trị. Thực hiện Kết luận số 19-KL/TW ngày 2/4/2026 của Bộ Chính trị về Đề án “Cơ chế thu hồi và xử lý tài sản không qua kết tội, bảo đảm phù hợp với thực tiễn của Việt Nam”, VKSND tối cao đã được giao xây dựng dự án Nghị quyết nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng, thực hiện các cam kết quốc tế, khắc phục hạn chế, vướng mắc trong thực tiễn và nâng cao hiệu quả thu hồi tài sản. Việc ban hành Nghị quyết góp phần tăng cường phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, bảo vệ lợi ích của Nhà nước và nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng, chống tội phạm.

Về mục đích của Nghị quyết, Viện trưởng Nguyễn Huy Tiến cho biết, Nghị quyết nhằm thiết lập cơ chế thí điểm thu hồi, xử lý tài sản liên quan đến tội phạm thông qua thủ tục tố tụng dân sự. Theo đó, trong những trường hợp không thể truy cứu hoặc không thể tiếp tục truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định pháp luật thì VKSND khởi kiện yêu cầu Tòa án nhân dân xem xét giải quyết việc thu hồi tài sản cho Nhà nước.

 Các đại biểu tham dự phiên họp. Ảnh: Quốc hội

Cơ chế thí điểm này không thay thế việc xử lý hình sự khi có đủ căn cứ, mà bổ sung một phương thức pháp lý để xử lý tài sản có nguồn gốc từ tội phạm. Việc áp dụng phải đồng thời bảo đảm lợi ích của Nhà nước, tôn trọng quyền sở hữu và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các tổ chức, cá nhân có liên quan.

Dự thảo Nghị quyết gồm 3 chương, 22 điều, tập trung vào các nhóm nội dung: Phạm vi, đối tượng và thẩm quyền áp dụng; Trình tự, thủ tục thu hồi, xử lý tài sản; Tổ chức thực hiện và điều khoản thi hành.

Dự thảo quy định về trách nhiệm của Chính phủ, VKSND tối cao, Tòa án nhân dân tối cao và các cơ quan, tổ chức có liên quan trong việc tổ chức thi hành, hướng dẫn áp dụng và theo dõi, kiểm tra, tổng kết Nghị quyết. Thời gian thí điểm là 2 năm kể từ ngày 1/3/2027. Không áp dụng Nghị quyết này đối với những hành vi phạm tội xảy ra trước 00 giờ 00 phút ngày 1/3/ 2027.

“Viện kiểm sát nhân dân tối cao kính đề nghị Quốc hội tiếp tục xem xét, cho ý kiến để hoàn thiện dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) và dự án Nghị quyết, góp phần xây dựng nền tư pháp công bằng, công khai, minh bạch, hiện đại, nghiêm minh, nhân văn”, Viện trưởng VKSND tối cao Nguyễn Huy Tiến phát biểu.

Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tán thành với nhiều nội dung do VKSND tối cao báo cáo và trình bày

 Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu trình bày Báo cáo. Ảnh: Quốc hội

Trình bày Báo cáo (tóm tắt) Ý kiến về báo cáo giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự án Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) và Thẩm tra dự án Nghị quyết của Quốc hội về thực hiện thí điểm cơ chế thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội, đồng chí Phan Chí Hiếu, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội cho biết, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tán thành với nhiều nội dung trong Báo cáo tiếp thu, giải trình, chỉnh lý dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) và nhận thấy các nội dung tiếp thu, chỉnh lý tiếp tục thể chế hóa đầy đủ các nghị quyết, kết luận của Đảng, nhất là Kết luận của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, Trưởng Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế và thực thi pháp luật tại Phiên họp thứ nhất của Ban Chỉ đạo và tại phiên họp thứ 9 của Thường trực Ban chỉ đạo. Đồng thời, đã tiếp thu nhiều ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, các vị đại biểu Quốc hội, các cơ quan, tổ chức, hữu quan, các chuyên gia, nhà khoa học để chỉnh lý, hoàn thiện dự thảo Bộ luật.

Về dự án Nghị quyết của Quốc hội về thực hiện thí điểm cơ chế thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp nhất trí sự cần thiết ban hành Nghị quyết nhằm kịp thời thể chế hóa chủ trương của Đảng; đáp ứng yêu cầu thực hiện các cam kết quốc tế và thực tiễn của Việt Nam về việc thu hồi tài sản liên quan đến tội phạm bị thất thoát, chiếm đoạt trong các vụ án hình sự. Nội dung dự thảo Nghị quyết bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, thống nhất với hệ thống pháp luật, tương thích với điều ước quốc tế; bảo đảm quốc phòng, an ninh. Hồ sơ dự án Nghị quyết bảo đảm đầy đủ thành phần theo quy định, đủ điều kiện để trình Quốc hội.

Cùng với đó, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cơ bản tán thành với phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng; về các vụ án hình sự, tài sản thuộc phạm vi áp dụng và các trường hợp áp dụng cơ chế thí điểm; về thẩm quyền của TAND và của VKSND…