Việt Nam đề xuất xây dựng cộng đồng năng lượng APEC tự cường, bền vững

Hội nghị Bộ trưởng Năng lượng APEC lần thứ 16 diễn ra từ ngày 10-11/9 tại Bắc Kinh (Trung Quốc), trong bối cảnh cấu trúc năng lượng toàn cầu chịu tác động đồng thời của biến động địa chính trị, gián đoạn chuỗi cung ứng nhiên liệu, thời tiết cực đoan và nhu cầu điện phục vụ tăng trưởng kinh tế ngày càng cao.

Tham dự và phát biểu tại các phiên của hội nghị, ông Tăng Thế Hùng - Trưởng đoàn đại biểu Việt Nam, Phó Cục trưởng Cục Điện lực, Bộ Công Thương khẳng định ưu tiên xuyên suốt của Việt Nam là bảo đảm nguồn cung năng lượng an toàn, ổn định, với chi phí hợp lý và theo hướng bền vững. Đây là điều kiện để vừa đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế nhanh, vừa thực hiện các cam kết dài hạn về khí hậu.

Đặc biệt trong ngày 11/9, tham gia hội nghị và phiên thảo luận với chủ đề “Hợp tác cộng hưởng” và “Năng lượng cho tất cả”, đoàn Việt Nam đã chia sẻ các chủ trương và định hướng trong phát triển năng lượng tái tạo, đồng thời đề xuất nhiều giải pháp nhằm tăng cường an ninh năng lượng, thúc đẩy chuyển dịch xanh và phát huy sức mạnh hợp tác trong khu vực.

Toàn cảnh hội nghị.

Thông điệp xuyên suốt được Việt Nam đưa ra tại hội nghị là an ninh năng lượng không thể đạt được bằng nỗ lực riêng lẻ của từng nền kinh tế. Trong bối cảnh nhu cầu điện tăng nhanh, chuỗi cung ứng năng lượng chịu nhiều sức ép và biến đổi khí hậu ngày càng rõ nét, APEC cần kết nối các thế mạnh về công nghệ, hạ tầng, nguồn vốn và chuyên môn để hình thành sức mạnh tổng hợp, hướng tới một hệ thống năng lượng tự cường, linh hoạt, bền vững và bao trùm.

Cân bằng an ninh cung ứng, giá năng lượng và mục tiêu giảm phát thải

Phát biểu tại hội nghị với chủ đề “Năng lượng cho tất cả”, Trưởng đoàn Việt Nam nhận định khu vực châu Á - Thái Bình Dương đang đứng trước những bước ngoặt lớn về địa chính trị, biến đổi khí hậu và sự dịch chuyển của mô hình kinh tế toàn cầu.

Năm 2026, cấu trúc năng lượng thế giới tiếp tục chịu áp lực từ biến động chuỗi cung ứng nhiên liệu hóa thạch, sự gia tăng của các hiện tượng thời tiết cực đoan và nhu cầu điện khí hóa nền kinh tế. Tại APEC, chuyển dịch năng lượng xanh diễn ra mạnh mẽ nhưng cũng làm xuất hiện những thách thức mới đối với tính ổn định của hệ thống điện và khả năng tự chủ nguồn năng lượng sơ cấp.

Theo đoàn Việt Nam, an ninh năng lượng hiện không còn chỉ là bài toán bảo đảm nguồn cung truyền thống, mà phải giải quyết đồng thời ba yêu cầu: an ninh cung ứng, khả năng cạnh tranh về giá và mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính. Vì vậy, việc duy trì dòng chảy thương mại năng lượng cởi mở, minh bạch và tăng cường hợp tác công nghệ giữa các nền kinh tế thành viên có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Ông Tăng Thế Hùng phát biểu tại hội nghị với chủ đề “Năng lượng cho tất cả”.

Đối với Việt Nam, quy mô hệ thống điện đang tiếp tục mở rộng để đáp ứng yêu cầu phục hồi và phát triển kinh tế. Tổng công suất đặt nguồn điện toàn hệ thống hiện đạt khoảng 93.500 MW với 478 nhà máy điện. Sản lượng điện toàn hệ thống năm 2026 ước đạt 355 tỷ kWh, tăng 9,81% so với năm 2025. Mức tăng trưởng điện năng cao phản ánh nhu cầu sử dụng điện ngày càng lớn, đồng thời đặt ra yêu cầu cấp thiết về bảo đảm cung ứng điện an toàn, ổn định cho sản xuất, kinh doanh và đời sống nhân dân.

Từ thực tiễn đó, Việt Nam đề xuất tiếp tục hoàn thiện cơ chế thị trường và phương pháp định giá năng lượng linh hoạt. Các khung giá dịch vụ và giá bán lẻ điện cần phản ánh sát biến động của những thông số đầu vào trên thị trường. Cơ chế điều chỉnh giá linh hoạt theo chu kỳ hằng năm và trong năm phải bảo đảm bù đắp chi phí hợp lý, duy trì tình hình tài chính lành mạnh của doanh nghiệp, đồng thời tạo động lực thu hút khu vực ngoài nhà nước đầu tư vào hạ tầng nguồn và lưới điện.

Một định hướng khác được Việt Nam nhấn mạnh là mở rộng không gian pháp lý cho thị trường điện và cơ chế mua bán điện trực tiếp. Việc đa dạng hóa hình thức giao dịch điện, mở rộng đối tượng tham gia tới các khu, cụm công nghiệp và phát triển mô hình kết nối riêng sẽ góp phần khơi thông nguồn lực tư nhân, thúc đẩy thị trường năng lượng tái tạo vận hành minh bạch, hiệu quả.

Đối với những nguồn điện nền quan trọng như điện khí LNG, Việt Nam cho rằng cần tiếp tục tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế, trong đó có cơ chế bù đắp chi phí đầu tư cố định; đồng thời rà soát đồng bộ quy định về hợp đồng mua bán điện, thiết kế thị trường và các cơ chế liên quan. Đây là điều kiện để hài hòa lợi ích giữa các bên và bảo đảm tiến độ đầu tư dự án.

Cùng với đó, Việt Nam chủ trương đa dạng hóa nguồn nhiên liệu, bảo đảm nguyên liệu ổn định cho sản xuất điện và từng bước chuyển đổi từ nhiên liệu truyền thống sang các loại nhiên liệu sạch hơn như hydro xanh, amoniac, phù hợp với mục tiêu đạt phát thải ròng bằng 0.

Kết nối công nghệ, đầu tư và năng lực con người

Tại phiên thảo luận về “Hợp tác cộng hưởng”, đoàn Việt Nam cho rằng những chuyển đổi sâu sắc của bức tranh năng lượng châu Á - Thái Bình Dương vừa đặt ra thách thức, vừa mở ra cơ hội để các nền kinh tế APEC tăng cường hợp tác.

Sự cộng hưởng cần được đặt ở vị trí trung tâm trong hợp tác năng lượng, trên cơ sở kết nối thế mạnh của từng nền kinh tế nhưng vẫn tôn trọng điều kiện, hoàn cảnh và ưu tiên phát triển riêng.

Trước hết, Việt Nam đề nghị tăng cường sự cộng hưởng giữa an ninh năng lượng, khả năng chống chịu và quá trình chuyển dịch sang năng lượng sạch. An ninh năng lượng và phát triển bền vững không phải những mục tiêu tách rời mà có quan hệ bổ trợ lẫn nhau.

Việt Nam ưu tiên hợp tác nhằm đa dạng hóa cơ cấu nguồn năng lượng, thúc đẩy phát triển các nguồn sạch, tái tạo và thân thiện với môi trường như điện gió ngoài khơi, điện mặt trời, điện sinh khối; đồng thời nghiên cứu, phát triển những nguồn năng lượng mới như hydro và amoniac. Những giải pháp này vừa góp phần bảo đảm an ninh năng lượng, vừa hỗ trợ thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững.

Việt Nam ưu tiên hợp tác nhằm đa dạng hóa cơ cấu nguồn năng lượng, thúc đẩy phát triển các nguồn sạch.

APEC cũng cần quan tâm củng cố khả năng chống chịu của hạ tầng và chuỗi cung ứng năng lượng. Việt Nam mong muốn mở rộng hợp tác trong phát triển lưới điện hiện đại, lưới điện thông minh, hệ thống lưu trữ năng lượng tiên tiến, lưới điện siêu nhỏ, mạng lưới phân phối thông minh và kết nối điện liên vùng khi điều kiện cho phép.

Đây là những nền tảng giúp hệ thống điện vận hành linh hoạt hơn, nâng cao khả năng hấp thụ năng lượng tái tạo, giảm tổn thất và tăng độ tin cậy cung cấp điện. Bên cạnh đầu tư nguồn và lưới, các nền kinh tế cần đẩy mạnh quản lý nhu cầu phụ tải, sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả và chuyển đổi số trong quản trị, vận hành hệ thống năng lượng.

Việt Nam đặc biệt nhấn mạnh sự cộng hưởng giữa công nghệ, đầu tư và năng lực con người. Chuyển đổi hệ thống năng lượng đòi hỏi nguồn vốn rất lớn, đội ngũ nhân lực có trình độ chuyên môn cao và khả năng làm chủ những công nghệ mới.

Với vai trò là một diễn đàn hợp tác kinh tế hàng đầu khu vực, APEC có thể thúc đẩy đối thoại chính sách, chia sẻ các mô hình hiệu quả, tăng cường hợp tác nghiên cứu và phát triển, đồng thời khuyến khích quan hệ đối tác công - tư. Các lĩnh vực hợp tác được Việt Nam đề xuất gồm công nghệ sản xuất điện quy mô lớn từ những nguồn năng lượng sơ cấp mới; công nghệ lưu trữ năng lượng tiên tiến; công nghệ thu giữ và lưu trữ CO₂; hiện đại hóa hạ tầng điện; quản lý nhu cầu phụ tải và nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng.

Ở cấp độ khu vực, APEC có thể triển khai các chương trình nghiên cứu chung, chia sẻ tri thức, nâng cao năng lực và chuyển giao công nghệ trên nguyên tắc tự nguyện, cùng có lợi. Đồng thời, cần nâng cao hiệu quả phối hợp giữa Nhóm công tác Năng lượng, Đối tác chính sách về Khoa học, Công nghệ và Đổi mới, Nhóm công tác Viễn thông và Thông tin và Nhóm Chỉ đạo về Kinh tế số. Sự phối hợp này sẽ giúp nội dung hợp tác năng lượng được tích hợp sâu hơn vào các chương trình về chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, thương mại, đầu tư, phát triển hạ tầng và tăng trưởng bền vững.