Sửa Luật Đầu tư: Đo hiệu quả FDI bằng giá trị gia tăng, chuyển giao công nghệ

Nhiều nội dung mới

Nghị quyết 10-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài được ban hành ngày 8/6/2026. Hai tháng sau, dự thảo Luật sửa đổi Luật Đầu tư đã hình thành và được xây dựng theo trình tự, thủ tục rút gọn.

Nghị quyết 10-NQ/TW được ban hành nối tiếp nhiều nghị quyết chiến lược của Đảng: Nghị quyết 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật, Nghị quyết 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân, Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, Kết luận 18-KL/TW về kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm gắn với mục tiêu tăng trưởng hai con số...

Các mục tiêu cần thực hiện ngay cho giai đoạn 2026-2030 theo Nghị quyết 10-NQ/TW.

Nghị quyết 10-NQ/TW đã đặt ra 7 nhóm nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm: Hoàn thiện thể chế, pháp luật, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, thu hút và trọng dụng nhân tài, nâng cấp, hoàn thiện cơ sở hạ tầng phục vụ thu hút đầu tư chiến lược; Đổi mới định hướng thu hút đầu tư nước ngoài theo ngành, lĩnh vực, địa bàn; Thúc đẩy kinh tế xanh, kinh tế số, chuyển giao công nghệ, tăng tính lan tỏa, liên kết giữa khu vực đầu tư nước ngoài với khu vực kinh tế trong nước; Đổi mới, nâng cao hiệu quả công tác xúc tiến đầu tư; Hoàn thiện cơ chế, chính sách liên quan đến đầu tư gián tiếp nước ngoài; Nâng cao hiệu quả công tác quản lý nhà nước đối với kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài; Nâng cao vai trò lãnh đạo của Đảng, hiệu quả hoạt động của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các cơ quan có liên quan trong phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài. Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư là nơi phần lớn các nhóm nhiệm vụ đó được chuyển thành quy định cụ thể.

Cốt lõi của Nghị quyết 10 là chuyển trọng tâm từ thu hút vốn sang chọn lọc chất lượng. Sau nhiều năm, khu vực đầu tư nước ngoài đã trở thành bộ phận quan trọng của nền kinh tế, nhưng tỷ lệ nội địa hóa còn thấp, liên kết giữa doanh nghiệp ngoại và doanh nghiệp trong nước chưa chặt chẽ, hàm lượng và mức độ chuyển giao công nghệ hạn chế, nhiều dự án vẫn thâm dụng lao động và tài nguyên, còn tình trạng chuyển giá và cạnh tranh thu hút theo số lượng ở một số địa phương.

Trước thực tế đó, Nghị quyết 10-NQ/TW đặt ra những mục tiêu định lượng cho giai đoạn 2026-2030. Cụ thể, thu hút vốn đầu tư nước ngoài đăng ký khoảng 200-300 tỷ USD (40-50 tỷ USD/năm); vốn thực hiện khoảng 150-200 tỷ USD (30-40 tỷ USD/năm); số lượng tập đoàn đa quốc gia trong danh sách Fortune 500 có hoạt động đầu tư tại Việt Nam tăng 30%; thu hút các tập đoàn đa quốc gia đầu tư các trung tâm nghiên cứu, thiết kế, đổi mới sáng tạo, dữ liệu, trụ sở khu vực, trung tâm điều hành, trung tâm ngân quỹ, trung tâm mua sắm, trung tâm dịch vụ dùng chung, trong đó có ít nhất 3 tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới đặt trụ sở, văn phòng, trung tâm nghiên cứu và phát triển (R&D) tại Việt Nam; thu hút các doanh nghiệp nước ngoài, bao gồm cả doanh nghiệp nhỏ và vừa, nhưng có công nghệ lõi, công nghệ chuyên biệt, có khả năng tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Tinh thần xuyên suốt là đầu tư nước ngoài không chỉ đến Việt Nam, mà phải gắn bó và đóng góp thực chất vào năng lực sản xuất, công nghệ, quản trị của nền kinh tế. 

Thể chế hóa những đòn bẩy cụ thể

Từ chủ trương, định hướng đến điều luật, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư đã cụ thể hóa bằng nhiều nội dung.

Về tiếp cận thị trường, dự thảo nới điều kiện cho nhà đầu tư nước ngoài lên mức sở hữu 100% đối với 11 trong số 91 ngành, phân ngành đang tiếp cận có điều kiện nhưng không liên quan đến quốc phòng, an ninh. Việc nới này gắn với yêu cầu của Đề án nâng hạng thị trường chứng khoán về rà soát tỷ lệ sở hữu nước ngoài.

Về ưu đãi, đây là điểm thể hiện rõ nhất sự thay đổi. Dự thảo sửa Điều 17 theo hướng áp dụng ưu đãi, hỗ trợ đặc biệt trên cơ sở kết quả thực hiện cam kết của nhà đầu tư; bổ sung các ngành cốt lõi được ưu tiên như công nghiệp bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, công nghệ sinh học, năng lượng và vật liệu tiên tiến, logistics hiện đại và quan trọng là cho phép điều chỉnh, thu hồi một phần hoặc toàn bộ ưu đãi nếu nhà đầu tư không thực hiện đúng cam kết.

Dự thảo cũng khuyến khích doanh nghiệp FDI dùng lợi nhuận chưa chuyển về nước để mở rộng đầu tư tại Việt Nam, với điều kiện làm tăng tổng vốn đầu tư từ 20% trở lên.

Dự thảo sửa đổi, bổ sung Luật Đầu tư trao cho địa phương cơ chế đặc thù: Cho phép Hội đồng nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương quyết định sử dụng ngân sách của địa phương để hỗ trợ chi phí cho các dự án đầu tư chiến lược, có tác động lớn đến phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Trong ảnh: Một nhà máy sản xuất chip có vốn đầu tư nước ngoài tại TP. Hồ Chí Minh.

Đi kèm là các hình thức hỗ trợ mới tại Điều 14: Bổ sung, hoàn thiện các hình thức hỗ trợ đầu tư mới bao gồm: Hỗ trợ mua bán, tiếp nhận, chuyển giao và làm chủ công nghệ; Hỗ trợ khởi nghiệp; Hỗ trợ phát triển chuỗi cung ứng; Hỗ trợ sản xuất, cải tiến sản phẩm, công nghệ; Hỗ trợ đầu tư ban đầu, đầu tư tạo tài sản cố định; Hỗ trợ hợp tác, liên kết với các cơ sở đào tạo, nghiên cứu.

Dự thảo cũng trao cho địa phương cơ chế đặc thù tại Điều 17a: Cho phép Hội đồng nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương quyết định sử dụng ngân sách của địa phương để hỗ trợ chi phí cho các dự án đầu tư chiến lược, có tác động lớn đến phát triển kinh tế - xã hội của địa phương; Cho phép Hội đồng nhân dân các địa phương là đô thị đặc biệt theo quy định của pháp luật về phát triển đô thị được quyết định áp dụng các cơ chế, thủ tục đặc thù về đầu tư giải phóng mặt bằng, giao đất, cho thuê đất, thuê mặt nước, xây dựng, phòng cháy chữa cháy cho các Dự án đầu tư.

Song song với ưu đãi là siết chặt quản lý. Dự thảo bổ sung cơ chế quản lý theo cả vòng đời dự án cùng một bộ tiêu chí đánh giá hiệu quả đầu tư nước ngoài theo hướng lấy chất lượng, hiệu quả, chuyển giao công nghệ, tham gia chuỗi cung ứng, giá trị gia tăng,… làm tiêu chí chủ yếu