Việt Nam tham gia đồng thuận Tuyên bố của Hội nghị Montreal về hiệu quả năng lượng

Một trang trại điện gió và điện mặt trời tại Việt Nam. (Ảnh: Đặng Tuấn/TTXVN)

Hội nghị thường niên lần thứ 11 của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) về hiệu quả năng lượng diễn ra tại thành phố Montreal, Canada vào cuối tháng 6 vừa qua đã khẳng định một xu hướng nổi bật là hiệu quả năng lượng không chỉ còn là công cụ giảm phát thải, mà đang trở thành trụ cột của an ninh năng lượng, năng lực cạnh tranh kinh tế và khả năng chống chịu của các quốc gia trước biến động địa chính trị.

Theo phóng viên TTXVN tại Canada, đây là lần đầu tiên hội nghị thường niên về hiệu quả năng lượng của IEA được tổ chức tại khu vực Bắc Mỹ. Sự kiện quy tụ hơn 600 đại biểu, gồm hàng chục bộ trưởng, quan chức cấp cao từ hơn 40 chính phủ, cùng hơn 70 lãnh đạo các tập đoàn năng lượng, tài chính và công nghệ hàng đầu thế giới.

Hội nghị diễn ra trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu tiếp tục biến động mạnh do xung đột tại Trung Đông và gián đoạn vận chuyển qua eo biển Hormuz, tuyến đường quan trọng đối với dầu mỏ, khí tự nhiên hóa lỏng và nhiều hàng hóa năng lượng thiết yếu.

Trong bối cảnh đó, các nước tham dự hội nghị thống nhất cho rằng sử dụng năng lượng hiệu quả là một trong những giải pháp có thể triển khai nhanh, chi phí thấp, giúp giảm hóa đơn năng lượng cho người dân và doanh nghiệp, đồng thời tăng cường an ninh năng lượng quốc gia.

Thông điệp “hiệu quả năng lượng là ưu tiên hàng đầu” tại hội nghị cũng là nội dung được nhấn mạnh trong Tuyên bố Montreal về hiệu quả năng lượng, hay còn gọi là Kế hoạch Hành động Montreal, được công bố khi kết thúc hội nghị.

Tuyên bố tái khẳng định mục tiêu tăng gấp 2 lần tốc độ cải thiện hiệu quả năng lượng trung bình toàn cầu vào năm 2030, mục tiêu từng được các nước nhất trí tại Hội nghị lần thứ 28 Các bên tham gia Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu (COP28) năm 2023.

Các phiên thảo luận cấp bộ trưởng tập trung vào hai nhóm vấn đề chính. Thứ nhất là bảo vệ các nhóm dễ bị tổn thương, như hộ thu nhập thấp, doanh nghiệp nhỏ và vừa, trước cú sốc giá năng lượng.

Thứ hai là xây dựng khả năng chống chịu dài hạn thông qua cải tạo nhà ở, nâng tiêu chuẩn thiết bị, điện khí hóa, hiện đại hóa lưới điện và huy động đầu tư tư nhân cho các dự án tiết kiệm năng lượng. Nhiều kinh nghiệm chính sách đã được chia sẻ tại hội nghị.

Tại các phiên chuyên đề, hiệu quả năng lượng cũng được gắn với năng lực cạnh tranh công nghiệp. Các doanh nghiệp và tổ chức tài chính cho rằng nhiều giải pháp tiết kiệm năng lượng đã sẵn có, từ thiết bị hiệu suất cao, biến tần cho động cơ điện, tiêu chuẩn công trình, dữ liệu tiêu thụ năng lượng đến lưới điện thông minh. Vấn đề quan trọng là cần có chính sách ổn định, minh bạch và có khả năng dự báo dài hạn để doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư.

Một điểm mới của hội nghị năm nay là mối liên hệ giữa hiệu quả năng lượng với trí tuệ nhân tạo (AI), trung tâm dữ liệu và “kỷ nguyên điện." Nhu cầu điện toàn cầu đang tăng nhanh do điện khí hóa giao thông, sưởi ấm, công nghiệp, cùng với sự phát triển mạnh của AI và hạ tầng số. Vì vậy, các nước cho rằng nếu không nâng cao hiệu quả sử dụng điện, nhu cầu mới từ trung tâm dữ liệu và các lĩnh vực công nghệ cao có thể tạo áp lực lớn lên hệ thống điện.

Đối với Canada, việc đăng cai hội nghị là cơ hội để nước này khẳng định vai trò là đối tác năng lượng đáng tin cậy. Canada nhấn mạnh lợi thế trong các lĩnh vực thủy điện, điện hạt nhân, khí tự nhiên hóa lỏng, khoáng sản thiết yếu, điện gió ngoài khơi và công nghệ lò phản ứng module nhỏ. Nước này còn lồng ghép thông điệp hiệu quả năng lượng là một phần quan trọng trong chiến lược năng lượng sạch, công nghiệp xanh và nâng cao năng suất của nền kinh tế.

Đáng chú ý, Việt Nam là một trong các quốc gia tham dự hội nghị và tham gia đồng thuận Tuyên bố của Hội nghị Montreal về hiệu quả năng lượng, qua đó cùng cộng đồng quốc tế tái khẳng định nguyên tắc "hiệu quả năng lượng là ưu tiên hàng đầu" và ủng hộ mục tiêu tăng gấp 2 lần tốc độ cải thiện hiệu quả năng lượng toàn cầu vào năm 2030.

Giới quan sát nhận định việc Việt Nam tham gia đồng thuận tuyên bố chung có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh nhu cầu điện trong nước tiếp tục tăng cùng quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa và chuyển đổi số.

Những nội dung được thảo luận tại hội nghị, như nâng tiêu chuẩn hiệu suất thiết bị, cải tạo công trình, hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ, quản lý phụ tải, phát triển dữ liệu năng lượng và chuẩn bị cho nhu cầu điện của trung tâm dữ liệu, đều là những vấn đề Việt Nam quan tâm trong quá trình bảo đảm an ninh năng lượng và thực hiện cam kết chuyển đổi xanh.

Bên cạnh đó, việc tham gia Tuyên bố của Hội nghị Montreal về hiệu quả năng lượng cũng mở ra cơ sở để Việt Nam tiếp tục theo dõi, nghiên cứu khả năng tham gia sâu hơn vào các cơ chế hợp tác đa phương của IEA về hiệu quả năng lượng. Đây có thể là kênh hữu ích để Việt Nam tiếp cận dữ liệu, kinh nghiệm chính sách, công cụ kỹ thuật và các mô hình hợp tác công-tư trong lĩnh vực tiết kiệm năng lượng.

Nhìn chung, Hội nghị Montreal cho thấy hiệu quả năng lượng đang trở thành một ưu tiên chiến lược của nhiều quốc gia. Trong một thế giới mà nguồn cung năng lượng có thể bị gián đoạn bởi xung đột, giá nhiên liệu biến động mạnh và nhu cầu điện tăng nhanh, quốc gia nào sử dụng năng lượng hiệu quả hơn sẽ có lợi thế lớn hơn trong việc bảo vệ người tiêu dùng, duy trì sản xuất và nâng cao năng lực cạnh tranh./.