Việt Nam là 1 trong 3 quốc gia ASEAN hưởng lợi từ sự bùng nổ của AI và chip

Trí tuệ nhân tạo (AI) sẽ là yếu tố làm thay đổi cuộc chơi...

Bộ phận Nghiên cứu Đầu tư Toàn cầu HSBC (HSBC) vừa phát hành báo cáo “ASEAN Perspectives - Ai sở hữu chip, người đó chi phối thương mại”. Trong đó, HSBC nhấn mạnh: Nhờ sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI), những nền kinh tế có tỷ trọng công nghệ cao như Singapore, Malaysia và Việt Nam đang có vị thế thuận lợi hơn trong thương mại dù cho chi phí năng lượng tăng cao do xung đột tại Trung Đông.

Theo HSBC, xung đột tại Trung Đông là một lời nhắc nhở rõ rệt về mức độ dễ bị ảnh hưởng của khu vực tăng trưởng nhanh ASEAN bởi chi phí năng lượng do sự phụ thuộc vào nhập khẩu năng lượng. Mặc dù không thể xem nhẹ chi phí năng lượng tăng cao, chúng ta cũng cần chú ý không để biến động năng lượng làm phân tâm và tập trung vào các yếu tố tăng trưởng nền tảng của ASEAN.

HSBC đánh giá, sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) sẽ là yếu tố thay đổi cuộc chơi theo nhiều cách đối với dòng chảy thương mại của châu Á và quan trọng hơn là thương mại của ASEAN. ASEAN có vị trí trung tâm trong chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu, cho phép các nền kinh tế trong khu vực này tận dụng làn sóng trí tuệ nhân tạo (AI). Vì vậy, không quá bất ngờ khi tất cả các quốc gia trong khu vực có tốc độ tăng trưởng vượt trội năm 2025 đều có tỷ trọng lớn trong ngành công nghệ.

Thực tế, năm 2025 là một minh chứng cho điều đó: các nền kinh tế ASEAN đã chứng kiến mức tăng trưởng xuất khẩu điện tử dao động từ 15% đến 47% so với cùng kỳ năm trước, vượt xa mức trung bình 10 năm của từng nước. Căng thẳng thương mại gần đây giữa Mỹ và Trung Quốc đã thúc đẩy ASEAN hội nhập sâu hơn vào chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu, củng cố vị thế của khu vực trong lĩnh vực chiến lược này.

Nhờ sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI), những nền kinh tế có tỷ trọng công nghệ cao như Singapore, Malaysia và Việt Nam đang có vị thế thuận lợi hơn trong thương mại. Nguồn: Báo cáo HSBC.

Nhưng không phải nước nào cũng được hưởng lợi như nhau: những nền kinh tế có chuỗi cung ứng công nghệ rộng lớn mạnh đang dẫn đầu làn sóng công nghệ. Trong đó, Singaporecó vị thế tốt nhất để nắm bắt sự bùng nổ AI, nhờ vai trò nổi bật trong lĩnh vực chip nhớ cao cấp. Quốc gia hưởng lợi lớn tiếp theo là Malaysia, với trung tâm điện tử ở Penang, nơi đã tăng thị phần trong các chip logic như chip xử lý và chip khuếch đại. Việt Nam đã chọn một hướng đi khác đó là tăng trưởng nhanh chóng trong phân khúc điện tử tiêu dùng, nhưng cũng có tham vọng leo lên chuỗi giá trị cao hơn nữa. Thái Lan cũng được hưởng lợi, mặc dù ở mức độ thấp hơn, nhờ lợi thế truyền thống trong lĩnh vực ổ cứng. Còn lại, Indonesia và Philippinesđang đi sau trong lĩnh vực bán dẫn.

Theo HSBC, các quốc gia hưởng lợi từ công nghệ như Việt Nam, Malaysia và Singapore có kết quả GDP năm 2025 vượt trội. Mặc dù không phải lúc nào động lực thúc đẩy cũng là thương mại (không thể xem nhẹ khả năng chống chịu của kinh tế trong nước), chu kỳ công nghệ phục hồi thúc đẩy bởi AI cũng đóng vai trò hỗ trợ. Tăng trưởng ở tất cả ba nước trong năm 2025 đều vượt xa mức bình quân trong vòng một thập kỷ qua.

Ai sở hữu chip, người đó chi phối thương mại?
Các nhà nghiên cứu của HSBC cho rằng, trong thế giới được thúc đẩy bởi AI hiện nay, chip nhớ ngày càng trở nên quan trọng hơn vì chúng đóng vai trò cốt lõi trong việc lưu trữ và truy xuất khối lượng dữ liệu khổng lồ một cách nhanh chóng và hiệu quả cho các bộ xử lý AI mạnh mẽ. Thực tế cho thấy Hàn Quốc (28% thị phần toàn cầu) và Trung Quốc đại lục (27%) đang dẫn đầu trong lĩnh vực bán dẫn tiên tiến.

Trong ASEAN, Singapore là nền kinh tế duy nhất có thị phần đáng kể về chip nhớ. Nhờ tổng vốn đầu tư lũy kế 40 tỉ USD kể từ năm 1998 từ tập đoàn công nghệ Mỹ Micron có 98% chip 3D NAND được sản xuất tại Singapore, Đảo quốc Sư tử hiện nắm 8,5% thị phần toàn cầu. Singapore được kỳ vọng sẽ hưởng lợi nhiều hơn nữa khi Micron công bố rút khỏi mảng tiêu dùng để tập trung mạnh vào chip nhớ tiên tiến phục vụ trung tâm dữ liệu AI, với khoản đầu tư 30,5 tỉ SGD.

Tuy vậy, đây không phải là mảng bán dẫn duy nhất mà Singapore chiếm ưu thế. Nước này cũng có lợi thế ở chip logic vốn được xem là “bộ não” của các thiết bị điện tử. Từng giữ vị thế thống trị trong lĩnh vực này, Singapore hiện chiếm 15% thị phần chip xử lý toàn cầu và gần 20% thị phần xuất khẩu chip khuếch đại toàn cầu.

Phía bên kia Causeway, Malaysiacũng nổi bật là một quốc gia đi trước trong ngành bán dẫn. Dù câu chuyện của Malaysia không được biết đến rộng rãi, các tập đoàn công nghệ đa quốc gia (MNC) đã rót vốn đầu tư từ rất sớm, ngay từ thập niên 1970, biến Penang thành “Thung lũng Silicon của phương Đông”. Dù không phải là một nhân tố lớn trong mảng chip nhớ, Malaysia lại là một nước dẫn đầu về chip logic. Riêng Malaysia chiếm 10% thị phần chip xử lý toàn cầu và 16% thị phần xuất khẩu chip khuếch đại, trong đó thị phần chip khuếch đại vẫn gia tăng trong những năm gần đây. Đáng chú ý hơn, Malaysia gần như đã tăng gấp đôi thị phần ở mảng linh kiện của mạch tích hợp (IC) chỉ trong một năm, nâng thị phần lên mức ấn tượng 40% vào năm 2024.

Nếu Singapore và Malaysia dẫn đầu ASEAN về xuất khẩu bán dẫn, Thái Lan và Việt Nam cũng có lợi thế riêng ngoài lĩnh vực bán dẫn. Chẳng hạn, Thái Lan chuyên sâu trong mảng ổ đĩa cứng (HDD). Nước này chiếm 17% tổng lượng thiết bị lưu trữ toàn cầu cho các máy xử lý dữ liệu tự động, tương đương với EU và chỉ đứng sau Trung Quốc đại lục.

Tuy nhiên, Việt Nam đang chọn một hướng đi khác: gia tăng vai trò trong khâu lắp ráp điện tử thành phẩm, chuyên về các sản phẩm điện tử tiêu dùng hoàn chỉnh, nhờ xu hướng đa dạng hóa chuỗi cung ứng của các tập đoàn công nghệ đa quốc gia như Samsung. Mặc dù Trung Quốc đại lục vẫn giữ vị thế thống lĩnh đối với nhiều mặt hàng xuất khẩu này, thị phần điện tử tiêu dùng của Việt Nam, bao gồm điện thoại thông minh, máy in và máy tính, đã tăng đáng kể từ gần như bằng 0 lên 8–15% trong vòng 15 năm. Bên cạnh điện tử tiêu dùng, Việt Nam cũng nỗ lực vươn lên trong chuỗi giá trị, nhắm tới phân khúc mạch tích hợp (IC). Tuy nhiên, khác với Singapore và Malaysia, Việt Nam lại chứng kiến thị phần chip xử lý toàn cầu suy giảm, dù Intel đã đầu tư hàng tỉ USD.

Q. Nguyễn