Việt Nam đóng góp tích cực cho tầm nhìn cộng đồng ASEAN 2026

Hai cột mốc quan trọng của ASEAN

Năm 2026 đánh dấu hai cột mốc quan trọng của ASEAN: Kỷ niệm 50 năm Hiệp ước thân thiện và hợp tác ở khu vực Đông Nam Á (TAC) và khởi đầu quá trình triển khai Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045. TAC được ký vào tháng 2-1976 tại Bali, Indonesia. Đây là văn kiện nền tảng của ASEAN, đặt nền móng cho việc xây dựng những chuẩn mực ứng xử giữa các quốc gia trong khu vực nhằm thúc đẩy hòa bình, hữu nghị và hợp tác, thông qua các nguyên tắc cốt lõi, như: Tôn trọng chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ; không can thiệp vào công việc nội bộ; giải quyết bất đồng thông qua đối thoại và các biện pháp hòa bình.

Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng và Trưởng đoàn các nước ASEAN tham dự Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 48 tại Cebu, Phillippines, tháng 5-2026

Từ 5 quốc gia ký kết ban đầu (Indonesia, Malaysia, Philippines, Singapore và Thái Lan), đến nay TAC đã trở thành khuôn khổ pháp lý - chính trị quan trọng, thu hút sự tham gia của 58 quốc gia và tổ chức từ khắp năm châu lục. Con số này phản ánh sức hút của mô hình hợp tác đặt nền tảng trên luật lệ và đối thoại, đồng thời cho thấy TAC không chỉ là câu chuyện nội khối, mà còn là một phần trong cấu trúc an ninh - ngoại giao rộng lớn hơn.

Trong nửa thế kỷ qua, TAC đã trở thành nền tảng để triển khai các biện pháp xây dựng lòng tin và hợp tác giữa các nước ASEAN, đồng thời góp phần định hình cấu trúc an ninh rộng lớn hơn tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương, tăng cường quan hệ giữa ASEAN với các đối tác đối thoại thông qua các cơ chế do ASEAN dẫn dắt như Diễn đàn khu vực ASEAN (ARF) và Cấp cao Đông Á (EAS)…

Trong bối cảnh môi trường chiến lược khu vực và quốc tế biến động nhanh chóng, một cơ chế thúc đẩy đối thoại và kiềm chế xung đột như TAC có giá trị đặc biệt. Nó tiếp tục là bộ quy tắc ứng xử duy nhất điều chỉnh quan hệ liên quốc gia trong khu vực và vì thế vẫn giữ vai trò không thể thay thế.

Các mục đích và nguyên tắc của TAC đã góp phần củng cố niềm tin, tăng cường đoàn kết và nâng cao vai trò trung tâm của ASEAN trong cấu trúc khu vực đang định hình, vì một Đông Nam Á hòa bình, ổn định, hợp tác và phát triển bền vững. Khác với TAC trong vai trò là bộ quy tắc ứng xử về quan hệ giữa các quốc gia, Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 là mục tiêu chiến lược dài hạn hướng tới việc xây dựng một khối ASEAN tự cường, sáng tạo, năng động và lấy người dân làm trung tâm.

Ngày 31-12-2015, Cộng đồng ASEAN chính thức được thành lập như một liên minh chính trị, kinh tế và văn hóa - xã hội của 10 quốc gia Đông Nam Á, dựa trên 3 trụ cột chính là Cộng đồng Chính trị - An ninh (APSC): Cộng đồng Kinh tế (AEC) và Cộng đồng Văn hóa - Xã hội (ASCC).

Sự ra đời của Cộng đồng ASEAN đánh dấu bước phát triển nâng cao từ một hiệp hội hợp tác lỏng lẻo trở thành một liên kết khu vực pháp lý chặt chẽ hơn dựa trên Hiến chương ASEAN, từ đó nâng cao vị thế của khu vực trên trường quốc tế. Sau 20 năm tồn tại của Cộng đồng ASEAN, tháng 5-2025, tại Kuala Lumpur, Malaysia, trong khuôn khổ Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 46, các nhà lãnh đạo khu vực đã thông qua Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045, mở ra một chương phát triển mới của ASEAN trên hành trình liên kết khu vực trong 20 năm tới.

Đây là lần đầu tiên ASEAN có một tầm nhìn dài hạn, được chuẩn bị kỹ lưỡng thể hiện quyết tâm của khối trong việc xây dựng hình ảnh Cộng đồng ASEAN trong chặng đường 20 năm tới. Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 nhấn mạnh vào việc duy trì dân chủ, quản trị tốt, đảm bảo nhân quyền và pháp quyền trong khi đặt công dân ASEAN làm trung tâm. Hơn nữa, đây cũng là nỗ lực lớn của ASEAN nhằm tạo ra một thị trường chung thịnh vượng, được thúc đẩy bởi tính bền vững, đổi mới và nguồn nhân lực có kỹ năng.

Hướng tới vai trò ngày càng quan trọng trong ASEAN

Thế giới và khu vực đang đứng trước những thách thức và cơ hội do các xu thế lớn toàn cầu đặt ra, đòi hỏi phải vận dụng một cách linh hoạt và hiệu quả hơn các nguyên tắc của TAC để thích ứng với các thách thức mới như tấn công mạng, tội phạm xuyên quốc gia, biến đổi khí hậu, dịch bệnh và các vấn đề an ninh phi truyền thống, cũng như phải có bước đi thực tế để hiện thực hóa Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045. Điều này đặt ra thách thức với ASEAN cũng như từng thành viên, trong đó có Việt Nam.

Tuy không phải là thành viên sáng lập, nhưng từ khi gia nhập ASEAN, Việt Nam đã ngày càng trưởng thành, chủ động tham gia và đóng góp tích cực vào các hoạt động chung của khu vực với tinh thần trách nhiệm, được các nước đánh giá cao.

Quãng thời gian đồng hành cùng ASEAN đã chứng kiến sự chuyển mình mạnh mẽ của Việt Nam, từ một đất nước bị chiến tranh tàn phá, bị bao vây, cấm vận, giờ đây đã là đối tác chủ động, tích cực, có trách nhiệm của khu vực và thế giới, trở thành nhân tố quan trọng trong ASEAN. Câu chuyện thành công này đã truyền cảm hứng cho nhiều quốc gia thành viên trong ASEAN.

Trong 31 năm kể từ khi gia nhập ASEAN năm 1995, Việt Nam đã thể hiện năng lực xây dựng đồng thuận, thúc đẩy hợp tác và duy trì cân bằng trong bối cảnh môi trường địa chính trị khu vực ngày càng phức tạp. Việt Nam đã để lại nhiều dấu ấn tại những mốc quan trọng trên con đường phát triển của ASEAN; đã đưa ra nhiều sáng kiến nhằm thúc đẩy tăng cường liên kết nội và ngoại khối, như thành lập cơ chế Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng ASEAN mở rộng (ADMM+) năm 2010, các cơ chế ASEAN+, mở rộng Hội nghị cấp cao Đông Á với sự tham gia của Nga và Mỹ (năm 2010), thành lập Cộng đồng ASEAN (năm 2015).

Từng sáng kiến, từng đóng góp của Việt Nam để xây dựng ASEAN vững mạnh đều là lời khẳng định vững chắc về bản lĩnh cùng quyết tâm cống hiến hết mình cho Hiệp hội. Những nỗ lực này đã giúp tăng cường vị thế quốc tế của ASEAN nói chung và Việt Nam nói riêng, đem lại những lợi ích to lớn đối với Việt Nam trên các khía cạnh an ninh - chính trị và vị thế quốc tế, tạo điều kiện thuận lợi giúp Việt Nam xử lý các thách thức trong khu vực và trên thế giới.

Để hiện thực hóa Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045, ASEAN đã đặt ra mục tiêu tiếp tục thúc đẩy hội nhập kinh tế sâu rộng, nâng cao năng lực cạnh tranh và đẩy nhanh phát triển kinh tế số trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ trên toàn cầu. Đồng thời, Hiệp hội hướng trọng tâm vào xây dựng các chuỗi cung ứng có khả năng chống chịu cao, tăng cường kết nối hạ tầng và bảo đảm an ninh lương thực, an ninh năng lượng.

Từ kinh nghiệm phát triển bền vững trong nước, Việt Nam có điều kiện để tiếp tục đóng góp cho ASEAN. Việt Nam đã thể hiện cam kết mạnh mẽ của mình trong vai trò đi đầu ở nhiều lĩnh vực, từ thúc đẩy đổi mới sáng tạo, phát triển công nghệ, chuyển đổi số, giáo dục, du lịch... đến tăng cường giao lưu, thắt chặt đoàn kết và tình hữu nghị giữa nhân dân các nước nhằm xây dựng một Cộng đồng ASEAN thực sự lấy người dân làm trung tâm. Trong tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN vững mạnh, đoàn kết và thịnh vượng, Việt Nam một lần nữa khẳng định vai trò và vị thế quốc tế của mình. Những đóng góp nổi bật của Việt Nam cùng với thành tựu của đất nước trong giai đoạn hiện nay là động lực giúp Việt Nam có thể tự tin triển khai chính sách đối ngoại hướng tới vai trò ngày càng quan trọng đối với ASEAN trong giai đoạn tới.