Việt Nam - Cầu nối chiến lược định hình không gian hợp tác ASEAN - Anh

Ngay trong ngày đầu tiên nhậm chức, tân Ngoại trưởng Anh Ed Miliband đã chọn ASEAN là điểm đến cho hoạt động đối ngoại quốc tế đầu tiên.

Trước khi tham dự Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN tại Manila hồi tháng 7/2026 cùng những người đồng cấp ASEAN, cuộc gặp song phương đầu tiên của ông là với Bộ trưởng Ngoại giao Việt Nam Lê Hoài Trung. Sau đó, hai Bộ trưởng đã đồng chủ trì Hội nghị Bộ trưởng ASEAN-Anh.Những hoạt động này cho thấy tầm quan trọng của quan hệ đối tác ASEAN-Anh, cũng như vai trò của Việt Nam trên cương vị Điều phối viên quan hệ giữa hai bên.

Việc ASEAN được chọn là điểm đến đầu tiên trong chuyến công tác nước ngoài của Ngoại trưởng Miliband không phải ngẫu nhiên. Trong một thế giới ngày càng biến động, ASEAN mang đến một nền tảng đối thoại cởi mở và đáng tin cậy. Như Ngoại trưởng Anh Ed Miliband phát biểu tại Manila: “Khả năng của ASEAN trong việc đưa các quốc gia lại gần nhau để đối thoại cởi mở và tôn trọng lẫn nhau chưa bao giờ quan trọng hơn lúc này. Vương quốc Anh tiếp tục kiên định ủng hộ vai trò trung tâm của ASEAN và cấu trúc khu vực dựa trên luật lệ, do ASEAN dẫn dắt”.

Với 11 thành viên, 12 đối tác đối thoại, và nhiều quốc gia khác tham dự các hoạt động thường niên của ASEAN, Hiệp hội liên tục chứng minh khả năng quy tụ các quốc gia với những quan điểm khác biệt, duy trì các kênh hợp tác và thúc đẩy các giải pháp thiết thực cho những thách thức chung.

Năm nay, Anh và ASEAN kỷ niệm 5 năm thiết lập quan hệ Đối tác đối thoại, với cam kết tiếp tục “cùng tiến bước”. Hai bên đã hoàn thành 99% nội dung trong Kế hoạch Hành động đầu tiên, nhất trí về một loạt cam kết mới tập trung hơn, tham vọng hơn cho 5 năm tới và thông qua tuyên bố chung về Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương.

Anh cũng trở thành thành viên mới nhất của Diễn đàn Khu vực ASEAN (ARF). Trong đó, vai trò của Việt Nam trên cương vị Điều phối viên quốc gia có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc đưa quan hệ hai bên đến được dấu mốc này. Từ tham vấn chặt chẽ đến các dự án chung, Việt Nam đã góp phần mở rộng hợp tác và bảo đảm quan hệ đối tác phù hợp với các ưu tiên của khu vực. Chúng ta sẽ tiếp tục phát huy nền tảng này trong những năm tới.

Năm năm không phải là khoảng thời gian dài trong ngoại giao. Tuy nhiên, quan hệ ASEAN-Anh đã nhanh chóng vượt qua giai đoạn xây dựng nền móng để mang lại những kết quả cụ thể. Kim ngạch thương mại ASEAN-Anh tăng gấp đôi trong 5 năm qua, đạt hơn 62 tỷ Bảng Anh. Đóng góp đáng kể vào mức tăng trưởng này là thương mại Anh-Việt, gần như tăng gấp đôi, đạt hơn 10 tỷ Bảng Anh vào cuối năm 2025.

Cùng với tăng trưởng thương mại là những chương trình hợp tác kinh tế có trọng tâm. Chương trình Hội nhập Kinh tế ASEAN-Anh (EIP) hiện đang hỗ trợ các nước ASEAN cải cách quy định, số hóa thương mại và phát triển các dịch vụ tài chính toàn diện.

Chúng ta cũng đang hợp tác vì mục tiêu phát triển bền vững. Anh đã hỗ trợ thúc đẩy Lưới điện ASEAN và hỗ trợ ASEAN chuyển đổi sang nền kinh tế sạch, có khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu thông qua Quỹ Chuyển đổi xanh ASEAN-Anh.

Về giao lưu nhân dân, Anh hỗ trợ giáo dục trẻ em gái, cấp học bổng Chevening và Women in STEM cho giáo dục sau đại học, tăng cường giám sát dịch bệnh trong khu vực, đồng thời thúc đẩy hợp tác trong lĩnh vực kinh tế sáng tạo và tăng trưởng bao trùm. Đây không phải là những sáng kiến riêng lẻ. Những hoạt động này góp phần tăng cường khả năng chống chịu của khu vực, thúc đẩy hội nhập kinh tế và tạo thêm cơ hội mang lại lợi ích cho cả ASEAN và Anh.

Chúng tôi tin rằng, những mối quan hệ đối tác bền vững nhất là những mối quan hệ được xây dựng trên lợi ích chung, sự tôn trọng lẫn nhau và những kết quả hợp tác cụ thể. Do đó, Anh cũng ủng hộ một khu vực an toàn, ổn định bằng cách hỗ trợ ASEAN giải quyết những thách thức chung như an ninh hàng hải, lừa đảo trực tuyến, tội phạm có tổ chức và di cư bất hợp pháp, đồng thời thúc đẩy chương trình nghị sự Phụ nữ, Hòa bình và An ninh.

Cách tiếp cận này sẽ tiếp tục định hình chặng đường tiếp theo của quan hệ ASEAN-Anh, như Ngoại trưởng Miliband nhấn mạnh tại Manila: “Dù là an ninh hàng hải, an ninh năng lượng, khả năng chống chịu của nền kinh tế hay các công nghệ mới nổi, tương lai của chúng ta sẽ ngày càng phụ thuộc vào cách chúng ta cùng nhau hợp tác đa phương”.

Bên cạnh đó, quan hệ Anh-Việt cho thấy, những mối quan hệ song phương vững mạnh có thể góp phần củng cố các quan hệ đối tác khu vực. Việc hai nước nâng cấp quan hệ lên Đối tác chiến lược toàn diện vào năm 2025 phản ánh khía cạnh hợp tác sâu rộng đã được hai nước xây dựng trong nhiều năm, trên những lĩnh vực then chốt như thương mại, đầu tư, giáo dục, khí hậu, an ninh và đổi mới sáng tạo. Mối quan hệ này cũng mang lại lợi ích cho cả khu vực ASEAN.

Diễn đàn Tương lai ASEAN (AFF) là một ví dụ rõ nét cho những nỗ lực đó. Anh đã ủng hộ sáng kiến do Việt Nam khởi xướng ngay từ khi diễn đàn được tổ chức lần đầu tiên vào năm 2024. Phối hợp với Học viện Ngoại giao Việt Nam và Bộ Ngoại giao Việt Nam, chúng tôi đã quy tụ các nhà hoạch định chính sách, chuyên gia, các nhà lãnh đạo trẻ từ ASEAN và các đối tác đối thoại để cùng xây dựng và trao đổi ý tưởng về tương lai của khu vực.

Đáng chú ý, Anh và Việt Nam đã tăng cường đóng góp, hỗ trợ thanh niên ASEAN và Anh tham dự AFF năm 2025 và 2026. Tại đây, các bạn trẻ có cơ hội trực tiếp chia sẻ tầm nhìn về tương lai với các nhà lãnh đạo, quan chức, doanh nghiệp và chuyên gia.

Hợp tác về an ninh năng lượng là một điển hình khác. Những diễn biến gần đây trên thị trường năng lượng đã tác động đến nhiều khu vực, trong đó có Đông Nam Á. Vì vậy, Anh đang đẩy nhanh đầu tư vào năng lượng sạch trong khu vực. Tại Việt Nam, hai nước đang hợp tác chặt chẽ thông qua vai trò đồng dẫn dắt Đối tác chuyển dịch năng lượng công bằng (JETP), hỗ trợ Việt Nam mở rộng năng lượng tái tạo, thu hút đầu tư vào điện gió ngoài khơi và xây dựng một hệ thống năng lượng sạch hơn, có khả năng chống chịu tốt hơn trong tương lai.

Trong bối cảnh nhiều thách thức như hiện nay, Kế hoạch Hành động ASEAN-Anh thế hệ mới được hai bên thống nhất vào tháng 7 tập trung vào những vấn đề quan trọng đối với khu vực, bao gồm hòa bình và ổn định, tăng cường khả năng chống chịu của nền kinh tế, đẩy nhanh chuyển đổi năng lượng sạch và khai thác có trách nhiệm các công nghệ mới. Vai trò của Việt Nam đặc biệt quan trọng khi vừa là Điều phối viên quan hệ ASEAN-Anh, vừa có vị thế kinh tế và chiến lược ngày càng lớn tại Đông Nam Á.

Nhân dịp kỷ niệm 5 năm quan hệ Đối tác Đối thoại ASEAN-Anh, tôi muốn gửi tới một thông điệp rõ nét: Quan hệ đối tác khu vực thành công nhất được xây dựng trên nền tảng những mối quan hệ song phương vững mạnh. Và những mối quan hệ song phương vững mạnh nhất sẽ phát triển tốt trong một khuôn khổ khu vực hiệu quả. Đó là lý do Vương quốc Anh sẽ tiếp tục cùng ASEAN, và cùng Việt Nam, tiến bước trong những năm tới.