Vĩnh Long số hóa vườn cây đầu dòng, nâng tầm thương hiệu cây giống

Anh Nguyễn Văn Thoàng (ấp Quân An, xã Chợ Lách, tỉnh Vĩnh Long) bên hệ thống tưới vườn tự động. Ảnh: Huỳnh Phúc Hậu - TTXVN

Đây được xem là “chìa khóa ” để  mở ra uy tín thương hiệu cây giống của địa phương trên thị trường cả nước và quốc tế.

Nhiều năm qua, ngành hàng sản xuất cây giống và hoa kiểng tiếp tục được xác định là một trong những ngành hàng chủ lực, có lợi thế cạnh tranh vượt trội và mang lại giá trị kinh tế cao cho tỉnh Vĩnh Long. Ngành hàng này đóng vai trò then chốt trong quá trình tái cơ cấu ngành nông nghiệp của tỉnh theo hướng nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững. Trên phạm vi toàn tỉnh, vùng sản xuất tập trung chủ yếu tại các xã, phường, như: Chợ Lách, Vĩnh Thành, Hưng Khánh Trung, Phú Phụng, Long Đức...

Nói về tầm quan trọng của việc xây dựng vườn cây đầu dòng, ông Trần Thanh Thanh, chủ Doanh nghiệp tư nhân Giống cây trồng và hoa kiểng Thanh Thanh (ấp Hòa Nghĩa, xã Chợ Lách, tỉnh Vĩnh Long) cho hay, hiện ông sở hữu hơn 40 giống cây đầu dòng các loại và có 1,6 ha vườn cây đầu dòng. Sở dĩ cây giống ở địa phương có được danh tiếng vững chắc như ngày nay là nhờ quá trình trau dồi tay nghề không ngừng của bà con, đặc biệt là việc áp dụng các kỹ thuật nhân giống tiến bộ như ghép cây. Kỹ thuật này giúp ông Thanh sản xuất được số lượng lớn giống cây trồng đồng đều, đồng thời giữ nguyên vẹn được các ưu điểm vượt trội của cây bố mẹ.

Ông Trần Thanh Thanh, (ấp Hòa Nghĩa, xã Chợ Lách, tỉnh Vĩnh Long) bên cây mận chuẩn bị đăng ký chứng nhận cây đầu dòng. Ảnh: Huỳnh Phúc Hậu - TTXVN

Bên cạnh đó, ông Thanh đã chủ động chọn lọc ra những quần thể cây trồng tốt nhất để xây dựng thành các vườn cây đầu dòng bài bản, từ đó tạo ra những mắt ghép đạt chất lượng cao để nhân giống. Các vườn đầu dòng này đều được các cơ quan chức năng thẩm định nghiêm ngặt, đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn pháp lý trong lĩnh vực nhân giống. Việc vận hành hiệu quả các vườn cây đầu dòng chính là bảo chứng vững chắc nhất cho uy tín, chất lượng thương hiệu thời gian qua.

Hiện tại, doanh nghiệp của ông Thanh cũng đang tích cực đăng ký chứng nhận vườn cây đầu dòng đối với các giống mận mới nhập khẩu có tiềm năng kinh tế cao, như: Green Giant, mận Mật ong... Đặc biệt, giống mít ruột đỏ cam đào của doanh nghiệp cũng đã được chính quyền xã Chợ Lách chọn thí điểm để xây dựng bảng nhận diện vườn cây đầu dòng tiêu chuẩn.

Song song với việc chuẩn hóa nguồn giống vật lý, tỉnh Vĩnh Long đang đẩy mạnh chuyển đổi số thông qua việc "số hóa" các vườn cây đầu dòng và áp dụng tem mã truy xuất nguồn gốc điện tử. Đây là bước đi đột phá để minh bạch hóa thông tin sản phẩm, giúp người tiêu dùng và các doanh nghiệp thu mua dễ dàng nhận diện nguồn gốc giống sạch bệnh. Mục tiêu cụ thể đến năm 2030, 80% hộ sản xuất cây giống, hoa kiểng áp dụng kỹ thuật tiên tiến; 100% cơ sở sản xuất, kinh doanh cây giống, hoa kiểng đạt tiêu chuẩn đăng ký và được quản lý một cách đồng bộ bằng mã số, mã vạch cùng hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử.

Đánh giá về tính hiệu quả của quá trình chuyển đổi số này, ông Trần Thanh Thanh cho biết, trên cơ sở các vườn cây đầu dòng đã được chứng nhận, địa phương đã nhanh chóng thực hiện số hóa 20 vườn cây đầu dòng tiêu chuẩn và tiến hành xây dựng bảng nhận diện để làm cơ sở nhân rộng trong toàn vùng. Việc số hóa và công khai, minh bạch dữ liệu này không chỉ đơn thuần là quảng bá thương hiệu, mà quan trọng hơn là sự cam kết bằng văn bản số về chất lượng cây giống của từng nhà vườn đối với khách hàng.

Hiện ông Thanh đang tích cực phối hợp với các ngành chức năng để xây dựng nhãn hiệu tập thể, chỉ dẫn địa lý và chuẩn hóa quy trình quản lý chất lượng để cây giống của vùng đạt sự đồng đều tối ưu. Việc số hóa vườn cây đầu dòng chính là bước đi đầu tiên, tạo bệ phóng vững chắc hỗ trợ người dân tham gia hiệu quả vào mô hình xã thương mại điện tử mà địa phương đang tiên phong xây dựng.

Anh Nguyễn Văn Thoàng (ấp Quân An, xã Chợ Lách, tỉnh Vĩnh Long) kiểm tra cây giống sầu riêng trước khi xuất bán. Ảnh: Huỳnh Phúc Hậu - TTXVN

Anh Nguyễn Văn Thoàng (ấp Quân An, xã Chợ Lách, tỉnh Vĩnh Long), người đi đầu trong ứng dụng công nghệ số vào sản xuất cho biết đang đầu tư hệ thống canh tác thông minh cho vườn sầu riêng đầu dòng Black Thorn của gia đình gồm: chủ động trang bị đồng bộ hệ thống tưới tự động kết hợp cảm biến nguồn nước mặn, áp dụng phun thuốc bảo vệ thục vật tự động… Nhờ hệ thống thông minh, anh Thoàng có thể chủ động kiểm soát lượng nước tưới, đo đạc độ mặn và bảo vệ cây trồng kịp thời. Thấy rõ tầm quan trọng và hiệu quả vượt trội của việc đưa khoa học kỹ thuật vào sản xuất, anh Thoàng đã đăng ký tham gia ngay vào mô hình canh tác thông minh địa phương đang tập trung xây dựng để cùng chia sẻ kinh nghiệm, tiến tới chuẩn hóa quy trình sản xuất sạch, đồng đều.

Theo ông Trần Hữu Nghị, Phó Chủ tịch UBND xã Chợ Lách, địa phương từ lâu đã nổi tiếng là trung tâm sản xuất cây giống, hoa kiểng hàng đầu cả nước, với lịch sử hình thành và phát triển lâu đời. Nơi đây không chỉ đáp ứng nhu cầu sản xuất nội tỉnh, khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, cung cấp nguồn giống cho hầu hết các tỉnh, thành phố trong cả nước mà còn đang từng bước mở rộng mạnh mẽ sang thị trường xuất khẩu.

Toàn xã Chợ Lách có hơn 3.300 ha đất nông nghiệp (chiếm trên 67% diện tích tự nhiên), trong đó có hơn 1.000 ha chuyên sản xuất cây giống, hoa kiểng với hơn 3.000 hộ tham gia. Địa phương đã duy trì và phát triển được 124 vườn cây đầu dòng thường xuyên được thẩm định kỹ lưỡng. Trung bình mỗi năm, chỉ riêng địa bàn xã Chợ Lách đã cung ứng ra thị trường khoảng hơn 10 triệu cây giống, 4 triệu sản phẩm hoa kiểng các loại và trên 21 ngàn tấn trái cây đặc sản (chủ yếu là sầu riêng và chôm chôm).

Không dừng lại ở khâu sản xuất giống, làn sóng số hóa còn lan tỏa mạnh mẽ vào hoạt động quản lý canh tác kinh tế vườn của các nông hộ. Địa phương đặt mục tiêu đến năm 2030 có 80% nông hộ áp dụng nông nghiệp thông minh, ứng dụng các công nghệ số hiện đại như cảm biến tưới, hệ thống cảnh báo dịch bệnh bằng trí tuệ nhân tạo (AI) và ghi chép nhật ký điện tử nông nghiệp.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Vĩnh Long, hiện diện tích sản xuất cây giống và hoa kiểng của toàn tỉnh đạt hơn 3.500 ha, thu hút hơn 8.000 nông hộ tham gia sản xuất. Sự phong phú và đa dạng về chủng loại giống cây trồng chất lượng cao được duy trì ổn định, bao gồm các cây ăn trái đặc sản sầu riêng, mít, dừa, bưởi, nhãn, chôm chôm, mận, ổi, cam sành, xoài và các giống lúa chủ lực.

Ngành hàng này không chỉ mang lại giá trị kinh tế vượt trội trên từng đơn vị diện tích đất canh tác, mà còn thúc đẩy mạnh mẽ quá trình chuyển dịch cơ cấu cây trồng, giúp hàng ngàn nông hộ làm giàu và xây dựng thương hiệu nông nghiệp đặc trưng, định vị vị thế quốc gia của địa phương.

Vườn cây sầu riêng đầu dong của Anh Nguyễn Văn Thoàng (ấp Quân An, xã Chợ Lách, tỉnh Vĩnh Long). Ảnh: Huỳnh Phúc Hậu - TTXVN

Nhận thức rõ chất lượng giống quyết định năng suất và giá trị thương mại của nông sản, công tác quản lý nhà nước về giống cây trồng tại Vĩnh Long đã được tăng cường rõ rệt, tuân thủ nghiêm ngặt Luật Trồng trọt năm 2018 và các văn bản hướng dẫn thi hành.

Trong năm qua, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành 30 quyết định công nhận tiêu chuẩn cơ sở đối với các cây đầu dòng, vườn cây đầu dòng và cây mẹ. Các cơ quan chức năng cũng thường xuyên đồng hành, hướng dẫn các tổ chức, cá nhân thực hiện nghiêm túc việc quản lý, bảo vệ cũng như khai thác một cách khoa học, hợp lý nguồn giống để bảo đảm chất lượng cây giống xuất vườn luôn ở mức cao nhất.

Tính đến nay, lũy kế toàn tỉnh đã công nhận 190 cây đầu dòng, 1.021 vườn cây đầu dòng với tổng số 136.756 cây. Bên cạnh đó, tỉnh công nhận 110 vườn cây dừa mẹ với 10.171 cây, 14 vườn cây măng cụt mẹ với 1.003 cây và 3 vườn cây cóc mẹ với 472 cây. Đây chính là nguồn vật liệu giống có ý nghĩa chiến lược, đóng vai trò nền tảng trong việc duy trì, chọn lọc và phát triển các giống cây trồng có năng suất cao, phẩm cấp vượt trội, đáp ứng yêu cầu sản xuất hàng hóa lớn và gia tăng khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu ngày càng gay gắt.

Sự kết hợp hài hòa giữa kinh nghiệm sản xuất lâu đời của bà con nông dân, sự quản lý chặt chẽ, chuẩn hóa nguồn giống của cơ quan nhà nước, cùng bước đột phá trong chuyển đổi số đang tạo ra luồng sinh khí mới cho thủ phủ cây giống Vĩnh Long. Đây chính là nền tảng vững chắc để chuyển hóa toàn bộ tiềm năng, lợi thế tự nhiên thành động lực tăng trưởng bền vững, hiện thực hóa mục tiêu lớn: "Nông nghiệp sinh thái, nông thôn hiện đại, nông dân văn minh".