Việt Nam chuyển đổi số nhanh nhưng phụ nữ vẫn 'lép vế' trong công nghệ

Đại biểu Nguyễn Thanh Cầm (đoàn Đồng Tháp) nhấn mạnh, cần sớm có chính sách đặc thù để phụ nữ không bị "bỏ lại phía sau" trong kỷ nguyên số

Khoảng cách giới trong công nghệ khiến thế giới mất 1.000 tỷ USD cho GDP

Chiều 20/4, thảo luận về tình hình thực hiện mục tiêu quốc gia về bình đẳng giới năm 2025 tại hội trường, đại biểu Nguyễn Thanh Cầm (đoàn Đồng Tháp) nhấn mạnh, bình đẳng giới trong khoa học - công nghệ và số hóa đang trở thành vấn đề mang tính toàn cầu.

Theo các số liệu được dẫn chứng, phụ nữ hiện chỉ chiếm khoảng 31% tổng số nhà nghiên cứu trên thế giới, và tỷ lệ này còn thấp hơn đáng kể trong các ngành kỹ thuật, công nghệ cao. Trong các viện hàn lâm quốc gia - nơi tập trung các nhà khoa học hàng đầu - phụ nữ chỉ chiếm khoảng 12% thành viên.

Đáng chú ý, một "khoảng cách AI" đang hình thành rõ nét. Phụ nữ chỉ chiếm 31% lực lượng tham gia phát triển trí tuệ nhân tạo, trong khi nam giới chiếm tới 69%. Không chỉ vậy, mức độ tiếp cận và sử dụng AI tạo sinh cũng có sự chênh lệch: 51% phụ nữ sử dụng so với 59% nam giới.

Khoảng cách không chỉ dừng ở lĩnh vực chuyên môn mà còn thể hiện trong khả năng tiếp cận công nghệ cơ bản. Theo thống kê của Liên hợp quốc, việc phụ nữ không được tham gia đầy đủ vào không gian số đã khiến các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình mất đi khoảng 1.000 tỷ USD cho GDP trong thập niên qua, và có thể lên tới 1.500 tỷ USD vào năm 2025 nếu khoảng cách này không được thu hẹp.

Chiều 20/4, Quốc hội đã thảo luận về tình hình thực hiện mục tiêu quốc gia về bình đẳng giới năm 2025 tại hội trường

Việt Nam: Nữ giới chỉ chiếm 26,6% trong khoa học kỹ thuật

Tại Việt Nam, nữ đại biểu nhận định, dù được đánh giá là một trong những quốc gia có tốc độ phát triển khoa học - công nghệ và chuyển đổi số nhanh trong khu vực Đông Nam Á, khoảng cách giới vẫn hiện hữu và có những biểu hiện rõ rệt.

Trong lĩnh vực STEM (khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học), phụ nữ tham gia còn hạn chế, đặc biệt ở các ngành kỹ thuật và công nghệ thông tin. Bà Nguyễn Thanh Cầm dẫn chứng một nghiên cứu năm 2025 của Trung tâm thuộc Hội Nữ trí thức Việt Nam phối hợp với UNDP cho thấy, trong giai đoạn 2021–2024, ở lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn, tỷ lệ nam và nữ làm chủ nhiệm đề tài tương đương. Tuy nhiên, ở lĩnh vực khoa học kỹ thuật, nam giới chiếm tới 73,4%, trong khi nữ chỉ đạt 26,6%.

Không chỉ là vấn đề tiếp cận, khoảng cách còn nằm ở chất lượng, kỹ năng. Mặc dù tỷ lệ nữ sinh viên theo học ngành công nghệ thông tin tại Việt Nam tương đối cao nhưng tỷ lệ phụ nữ sở hữu các kỹ năng số nâng cao như lập trình, phân tích dữ liệu hay trí tuệ nhân tạo vẫn còn hạn chế.

Theo đại biểu Nguyễn Thanh Cầm, một trong những nguyên nhân chính được chỉ ra là định kiến giới và quan niệm truyền thống về vai trò của phụ nữ. Nhiều người vẫn cho rằng các lĩnh vực kỹ thuật, công nghệ là "sân chơi" của nam giới, trong khi phụ nữ phù hợp hơn với các ngành nghề xã hội hoặc chăm sóc.

Bên cạnh đó, việc thiếu các chính sách cụ thể mang tính nhạy cảm giới cũng khiến phụ nữ gặp nhiều rào cản trong việc tham gia và phát triển trong lĩnh vực khoa học - công nghệ.

Một trong những đề xuất quan trọng bà Nguyễn Thanh Cầm đưa ra là cần đưa lĩnh vực khoa học - công nghệ vào nội dung trọng tâm của Chiến lược quốc gia về bình đẳng giới giai đoạn 2021-2030

Đề nghị đưa khoa học - công nghệ vào Chiến lược quốc gia về bình đẳng giới

Từ thực tế trên, đại biểu Nguyễn Thanh Cầm cho rằng, cần có những giải pháp mạnh mẽ và mang tính hệ thống để thu hẹp khoảng cách giới trong khoa học - công nghệ và số hóa.

Một trong những đề xuất quan trọng bà Nguyễn Thanh Cầm đưa ra là cần đưa lĩnh vực khoa học - công nghệ vào nội dung trọng tâm của Chiến lược quốc gia về bình đẳng giới giai đoạn 2021-2030.

"Để thu hẹp khoảng cách giới trong lĩnh vực khoa học - công nghệ và số hóa, tôi đề nghị Chính phủ qua việc đánh giá giữa kỳ việc thực hiện Chiến lược quốc gia về bình đẳng giới giai đoạn 2021-2030 xác định những khoảng cách giới trong lĩnh vực khoa học - công nghệ để bổ sung lĩnh vực này vào Chiến lược", nữ đại biểu đề nghị.

Hiện nay, chiến lược này đã bao gồm 6 lĩnh vực: Chính trị; kinh tế - lao động; gia đình; giáo dục - đào tạo; y tế; và thông tin - truyền thông. Tuy nhiên, khoa học - công nghệ với vai trò ngày càng quan trọng trong nền kinh tế số cần được xem là một lĩnh vực riêng biệt, với các mục tiêu và chỉ tiêu cụ thể.

Bên cạnh đó, cần có các chính sách đặc thù nhằm khuyến khích và hỗ trợ phụ nữ tham gia sâu hơn vào lĩnh vực này. Cụ thể, cần tạo điều kiện để các nhà khoa học nữ được cống hiến, sáng tạo và được ghi nhận xứng đáng; đồng thời xây dựng các chương trình hỗ trợ nữ sinh viên theo học các ngành STEM, đặc biệt là công nghệ thông tin và chuyển đổi số.

Một hướng đi quan trọng khác là nâng cao năng lực số cho phụ nữ, đặc biệt ở khu vực nông thôn và nhóm yếu thế. Việc hỗ trợ phụ nữ không chỉ dừng ở mức "thích ứng" với công nghệ, mà cần tiến tới giúp họ "làm chủ" công nghệ trong công việc và cuộc sống.

Ngoài ra, việc thu thập và công bố dữ liệu phân tách giới cũng cần được thực hiện nghiêm túc hơn. Dù đã được quy định trong luật, nhưng hiện nay nhiều bộ, ngành và địa phương vẫn chưa thực hiện đầy đủ, khiến việc đánh giá thực trạng và xây dựng chính sách gặp nhiều khó khăn.