Xe điện bứt tốc mạnh mẽ thời 'vàng đen' biến động

Những chiếc xe điện tại nhà máy của hãng BYD tại Thái Lan. Ảnh: Reuters

“Chất xúc tác” bất ngờ

Những ngày qua, khi giá dầu liên tục tăng, giảm khó lường do căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông, nhiều quốc gia phụ thuộc nhiều vào nhiên liệu hóa thạch bắt đầu cảm nhận rõ hơn tính dễ tổn thương của hệ thống năng lượng.

Một câu chuyện tại Bangkok (Thái Lan) phần nào cho thấy sự thay đổi trong tâm lý người tiêu dùng. Theo SCMP, tại trung tâm bán xe hơi, một người đàn ông lái chiếc Mercedes đến showroom, mang theo tiền mặt và quyết định mua ngay một chiếc xe điện dù trước đó chưa từng có kế hoạch sở hữu.

Quyết định dường như bộc phát ấy không phải là trường hợp cá biệt. Giá nhiên liệu tăng cao và biến động mạnh khiến nhiều người tiêu dùng bắt đầu tính toán lại chi phí sử dụng phương tiện trong dài hạn. Xe điện, vốn từng được xem là lựa chọn của tương lai hoặc phụ thuộc vào trợ cấp của chính phủ, nay dần được nhìn nhận như giải pháp thực dụng nhằm giảm gánh nặng chi phí nhiên liệu.

Bước vào giai đoạn tăng tốc

Các quốc gia Đông Nam Á đang nổi lên trong nhóm thị trường xe điện tăng trưởng nhanh nhất toàn cầu, vượt qua cả châu Âu và Mỹ. Năm 2025, tại khu vực này, 1 trong khoảng 6 chiếc xe bán ra là xe điện. Thực tế này cho thấy sự thay đổi đáng kể trong cấu trúc thị trường ô tô, vốn trong nhiều thập kỷ bị chi phối gần như hoàn toàn bởi động cơ đốt trong.

Ở cấp độ chính sách, xu hướng này cũng mang lại những lợi ích không nhỏ cho các nền kinh tế trong khu vực. Tại Malaysia, việc khuyến khích người dân chuyển sang xe điện được xem là giải pháp giúp giảm gánh nặng trợ cấp nhiên liệu, khoản chi ngân sách lên tới gần 4 tỷ USD mỗi năm. Khi số lượng phương tiện sử dụng xăng dầu giảm dần, áp lực tài chính đối với nhà nước cũng theo đó được nới lỏng.

Song, quá trình chuyển đổi sang phương tiện điện hóa vẫn đối mặt với nhiều rào cản tại quốc gia này. Một trong những thách thức lớn nhất là hạ tầng sạc chưa theo kịp tốc độ phát triển của thị trường. Malaysia hiện mới đạt khoảng 60% mục tiêu xây dựng 10.000 trạm sạc toàn quốc. Cùng với đó, lo ngại về tuổi thọ pin, chi phí thay thế và phạm vi di chuyển vẫn khiến một bộ phận người tiêu dùng dè dặt.

Trong khi đó, thị trường Thái Lan trở thành điểm cạnh tranh sôi động của các hãng xe điện quốc tế, đặc biệt là các thương hiệu như BYD, Great Wall Motors, Aion hay Deepal. Nhờ chiến lược giảm giá mạnh và tận dụng các chính sách hỗ trợ của chính phủ, nhiều mẫu xe điện nhanh chóng tiếp cận nhóm khách hàng trung lưu. Những mẫu xe như Neta V hay BYD Atto 3 trở thành lựa chọn phổ biến nhờ mức giá ngày càng cạnh tranh so với xe chạy bằng xăng.

Đáng chú ý, ngay cả khi các chương trình ưu đãi thuế của chính phủ Thái Lan bắt đầu thu hẹp, doanh số xe điện vẫn tiếp tục tăng. Điều này cho thấy thị trường bước sang giai đoạn tự vận hành dựa trên nhu cầu thực tế của người tiêu dùng, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào gói kích cầu.

Thực tế, lịch sử ngành công nghiệp ô tô từng nhiều lần chứng kiến cú sốc năng lượng làm thay đổi hành vi mua sắm. Khủng hoảng dầu mỏ thập niên 1970 thúc đẩy sự phổ biến của các dòng xe nhỏ gọn tiết kiệm nhiên liệu. Năm 2008, khi giá dầu tăng vọt, xu hướng tương tự cũng xuất hiện tại nhiều thị trường. Năm 2022, xung đột ở Ukraine bùng nổ tiếp tục đẩy giá năng lượng lên cao, góp phần làm bùng nổ doanh số xe điện trên toàn cầu.

Giới quan sát chỉ ra mối liên hệ giữa giá xăng và nhu cầu xe điện với quy luật khá rõ ràng: khi chi phí nhiên liệu tăng, người tiêu dùng sẽ nhanh chóng tìm đến phương tiện không phụ thuộc vào xăng dầu. Theo DUT Research Database, tại Trung Quốc, mỗi khi giá xăng tăng thêm 1 nhân dân tệ mỗi lít, doanh số xe điện cũng tăng khoảng 4.7%.

Song song với thị trường xe mới, thị trường xe điện đã qua sử dụng cũng phát triển nhanh chóng. Đến năm 2026, quy mô thị trường này đã lớn gấp 4 lần so với năm 2020. Xu hướng này giúp xe điện trở nên dễ tiếp cận hơn với người tiêu dùng phổ thông.

Ở góc nhìn rộng hơn, cuộc chuyển dịch sang xe điện không chỉ là câu chuyện công nghệ hay môi trường. Trong một thế giới ngày càng bất ổn về giá năng lượng, việc giảm phụ thuộc vào dầu mỏ trở thành yêu cầu chiến lược. Biến động của thị trường dầu mỏ (thường gọi là "vàng đen") đóng vai trò như lời nhắc nhở rằng tương lai của giao thông không chỉ gắn với giảm phát thải, mà còn liên quan trực tiếp đến an ninh năng lượng và khả năng chống chịu của nền kinh tế.

THƯ LÊ