Việt Nam - Phần Lan: Từ cam kết chiến lược đến cơ hội làm ăn

Bộ trưởng Ngoại thương và Phát triển Phần Lan Ville Tavio đến Việt Nam ngày 15-16/10 cùng đoàn doanh nghiệp, trong đó có những công ty chưa hoạt động tại thị trường này. Họ mang theo giải pháp công nghệ và tìm kiếm những đối tác đầu tiên.

“Đầu tư của Phần Lan tại Việt Nam đã vượt 1 tỷ USD”, ông nói với VietNamNet. Theo ông, hợp tác doanh nghiệp đang mở rộng sang nhiều lĩnh vực, từ công nghệ sạch, xây dựng đến trung tâm dữ liệu và năng lượng.

Chuyến thăm diễn ra gần một năm sau chuyến thăm chính thức Phần Lan của Tổng Bí thư Tô Lâm, khi hai nước thiết lập quan hệ Đối tác Chiến lược. Lần này, ông Tavio làm việc với các bộ và cộng đồng doanh nghiệp để thúc đẩy hợp tác kinh tế.

Ông kỳ vọng sẽ có những kết quả cụ thể, nhưng chưa công bố chi tiết vì nhiều thỏa thuận còn phải hoàn tất. Đây cũng là công việc hai bên đang theo đuổi: tìm dự án, đối tác và nguồn tài chính để thực hiện những cam kết cấp cao.

Những kết nối từ Helsinki

Trong chuyến thăm Phần Lan ngày 20-22/10/2025 của Tổng Bí thư Tô Lâm, hai nước xác định kinh tế là một trụ cột của quan hệ Đối tác Chiến lược. Tuyên bố chung ưu tiên hợp tác trong các lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn, công nghệ 5G/6G, chính phủ điện tử và công nghệ xanh.

Ông Tavio cho biết, hai bên đang xây dựng kế hoạch hợp tác cụ thể hơn, đồng thời thúc đẩy các doanh nghiệp tìm hiểu thị trường và kết nối với đối tác ở mỗi nước.

Một số đầu mối đã hình thành từ năm ngoái. Viettel và ICEYE có bản ghi nhớ về nghiên cứu, phát triển công nghệ vệ tinh quan sát Trái Đất; Viettel và Nokia hợp tác về hạ tầng viễn thông thế hệ mới. VNPT trao hợp đồng phát triển mạng truy nhập vô tuyến giai đoạn 2025-2026 cho Nokia.

ICEYE gợi tôi nhớ cuộc gặp Pekka Laurila tại trụ sở công ty gần Helsinki năm ngoái. Nhà đồng sáng lập kể chuyện ông và người bạn ở Đại học Aalto theo đuổi ý tưởng chế tạo vệ tinh radar nhỏ. Việc gọi vốn ban đầu rất khó khăn. Sự hỗ trợ nghiên cứu, chuyên gia từ Business Finland và vốn đầu tư đã giúp họ đi tiếp.

Câu chuyện ấy cho thấy phía sau một doanh nghiệp công nghệ là những kết nối giữa trường đại học, tổ chức hỗ trợ và nhà đầu tư. Đây cũng là kinh nghiệm Việt Nam có thể tìm hiểu khi thúc đẩy đổi mới sáng tạo.

Bản ghi nhớ Viettel-ICEYE mở một đầu mối hợp tác, dù chưa đủ để nói công nghệ đã được chuyển giao. Trong cuộc trao đổi lần này, ông Tavio nhắc tới thế mạnh vệ tinh, lượng tử và viễn thông của Phần Lan; mong doanh nghiệp Việt Nam tìm cơ hội hợp tác, đầu tư tại đó.

Trung tâm dữ liệu cần điện và vốn

Trung tâm dữ liệu là một nội dung nổi bật trong chuyến thăm.

Tại cuộc làm việc ngày 15/10, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho biết, Việt Nam muốn trở thành trung tâm dữ liệu của khu vực Đông Nam Á, hướng tới thị trường rộng hơn ở châu Á. Những vấn đề cần giải quyết gồm pháp lý, năng lượng và luồng dữ liệu xuyên biên giới.

Khi được hỏi về hợp tác trong lĩnh vực này, ông Tavio nói tới những lợi thế thực tế của Phần Lan: khí hậu lạnh giúp giảm chi phí làm mát và nguồn điện có giá cạnh tranh. Nhưng Phần Lan cũng phải tính đến nhu cầu điện gia tăng.

Theo ông, phát triển thêm công suất điện là một thách thức lớn. Hai nước cần hợp tác để tìm hiểu cách công nghệ có thể góp phần giải quyết những yêu cầu chung.

Câu trả lời đưa cuộc trao đổi về AI trở lại bài toán hạ tầng. Muốn thu hút trung tâm dữ liệu, nguồn điện phải đáp ứng được nhu cầu vận hành. Cơ hội hợp tác vì thế mở sang cả các giải pháp năng lượng.

Trong tài liệu giới thiệu chuyến thăm, ông Phạm Minh Thành, Giám đốc Quốc gia Wärtsilä Việt Nam, nhấn mạnh yêu cầu phối hợp giữa chính phủ, ngành công nghiệp và nhà cung cấp công nghệ; cùng môi trường ổn định cho đầu tư dài hạn vào hệ thống điện.

Nguồn vốn cũng đã được đặt ra từ chuyến thăm năm 2025. Bộ Tài chính Việt Nam ký các bản ghi nhớ với phía Phần Lan về hỗ trợ chuẩn bị, triển khai dự án theo Chương trình đầu tư công của Phần Lan và hợp tác với cơ quan tín dụng xuất khẩu Finnvera.

Ông Tavio cho biết hai bên đang tập trung vào những ngành có năng lực mạnh, đồng thời làm việc để bảo đảm nguồn tài chính cho doanh nghiệp.

Với nhân lực, đại diện Đại học Oulu, tiến sĩ Jari Hannu, lưu ý trong tài liệu giới thiệu chuyến thăm: công nghệ cần đi cùng kỹ năng và nghiên cứu. Những kết nối đại học - doanh nghiệp có thể giúp hình thành các chương trình đào tạo, nghiên cứu phù hợp với nhu cầu đầu tư.

Điều doanh nghiệp chờ đợi

Tôi hỏi ông Tavio liệu kế hoạch tăng trưởng đầy tham vọng của Việt Nam có mở thêm cơ hội cho nhà đầu tư Phần Lan hay không.

“Có. Thực ra, điều đó phụ thuộc vào thị trường sẽ duy trì độ mở đến đâu”, ông trả lời.

Ông nhấn mạnh độ mở và sự ổn định. Một lý do thu hút doanh nghiệp Phần Lan đến Việt Nam, theo ông, là họ thấy thủ tục ít quan liêu hơn so với một số lựa chọn khác. Gia nhập thị trường thuận tiện sẽ tiếp tục là động lực.

Doanh nghiệp ra nước ngoài thường phải giải quyết những câu hỏi quen thuộc, ông nói: tìm vốn ở đâu, chọn đối tác nào và hiểu pháp luật sở tại ra sao. Chính phủ có thể hỗ trợ bằng kết nối và thông tin thị trường.

Tuyên bố chung năm 2025 cũng cam kết thúc đẩy môi trường thương mại, đầu tư minh bạch, công bằng, không phân biệt đối xử.

Với những doanh nghiệp lần đầu theo đoàn sang Việt Nam, sau các cuộc gặp sẽ là tính toán vốn, tìm đối tác và chọn dự án. Khả năng thực hiện những công việc ấy thuận tiện đến đâu sẽ ảnh hưởng đến quyết định đầu tư. Đó là lúc cam kết về một môi trường kinh doanh cởi mở, ổn định được kiểm nghiệm trong thực tế.